Thứ Năm, 22/10/2026 14:44 (GMT+7)

Mất cân bằng giới tính khi sinh ở Việt Nam: Hai thập kỷ chưa đảo chiều

Ảnh đại diện tin bài

Ảnh minh họa do AI tạo.

Trong hai thập kỷ qua, mất cân bằng giới tính khi sinh đã trở thành vấn đề đáng lo ngại ở Việt Nam. Đằng sau xu hướng này là những định kiến giới vẫn dai dẳng.

Mất cân bằng giới tính khi sinh không chỉ xảy ra ở Việt Nam nhưng Việt Nam nằm trong nhóm quốc gia có tỷ số giới tính khi sinh cao nhất, lên tới hơn 110-115 bé trai/100 bé gái trong suốt thập kỷ gần đây (trong khi mức trung bình toàn cầu vào khoảng 105/100). Tình trạng mất cân bằng giới tính khi sinh ở Việt Nam được phát hiện từ năm 2004, đến nay chưa giảm rõ rệt và chưa trở về mức cân bằng tự nhiên.

 

Việc liên tục có nhiều bé trai chào đời hơn mức tự nhiên "không chỉ là vấn đề nhân khẩu học mà còn phản ánh những định kiến giới vẫn đang chi phối quyết định của các gia đình và xã hội", TS Khuất Thu Hồng, Viện trưởng Viện Nghiên cứu phát triển xã hội, nhận định.

Xét dưới góc độ hình tượng, nam giới được định vị gắn liền với trách nhiệm nối dõi, gánh vác, trụ cột. Còn nhìn về động lực kinh tế, "người ta luôn mong con trai vì tin người đàn ông làm ra được nhiều của cải hơn, có sức vóc hơn, đóng góp cho gia đình để bố mẹ có thể dựa vào. Thậm chí trước đây, những gia đình toàn đàn bà con gái thì bị coi là ít có cơ hội làm ra của cải hơn, bị coi là thấp cổ bé họng", TS Khuất Thu Hồng lý giải.

Theo các nghiên cứu của Cơ quan dân số liên hợp quốc (UNFPA), tâm lý chuộng con trai ở Việt Nam bắt nguồn từ những quan niệm truyền thống về dòng họ, thờ cúng tổ tiên và vai trò của nam giới trong gia đình. Những năm gần đây, việc dễ tiếp cận các dịch vụ y tế để chẩn đoán hoặc lựa chọn giới tính thai nhi cũng dẫn đến tình trạng nạo phá thai vì lý do giới tính.

 

Gần Việt Nam, các nước Đông Á từng đối diện tình trạng mất cân bằng giới tính khi sinh như Trung Quốc và Hàn Quốc đều đã triển khai chính sách ngăn chặn lựa chọn giới tính thai nhi, truyền thông nhấn mạnh giá trị của con gái và hạn chế siêu âm, phá thai không cần thiết.

Tuy nhiên, quá trình tái cân bằng diễn ra chậm: Hàn Quốc từng có mức chênh lệch lên tới 117 bé trai/100 bé gái năm 1994 rồi dao động trong khoảng hai thập kỷ mới xuống gần mức cân bằng, còn Trung Quốc từng có thời điểm chịu mức chênh lệch lên tới khoảng 118 bé trai/100 bé gái trong thập niên 2000-2010 và gần đây giảm dần nhưng vẫn loanh quanh mức 110 bé trai/ 100 bé gái.

 

Việt Nam thuộc nhóm diễn biến chậm hơn: tỷ số giới tính khi sinh tăng nhanh từ khoảng năm 2005, duy trì ở mức cao trong nhiều năm và lên tới đỉnh điểm 115 bé trai/100 bé gái vào năm 2018, sau đó dần đi xuống. Nhưng đến nay, mức độ chênh lệch giới tính khi sinh ở Việt Nam vẫn nhóm cao trên thế giới, khoảng 110 bé trai/100 bé gái.

Chênh lệch giới tính sau sinh giữa các vùng miền ở Việt Nam giai đoạn 2008-2025 

 Đồng bằng sông Hồng là vùng có tình trạng mất cân bằng kéo dài và nổi bật nhất, với tỷ số từng lên tới 124,6 bé trai/100 bé gái năm 2013 và vẫn ở mức 114,8 năm 2025. Trong khi đó, Đông Nam Bộ giảm mạnh từ đỉnh 128 năm 2018 xuống 106,4 năm 2025, gần trở về mức tự nhiên. Đáng chú ý, dù nhiều vùng đã giảm so với mức đỉnh, tỷ số vẫn cao hơn ngưỡng tự nhiên (khoảng 104 - 106 bé trai/100 bé gái).

Hệ lụy kéo dài

UNFPA cảnh báo mất cân bằng giới tính khi sinh kéo dài có thể gây xáo trộn cơ cấu hôn nhân, làm gia tăng áp lực khiến phụ nữ kết hôn sớm ở một số vùng, đồng thời làm trầm trọng thêm nguy cơ bạo lực trên cơ sở giới, bóc lột tình dục và buôn bán người. Ở chiều sâu hơn, tâm lý ưa thích con trai còn xâm phạm quyền tự quyết về sinh sản, gây tổn hại đến sức khỏe thể chất và tinh thần của phụ nữ, đồng thời củng cố những định kiến vốn coi trọng nam giới hơn nữ giới.

Những áp lực đó không chỉ đè nặng lên nữ giới. "Nam giới cũng chịu sự định hình của hệ thống phụ hệ. Nam giới cũng là những người được xã hội dạy và kỳ vọng phải mạnh mẽ, phải thành công, phải gánh vác gia đình", ông Nguyễn Đình Đức, giảng viên Khoa Luật Kinh tế, trường Đại học Kinh tế Luật, ĐHQG TP.HCM nhận định.

 

Những áp lực đó càng trở nên nặng nề hơn khi nhiều nam thanh niên không có khả năng tìm bạn đời. Trong báo cáo Dự báo dân số Việt Nam giai đoạn 2024-2074, Cục Thống kê ước tính, hiện nay có 450.000 nam bị thừa và theo kịch bản trung bình, đến năm 2034 sẽ thừa khoảng 700.000 nam trong độ tuổi kết hôn (20 - 39), tức là họ không thể tìm kiếm bạn đời. Nếu vẫn không có thay đổi, thì mức chênh lệch này có thể lên tới khoảng 1,35 triệu nam giới vào năm 2049, khiến cạnh tranh tìm kiếm bạn đời càng gay gắt và làm trầm trọng thêm những rủi ro xã hội liên quan đến mất cân bằng giới tính.

Trên thực tế không phải Việt Nam thiếu chính sách, thậm chí còn tuyệt đối cấm lựa chọn giới tính khi sinh nhưng tại sao lệnh cấm đó vẫn không đủ chặn đà mất cân bằng giới tính khi sinh?

Báo cáo của UNFPA nhấn mạnh, bên cạnh thực thi pháp luật, cần chuyển từ tuyên truyền đại trà sang can thiệp có mục tiêu, dựa trên dữ liệu về những nhóm dân cư và địa bàn có tỷ số giới tính cao; đồng thời đánh giá thường xuyên xem các chính sách có thực sự làm thay đổi hành vi hay không. Các chính sách giảm mất cân bằng giới tính khi sinh nên tập trung nhiều hơn ở khu vực phía Bắc.

 

"Phải tránh việc gia cố định kiến ở nhiều cấp độ: trong môi trường giáo dục, cả giáo dục nhà trường (cách dạy, cách nói, thông qua các bài học, hoạt động trong nhà trường), giáo dục trong gia đình (dạy dỗ của bố mẹ, phân công công việc, việc làm, áp đặt của bố mẹ) và giáo dục trong xã hội thông qua truyền thông (báo chí, phim ảnh, mạng xã hội)", TS. Khuất Thu Hồng nói.

Nếu không thay đổi định kiến giới thì mỗi năm vẫn có hơn 40.000 trẻ em gái không được sinh ra ở Việt Nam, như UNFPA ước tính trong nghiên cứu về những phụ nữ "biến mất" ở các nước châu Á. Con số được tính dựa trên sự khác biệt giữa ước tính trẻ em gái phải được sinh ra theo quy luật tự nhiên và số trẻ em gái thực tế được sinh ra trong một năm.

Nguồn dữ liệu sử dụng trong bài:

[1] Báo cáo Triển vọng dân số thế giới, Liên Hợp Quốc (2024)

[2] Niên giám thống kê năm 2025, Cục thống kê (2026)

[3] Báo cáo "Dự báo dân số Việt Nam giai đoạn 2024-2074", Cục Thống kê (2025)

[4] Báo cáo 'Sex imbalances at birth in Viet Nam: Trends, Variations, and Determinants', UNFPA (2020)

Ngô Hà (tiasang.com.vn)
Quản lý đào tạo y khoa Chuyển trục từ tiền kiểm sang hậu kiểm
Quản lý đào tạo y khoa: Chuyển trục từ "tiền kiểm" sang "hậu kiểm"

(SKTE) - Việc phân định rõ khung pháp lý và chuyển đổi phương thức quản lý sang trọng tâm hậu kiểm đang trở thành yêu cầu cấp thiết đối với hệ thống đào tạo y khoa. Bước dịch chuyển này nhằm gắn quyền tự chủ với trách nhiệm giải trình, hướng tới mục tiêu cốt lõi là nâng cao năng lực tay nghề và bảo đảm an toàn tối đa cho người bệnh.

Hội Bảo trợ người khuyết tật và Bảo vệ quyền trẻ em tỉnh Hưng Yên lan tỏa giá trị nhân ái
Hội Bảo trợ người khuyết tật và Bảo vệ quyền trẻ em tỉnh Hưng Yên lan tỏa giá trị nhân ái

Với vai trò là cầu nối nhân ái, thời gian qua, Hội Bảo trợ người khuyết tật (NKT) và Bảo vệ quyền trẻ em tỉnh Hưng Yên đã tích cực huy động nguồn lực xã hội, triển khai nhiều hoạt động thiết thực chăm lo NKT, trẻ mồ côi và trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt khó khăn. Thông qua những hoạt động đó, Hội góp phần cải thiện đời sống, mở rộng cơ hội học tập, chăm sóc sức khỏe và tiếp thêm động lực để những người yếu thế vươn lên trong cuộc sống.

Việt Nam - Malaysia Thúc đẩy phát triển kinh tế số và tăng cường hữu nghị quốc tế
Việt Nam - Malaysia: Thúc đẩy phát triển kinh tế số và tăng cường hữu nghị quốc tế

(SKTE) - Ngày 5/11, tại Hà Nội, đã diễn ra Phiên khai mạc Đối thoại chính sách Việt Nam - Malaysia về thúc đẩy kinh tế số. Chương trình sẽ mở ra chặng đường hợp tác mới giữa hai quốc gia ASEAN nhằm khai phá tiềm năng công nghệ và tăng cường kết nối kinh tế khu vực. Trong đó, Việt Nam và Malaysia đều xác định chuyển đổi số là một trong những ưu tiên trong chiến lược phát triển kinh tế số quốc gia.

Phát huy sức mạnh khối đại đoàn kết và công tác đối ngoại hữu nghị
Phát huy sức mạnh khối đại đoàn kết và công tác đối ngoại hữu nghị

(SKTE) - Ban Thường vụ Đảng ủy Dân vận, Mặt trận và các đoàn thể Trung ương đã tổ chức Hội nghị thông tin chuyên đề về tình hình phong trào nhân dân thế giới quý III, những vấn đề đặt ra đối với công tác đối ngoại nhân dân của Việt Nam và quán triệt một số văn bản mới của Trung ương. Từ đó, triển khai các chương trình, kế hoạch công tác phù hợp với chức năng, nhiệm vụ của từng cơ quan, đơn vị; tăng cường phối hợp trong công tác tuyên truyền, vận động quần chúng, phát huy vai trò của MTTQ, các tổ chức chính trị - xã hội trong hoạt động đối ngoại nhân dân...

Nhận diện các khoản lạm thu trong trường học
Nhận diện các khoản lạm thu trong trường học

Những phiếu báo thu tiền đầu năm học với hàng loạt khoản thu dịch vụ, kĩ năng bổ trợ, câu lạc bộ tự chọn lên tới hàng triệu đồng vẫn đang làm dấy lên băn khoăn về tính tự nguyện, nguy cơ chồng chéo nội dung và áp lực tài chính đối với phụ huynh.

Hà Nội miễn viện phí, hỗ trợ tiền ăn cho bệnh nhi nghèo
Hà Nội miễn viện phí, hỗ trợ tiền ăn cho bệnh nhi nghèo

(SKTE) - Từ ngày 1/1/2027, Hà Nội sẽ triển khai chính sách y tế đặc thù, hỗ trợ 100% phần đồng chi trả bảo hiểm y tế, chi phí di chuyển và trợ cấp nội trú cho trẻ em mắc bệnh hiểm nghèo có hoàn cảnh khó khăn trên địa bàn thành phố.

Logo Tạp chí Sức khỏe trẻ em
© Bản quyền 2024 Sức khỏe Trẻ em
Hotline: Hà Nội - (024) 37 765 156 / TP HCM - 0936813116