Tháo gỡ “cơ chế không quỹ” sau Thông tư 81: Lối đi nào cho nhà trường và Ban phụ huynh?
Thông tư số 81/2026/TT-BGDĐT về Điều lệ Ban đại diện cha mẹ học sinh chính thức có hiệu lực từ 15/11 đang đặt ra nhiều băn khoăn đối với các nhà trường, Ban đại diện cha mẹ học sinh và phụ huynh về việc xử lý quỹ lớp đã thu, làm sao duy trì các hoạt động hỗ trợ học sinh mà không vi phạm quy định mới. Đây là phản ứng thực tế, dễ hiểu trong quá trình chuyển sang cách thức thực hiện mới.
Từ trước đến nay, quỹ lớp/quỹ trường vô hình trung đã trở thành chiếc "vòng kim cô" nhưng đồng thời lại là "cứu cánh" tài chính nhanh gọn để giải quyết hàng loạt chi phí phát sinh: từ việc mua nước uống, photo tài liệu, liên hoan cho học sinh đến sửa sang nhỏ cơ sở vật chất. Khi nguồn quỹ này bị "khai tử", nhiều trường lo lắng rơi vào thế bị động, còn ban phụ huynh thì lúng túng không biết làm thế nào để tiếp tục đồng hành cùng con em mình.
Trao đổi với PV Báo Dân Việt, PGS.TS. LS. Bùi Kim Hiếu, Trưởng khoa Khoa Khoa học xã hội và Ngôn ngữ quốc tế, Trường Đại học Gia Định về vấn đề "nóng" này.
Dưới góc nhìn chuyên gia, PGS.TS. LS. Bùi Kim Hiếu cho rằng sự thay đổi này mang đến cả những áp lực đổi mới lẫn cơ hội lịch sử để lập lại kỷ cương giáo dục qua ba khía cạnh cốt lõi:
Thứ nhất, thừa nhận thực tế: Nỗi lo của nhà trường và Ban đại diện là hoàn toàn có cơ sở
Theo PGS.TS. LS. Bùi Kim Hiếu, có 2 nỗi lo chính khi áp dụng Thông tư 81 là thiếu hụt nguồn lực linh hoạt và thói quen "cầm tiền mặt".
Theo đó, ngân sách nhà nước cấp cho các cơ sở giáo dục phần lớn chỉ đáp ứng các chi phí vận hành cơ bản, rất khó bao phủ hết các nhu cầu nhỏ lẻ, mang tính sự vụ phát sinh liên tục trong quá trình dạy và học thực tế tại từng lớp học.
Việc lâu nay quen nắm giữ một khoản quỹ tập trung do phụ huynh đóng góp để chủ động chi tiêu khiến nhiều giáo viên chủ nhiệm và Ban đại diện vô tình xem đó là công cụ duy nhất, dẫn đến cảm giác bị "trói tay trói chân" khi cơ chế này bị siết chặt.
Thứ hai, bản chất sâu xa: Quy định mới không cấm hỗ trợ mà dứt khoát dẹp bỏ "lạm thu" và "lệ phí hóa"
PGS.TS. LS. Bùi Kim Hiếu cho biết, nhiều người lầm tưởng rằng không có quỹ nghĩa là "trắng tay", nhưng thực tế, quy định mới hướng tới việc chuyển đổi phương thức hoạt động từ gốc. Thay vì thu tiền mặt tập trung rồi giao cho Ban đại diện "quản lý toàn quyền" (vốn là kẽ hở lớn dẫn đến lạm thu, cào bằng và chi tiêu sai mục đích), nay mọi sự hỗ trợ đều phải đi vào thực chất.
Ví dụ thực tế: Thay vì đóng 300.000 đồng/phụ huynh để mua máy chiếu hoặc sửa quạt, phụ huynh có thể tự cử đại diện đi mua thiết bị lắp đặt thẳng cho lớp hoặc chuyển khoản trực tiếp cho đơn vị cung cấp dịch vụ. Phương thức này đòi hỏi sự công phu và minh bạch cao hơn nhưng đổi lại là sự sòng phẳng, công bằng và hoàn toàn tuân thủ pháp luật.
Thứ ba, góc nhìn chuyên gia: Đây là lúc thanh lọc và trả lại đúng sứ mệnh của Ban đại diện
Theo PGS.TS. LS. Bùi Kim Hiếu, khi Thông tư 81 được áp dụng, Ban đại diện cha mẹ học sinh sẽ trở về đúng chức năng cốt lõi "sinh ra là để làm cầu nối phối hợp giáo dục giữa gia đình và nhà trường", chứ tuyệt đối không phải là một "ban tài chính" hay cơ quan đi thu tiền. Khi áp lực tiền nong được gỡ bỏ, Ban đại diện sẽ được trả về đúng sứ mệnh thiêng liêng là chăm lo tinh thần, đồng hành cùng chất lượng học tập và rèn luyện của học sinh.
 |
| PGS.TS. LS. Bùi Kim Hiếu, Trưởng khoa Khoa Khoa học xã hội và Ngôn ngữ quốc tế, Trường Đại học Gia Định. Ảnh: NVCC |
Bên cạnh đó là thúc đẩy trách nhiệm của nhà trường. Những khoản chi thực sự thiết yếu phục vụ cho việc vận hành trường lớp buộc phải nằm trong kế hoạch tài chính chính thống của nhà trường, thay vì "đẩy" phần gánh nặng đó sang túi tiền của phụ huynh dưới vỏ bọc xã hội hóa cào bằng.
Cụ thể, Nhà trường cần minh bạch hóa danh mục chi phí thiết yếu, nghĩa là phải rà soát kỹ lưỡng các khoản chi phục vụ trực tiếp cho việc học tập, bán trú, nước uống, vệ sinh... để đưa vào danh mục thu đúng, thu đủ theo quy định tài chính công, tuyệt đối không để tình trạng thiếu hụt rồi "gợi ý" ban phụ huynh đứng ra vận động bù đắp ngoài luồng.
Ngoài ra, nhà trường sẽ xây dựng kênh tiếp nhận tài trợ chính thống. Khi trường cần sự hỗ trợ về cơ sở vật chất (lắp máy điều hòa, máy chiếu, sửa chữa nhỏ) sẽ phải lập Hồ sơ vận động tài trợ giáo dục công khai, phê duyệt theo đúng quy trình pháp luật về tài sản công. Phụ huynh hoặc mạnh thường quân sẽ ký hợp đồng tài trợ trực tiếp hoặc chuyển khoản thẳng vào tài khoản của nhà trường, có hóa đơn chứng từ rõ ràng, minh bạch tuyệt đối. Nghĩa là phải chuẩn hóa quy trình tài trợ (nếu có).
Tóm lại, sự bỡ ngỡ ban đầu là điều khó tránh khỏi trong giai đoạn chuyển giao. Tuy nhiên, thay vì xem đây là "rào cản gây khó khăn", các trường học và Ban đại diện nên nhìn nhận đây là cơ hội vàng để thiết lập một văn hóa ứng xử tài chính văn minh hơn, sòng phẳng hơn và thực chất hơn. Đó là nơi tình cảm đồng hành của phụ huynh dành cho con trẻ không bị vấy bẩn hay biến tướng bởi những con số đóng góp mang tính áp đặt hay cào bằng.
Mặt khác, Thông tư 81 sau khi có hiệu lực sẽ đảm bảo nguyên tắc "3 Không": Không thu tiền mặt - Không ấn định mức đóng (không cào bằng) - Không phân biệt đối xử với học sinh có hoàn cảnh khó khăn hoặc không tham gia đóng góp.
Cuối cùng là quyền giám sát chéo. Mọi sự hỗ trợ từ phụ huynh cho lớp học đều phải được thông báo công khai trong nhóm Zalo chính thức của lớp, có sự đồng thuận của Giáo viên chủ nhiệm và minh chứng bằng hình ảnh/hóa đơn thực tế.
Mới đây, Bộ GDĐT ban hành Thông tư số 81/2026/TT-BGDĐT quy định về Điều lệ Ban đại diện cha mẹ học sinh, chính thức có hiệu lực từ ngày 15/11/2026.
Điểm đáng chú ý của quy định mới là thay đổi cách thức huy động và sử dụng các khoản hỗ trợ từ phụ huynh. Theo đó, Ban đại diện cha mẹ học sinh không tổ chức thu, quản lý tiền quỹ và không tiếp nhận, quản lý các khoản hỗ trợ.
Trong trường hợp cần hỗ trợ cho hoạt động của Ban đại diện, cha mẹ học sinh có thể tự nguyện đóng góp bằng hàng hóa, dịch vụ hoặc trực tiếp thanh toán cho đơn vị cung cấp. Việc hỗ trợ phải hoàn toàn trên tinh thần tự nguyện, không được ép buộc hay tạo áp lực đối với phụ huynh.
Quy định này đặt ra một thay đổi đáng kể so với cách làm quen thuộc tại nhiều trường là phụ huynh đóng góp "bắt buộc trên tinh thần tự nguyện" một khoản đầu năm học, giao cho Ban đại diện quản lý và sử dụng để phục vụ các hoạt động chung của lớp, trường trong suốt năm học.