Sáng 30/1/2026, tại Quảng Ninh, Cục Bảo trợ xã hội - Bộ Y tế đã tổ chức Hội thảo sơ kết 5 năm thực hiện Quyết định số 1190/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Chương trình trợ giúp người khuyết tật giai đoạn 2021- 2030. Tiến sĩ Ngô Sách Thực, Ủy viên Đoàn Chủ tịch Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam, Chủ tịch Hội Cứu trợ trẻ em tàn tật Việt Nam tham dự và phát biểu bài tham luận tại Hội thảo.

Sau đây, Tạp chí Sức khỏe Trẻ em xin trích dẫn nội dung bài tham luận của Tiến sĩ Ngô Sách Thực - Chủ tịch Hội Cứu trợ trẻ em tàn tật Việt Nam, tại Hội thảo:

 Tiến sĩ Ngô Sách Thực - Chủ tịch Hội Cứu trợ trẻ em tàn tật Việt Nam, phát biểu tại Hội thảo.

"Kính thưa các quý vị đại biểu!

Tôi rất vui mừng Cục Bảo trợ xã hội, Bộ Y tế đã tổ chức hội nghị này. Đồng tình cao với đánh giá sơ kết sơ kết 5 năm thực hiện Quyết định số 1190/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Chương trình trợ giúp người khuyết tật giai đoạn 2021-2030. Cần phải thấy rõ những ưu điểm, hạn chế của 5 năm qua, giai đoạn 2021-2025 để bổ sung các mục tiêu, nhiệm vụ, giải pháp thực hiện tốt hơn giai đoạn 2025-2030.

Nghị quyết Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XIV, Nghị quyết số 72-NQ/TW củ Bộ Chính trị về một số giải pháp đột phá, tăng cường bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân, một số văn bản chỉ đạo của Đảng và Nhà nước đã chỉ rõ yêu cầu đặt ra là đổi mới tư duy từ “khám, chữa bệnh” sang “chăm sóc sức khỏe từ sớm, từ xa, từ cơ sở”, xây dựng, hoàn thiện chính sách, pháp luật đối với người khuyết tật chuyển từ “y tế – chăm sóc” sang tiếp cận “xã hội – hòa nhập”, hướng đến việc loại bỏ định kiến, giảm bất bình đẳng, mở rộng cơ hội và trao quyền cho người khuyết tật. Từ những hoạt động của Hội Cứu trợ trẻ em tàn tật Việt Nam, tôi xin tham gia một số ý kiến như sau:

Thứ nhất, về đánh giá 5 năm qua, nước ta đã đạt được kết quả rất cơ bản, nhiều tiến bộ trong công tác trợ giúp người khuyết tật như báo cáo đã nêu.

Thực hiện Chương trình của Thủ tướng Chính phủ, Hội Cứu trợ trẻ em tàn tật Việt Nam đã đổi mới nội dung, phương thức hoạt động, hướng mạnh về cơ sở, đối tượng khó khăn. Chú trọng tuyên truyền, vận động thực hiện chính sách, pháp luật về trẻ em với nhiều hình thức đa dạng, phong phú trên các phương tiện thông tin ở Trung ương và địa phương; tổ chức hội thảo, tập huấn, diễn đàn, giao lưu văn nghệ… Đã tổ chức 86 cuộc tuyên truyền, hội thảo, tọa đàm, văn nghệ từ thiện, tổ chức ủng hộ, giúp đỡ, tổ chức trao quà cho các cháu khuyết tật, tri ân cổ vũ gương “Vì trẻ em khuyết tật”, “Tiếng hát hội viên” với hơn 34 ngàn lượt người tham dự.

Thông qua công tác tuyên truyền đã cổ vũ vượt khó, lan tỏa yêu thương, truyền cảm hứng, xây dựng gương người tốt, việc tốt. Đã phối hợp với VTV1 – Đài Truyền hình Việt Nam làm 1 phóng sự để hướng sự giúp đỡ các trẻ em khuyết tật có hoàn cảnh đặc biệt. Giới thiệu gương tiêu biểu khuyết tật vượt khó tham gia chương trình “Cặp lá yêu thương”, “Trạm yêu thương”… Đặc biệt là cuộc thi trực tuyến “Vì nụ cười trẻ em” đã thu hút gần 200 ngàn người tham gia và hơn 50 triệu lượt truy cập. Như vậy Hội đã sớm triển khai ý kiến của đồng chí Tổng Bí thư Tô Lâm phát biểu tại Đại hội Đảng bộ Mặt trận, các đoàn thể Trung ương lần thứ nhất: “Hoạt động của Mặt trận, đoàn thể làm sao phải mang lại nhiều niềm vui, nụ cười cho Nhân dân”. Tham gia góp ý kiến vào Luật Phòng bệnh, Luật Dân số, 5 báo cáo phản ánh tình hình nhân dân, tâm tư nguyện vọng của hội viên. Qua đó, góp phần tích cực xây dựng, hoàn thiện chính sách, đưa các các chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước về công tác trẻ em, người khuyết tật vào cuộc sống.

Hằng năm, tổ chức thành công Chương trình “Thắp sáng niềm tin cho em”, hơn 500 ngàn các em khuyết tật, có hoàn hành khó khăn trong giai đoạn 2021- 2025 đã được hỗ trợ tiền quà, học bổng, công cụ hỗ trợ tật, máy tính, đồ dùng học tập, nhu yếu phẩm từ Chương trình với số tiền là: 101.496.528.046 đồng. Các cơ sở thuộc Hội hằng năm chăm sóc, giáo dục, tri liệu, phục hội chức năng cho trên 70 ngàn trẻ em. Đã trực tiếp khám, cấp phát thuốc miễn phí: 113.998 trẻ; điều trị bằng nội khoa (châm cứu, xoa bóp, bấm huyệt, vật lý trị liệu): 7.028 trẻ; PHCN sau phẫu thuật: 6.649 trẻ. Đã mở được 2.001 lớp dạy ngôn ngữ, dạy chữ tại các Trung tâm và Nhà cứu trợ của Hội với số lượng học sinh là trên 15.356 trẻ . Mở 259 lớp dạy nghề cho thanh thiếu niên khuyết tật tạo việc làm cho 4.010 em. Với các nghề như: Thủ công, làm con giống, làm hoa khô, hoa ép, tranh đá, may, pha chế, làm bánh, nấu ăn, xoa bóp, bấm huyệt… với mức thu nhập trung bình từ 3.000.000 đồng đến 5.000.000 đồng/tháng. Nhiều em được tuyển vào doanh nghiệp với mức thu nhập như người lao động. Một số sản phẩm tranh của các em khuyết tật được đem dự thi quốc tế. Nhiều em thi đỗ vào đại học, một số cơ sở bậc mầm non tỷ lệ các em vào tiểu học hòa nhập đạt 60-80%.
Trong 5 năm (2021- 2025) đã kết nối khám sàng lọc miễn phí cho 14.251 trẻ, phẫu thuật miễn phí cho 4.030 trẻ với tổng số tiền vận động xã hội là 13,409.683.681 đồng. Với cách làm khoa học, công khai, minh bạch đến địa chỉ từng em, khám và phẫu thuật tại bệnh viên đa khoa cấp tỉnh, giảm chi chi phí nên đã lan tỏa đến 25 tỉnh, thành cũ (18 tỉnh thành sau hợp nhất). Toàn bộ kinh phí được tổ chức, cá nhân cam kết hỗ trợ dài hạn, giảm gánh nặng ngân sách nhà nước.

Hội đã chú trọng công tác bồi dưỡng, tập huấn cán bộ, hội viên chuyên môn, tổ chức 75 cuộc tập huấn cho 4.637 cho cán bộ, hội viên. Tổ chức hội thảo, tọa đàm nâng cao kiến cho cán bộ, hội viên về chăm sóc hỗ trợ, phòng chống dịch bệnh và giảm nhẹ thiên tai đối với người khuyết tật; nâng cao kỹ thuật châm cứu, phục hồi chức năng cho trẻ khuyết tật; công tác trợ giúp người khuyết tật; xây dựng mô hình hỗ trợ trẻ em khuyết tật và gia đình người khuyết tật hòa nhập cộng đồng… Góp phần quan trọng thực hiện nhiều mục tiêu, giải pháp trong Chương trình Thủ tướng Chính phủ phê duyệt giai đoạn 2021-2025.

Chủ tịch Trung ương Hội Cứu trợ TETTVN Ngô Sách Thực chụp ảnh lưu niệm với người khuyết tật,

đại biểu dự Hội nghị.
Chủ tịch Trung ương Hội Cứu trợ TETTVN Ngô Sách Thực chụp ảnh lưu niệm với các đại biểu dự Hội nghị.

Thứ hai, về hạn chế và vướng mắc báo cáo đã nêu. Trên thực tế, cần phải khắc phục hạn chế về thể chế, các cách thức tổ chức thực hiện.

 – Chưa đồng bộ hệ thống pháp luật và văn bản hướng dẫn, thực thi thiếu thống nhất: Quy định trong Luật Người khuyết tật, các nghị định, thông tư hướng dẫn thực hiện còn thiếu chi tiết ở một số nội dung; ví dụ như tiêu chuẩn tiếp cận công trình, giao thông, hay quy trình xác định khuyết tật. Việc sửa đổi, bổ sung các văn bản pháp luật liên quan còn chậm, nên một số chính sách trong Chương trình còn thiếu cơ sở pháp lý cập nhật. Đặc biệt là qui định về xã hội hóa về tiếp cận đất đai, vốn vay, dự án dạy nghề cho các tổ chức, cá nhân có tâm nguyện xây dựng các cơ sở chăm sóc, phát huy người cao tuổi, người khuyết tật, trẻ em có hòan cảnh đặc biệt.
Qui hoạch trường lớp, cơ sở; hệ thống dữ liệu, số liệu đầy đủ về người khuyết tật và nhu cầu hỗ trợ theo từng loại khuyết tật ở nhiều nơi chưa tổng hợp đầy đủ, dẫn đến khó lập kế hoạch hỗ trợ phù hợp.
– Năng lực tổ chức thực hiện còn hạn chế ở nhiều địa phương: Ở cấp xã/phường, cán bộ có trách nhiệm thực hiện các hoạt động trợ giúp người khuyết tật chưa được đào tạo bài bản về pháp luật, kỹ năng hỗ trợ (ví dụ: tư vấn nghề nghiệp, hỗ trợ pháp lý, tiếp cận dịch vụ…). Một số chương trình như phát hiện sớm khuyết tật, giáo dục hòa nhập, phục hồi chức năng dựa vào cộng đồng chưa được tổ chức rộng rãi, nhất là tại vùng sâu, vùng xa.
Nguyên nhân của hạn chế trên là do nhận thức của một số cấp chính quyền, cơ quan chức năng về công tác người khuyết tật, trẻ em khuyết tật chưa đầy đủ, vẫn coi đây là công tác nhân đạo, từ thiện thuần túy, đối tượng được thụ hưởng chính sách, chưa chú trọng đến các chính sách, giải pháp phòng ngừa khuyết tật, giảm thiểu rủi ro, tạo cơ hội tiếp cận các dịch vụ xã hội và khả năng đóng góp vào sự phát triển của người khuyết tật, nhóm đối tượng yếu thế.
Nguồn lực Nhà nước phân bổ cho lĩnh vực người khuyết tật còn hạn chế; chưa có cơ chế riêng cho các tổ chức của người khuyết tật được giao nhiệm vụ.

Thứ ba, về giai đoạn từ nay đến 2030 cần có chương trình gì để tạo điều kiện cho người khuyết tật hòa nhập

Để khắc phục các hạn chế nêu trên, ở giai đoạn tiếp theo (2026-2031), Việt Nam cần xây dựng một chương trình hành động mới hoặc chương trình bổ sung mở rộng, với những nội dung trọng tâm như sau:

Mục tiêu định hướng đến 2030: Xây dựng mục tiêu đo lường rõ rệt, chẳng hạn như: Tăng tỷ lệ người khuyết tật tiếp cận dịch vụ y tế – giáo dục lên >90%; Giảm tỷ lệ người khuyết tật; Tăng số lượng người khuyết tật có việc làm ổn định và thu nhập tự chủ;100% công trình công cộng, phương tiện giao thông tiếp cận được; Tăng tỷ lệ người khuyết tật sử dụng công nghệ hỗ trợ hòa nhập; Tăng nhận thức xã hội về quyền của người khuyết tật thông qua chỉ số khảo sát định kỳ. Mục tiêu 80% trẻ sơ sinh đến 6 tuổi được sàng lọc phát hiện sớm là chưa phù hợp với nghị quyết Bộ Chính trị đề ra mỗi người dân khám bệnh miễn phí một lần trong năm.

1. Hoàn thiện khung pháp lý và hướng dẫn: sửa đổi, bổ sung Luật Người khuyết tật, Luật trẻ em và các văn bản hướng dẫn liên quan để quy định rõ ràng tiêu chuẩn tiếp cận công trình, giao thông, dịch vụ công, công nghệ và giáo dục. Thể chế chính sách miễn giảm học phí và phụ cấp giáo viên chuyên biệt áp dụng trong công lập cũng như ngoài công lập như nghị quyết đã nêu để các cháu khuyết tật được thụ hưởng chính sách này.

Ban hành các tiêu chuẩn kỹ thuật quốc gia về tiếp cận và hòa nhập theo hướng cập nhật với tiêu chuẩn quốc tế. Ví dụ: Hướng dẫn tiếp cận nội dung Web: Truy cập – Hiểu – Sử dụng (WCAG -Web Content Accessibility Guidelines) cho người khuyết tật, tiêu chuẩn xây dựng tiếp cận, chỉ số hòa nhập xã hội…) giúp không bỏ lại ai phía sau trong môi trường số.

2. Tăng cường đào tạo, nâng cao nhận thức: Chương trình đào tạo bắt buộc cho cán bộ ở cơ sở về trợ giúp người khuyết tật, luật pháp, kỹ năng giao tiếp, hòa nhập.Chương trình tập huấn, bồi dưỡng cho cán bộ, hội viên để làm tốt chức năng xã hội của hội xã hội, là cánh tay nối dài, cầu nối Nhân dân với Đảng, Nhà nước.

Chương trình truyền thông cộng đồng để xóa bỏ định kiến, tăng hiểu biết về quyền và khả năng của người khuyết tật.

3. Mở rộng mạng lưới dịch vụ hòa nhập tại cộng đồng: Mỗi tỉnh ít nhất có 1 Trung tâm hòa nhập để chăm sóc, giáo dục chuyên biệt, hỗ trợ phục hồi chức năng; phát triển các trung tâm hỗ trợ hòa nhập ở liên xã với các dịch vụ: hướng dẫn tiếp cận dịch vụ y tế – giáo dục, kỹ năng sống tư vấn nghề nghiệp, hỗ trợ tìm việc, từng xã gắn liền với trung tâm y tế. Đẩy mạnh phục hồi chức năng dựa vào cộng đồng (community-based rehabilitation).

4. Hỗ trợ việc làm, tự chủ kinh tế: Chương trình hỗ trợ việc làm bền vững (training, internship, kết nối doanh nghiệp tuyển dụng người khuyết tật). Hỗ trợ khởi nghiệp dành riêng cho người khuyết tật (loan schemes ưu đãi, hướng dẫn lập doanh nghiệp mini).

5. Ứng dụng công nghệ hỗ trợ hòa nhập: Phát triển các ứng dụng, nền tảng hỗ trợ tiếp cận dịch vụ công, học tập trực tuyến, chăm sóc sức khỏe từ xa phù hợp với nhiều dạng khuyết tật. Hỗ trợ công nghệ hỗ trợ trong giáo dục, giao tiếp, di chuyển.

6. Huy động sự tham gia của xã hội và khu vực tư nhân: Khuyến khích doanh nghiệp và tổ chức phi lợi nhuận tham gia vào chương trình thông qua ưu đãi, đối tác công – tư. Tạo các tiêu chí xã hội về trách nhiệm doanh nghiệp đối với người khuyết tật (inclusive hiring, accessible services).

Nhân dịp năm mới 2026, kính chúc các quí đại biểu và gia đình luôn mạnh khỏe, hạnh phúc và thành công.

Trân trọng cảm ơn!.

Tiến sĩ  Ngô Sách Thực

Chủ tịch Hội Cứu trợ trẻ em tàn tật Việt Nam".

 

Đại Lộc