Xã vùng biên Trung Lý mùa này mưa trắng trời. Nước từ thượng nguồn ầm ào đổ về khiến sông Mã dềnh lên, cuốn theo củi rác, phù sa đỏ quạch. Những cung đường dẫn về các bản Xa Lao, Pá Quăn, Tà Cóm trở nên trơn trượt, chênh vênh; nhiều đoạn bị chia cắt, tiềm ẩn nguy cơ sạt lở.
Trên đường vào Tà Cóm, thầy Nguyễn Văn Cương, giáo viên Trường Phổ thông Dân tộc bán trú THCS Trung Lý, kéo lại chiếc áo mưa bị gió thổi lệch vạt, tay cầm gậy tre. Phía trước, thầy Đỗ Viết Hoàng gò lưng dấn bước trong mưa. “Tà Cóm là bản xa nhất, cách trung tâm xã Trung Lý gần 50km. Để vào được đây, chúng tôi phải vượt sông Mã, đi xe máy, lội bộ băng rừng, vượt núi, tìm đến từng nhà học sinh có nguy cơ bỏ học để vận động các em trở lại lớp. Hoàn cảnh học sinh vùng cao khác dưới xuôi, nên nhiều khi khó khăn về đường sá không gian nan bằng việc đả thông tư tưởng cho phụ huynh” – thầy Cương tâm sự.
Trong những lần vận động học sinh trở lại trường, thầy Nguyễn Văn Cương và thầy Đỗ Viết Hoàng gặp không ít khó khăn. Thầy Hoàng kể, năm ngoái, bản Tà Cóm có 8 nữ sinh bỏ học. Tìm đến từng nhà, các thầy mới biết mỗi em một hoàn cảnh; nhiều em phải theo bố mẹ lên nương kiếm sống. Có em bỏ học vì bố vướng vòng lao lý, mẹ đi lấy chồng hoặc làm ăn xa, phải tự bươn chải lo cuộc sống. “Học sinh nghỉ học và có ý định nghỉ học vì nhiều lý do khác nhau. Khi trực tiếp đến nhà, chứng kiến hoàn cảnh của các em, tôi mới hiểu những khó khăn mà học sinh của mình đang trải qua. Có em phải lựa chọn giữa tiếp tục đến trường và ở nhà phụ giúp bố mẹ. Xót lắm” – thầy Hoàng chia sẻ.
Bằng sự kiên trì động viên, phân tích của mình với các phụ huynh và các em, cuối cùng 7 trong số 8 nữ sinh từ lớp 6 đến lớp 9 bỏ học trong năm học 2025-2026 đã đồng ý sẽ trở lại trường trong năm học 2026-2027.
Là người nhiều năm gắn bó với “nghiệp gieo chữ” nơi đây, cô giáo Phạm Hà Huyền My kể, đầu tháng 8, cô được Ban Giám hiệu giao nhiệm vụ vào bản Pá Quăn vận động học sinh trở lại lớp. “Càng đến với học sinh, tôi càng thấu hiểu phía sau mỗi bước chân đến lớp là một câu chuyện, một hoàn cảnh và những ước mơ giản dị nhưng đủ lớn lao để thay đổi một cuộc đời” – cô My chia sẻ.
Qua câu chuyện với các thầy cô Trường Phổ thông Dân tộc bán trú THCS Trung Lý, chúng tôi hiểu hơn những hoàn cảnh khiến học sinh vùng cao phải bỏ học. Nhiều em còn nhỏ nhưng đã phải phụ giúp gia đình việc nhà, việc nương rẫy. Các thầy cô kiên trì đến tận nhà, động viên, giúp các em hiểu rằng tri thức sẽ mở thêm cơ hội lựa chọn tương lai.
Nói về hành trình vận động học sinh quay trở lại lớp sau mỗi năm học của các thầy cô nơi đây, ông Nguyễn Duy Thủy - Hiệu trưởng Trường Phổ thông Dân tộc bán trú THCS Trung Lý cho biết: Hành trình vận động học sinh trở lại lớp của những thầy cô giáo vùng biên là không hề dễ dàng. Có những trường hợp, các giáo viên phải kiên trì đến từng nhà, đi lại nhiều lần để vận động, các em mới trở lại trường. Đặc biệt, với những em có hoàn cảnh khó khăn, nhà trường luôn tìm cách đồng hành, hỗ trợ cả về vật chất lẫn tinh thần, giúp các em vơi bớt khó khăn và có thêm động lực tiếp tục con đường học tập.
Ông Thủy cũng cho biết thêm: Hiện trường có 569 học sinh được tổ chức thành 13 lớp. Hàng năm, trước khi bắt đầu năm học mới, nhà trường chủ động rà soát từng trường hợp học sinh, nhất là những em có hoàn cảnh khó khăn hoặc có nguy cơ bỏ học sau kỳ nghỉ hè. Công việc rà soát danh sách học sinh cũng được nhà trường tiếp tục thực hiện, nhất là những em có nguy cơ bỏ học hoặc chưa trở lại trường. Khi cần, các thầy cô lại sẵn sàng lên đường đến từng bản, từng gia đình với quyết tâm không để học sinh nào bị bỏ lại phía sau.
“Đối với những học sinh có hoàn cảnh khó khăn, nhà trường luôn chủ động tìm giải pháp hỗ trợ từ sách vở, đồ dùng học tập đến những nhu yếu phẩm cần thiết nhằm giúp gia đình các em giảm bớt gánh nặng về kinh tế. Hơn tất cả, chúng tôi luôn mong muốn tạo thêm cơ hội để các em thay đổi tương lai” – ông Thủy nói.