Khi nỗi lo không chỉ nằm ở đề thi
Kỳ thi tuyển sinh vào lớp 10 tại Hà Nội đang bước vào giai đoạn nước rút. Nhưng với nhiều học sinh, áp lực lúc này không chỉ đến từ bài vở, mà còn từ cảm giác cạnh tranh ngày càng rõ rệt.
Nguyễn Vân Khánh, học sinh lớp 9 Trường THCS Lương Thế Vinh (Hà Nội), cho biết em cảm thấy căng thẳng khi năm nay học sinh ở các khu vực khác cũng có thể đăng ký vào cùng một trường THPT công lập. Theo Khánh, điều đó khiến mức độ cạnh tranh tăng lên, buộc em phải cố gắng nhiều hơn trong giai đoạn quan trọng này.
Nỗi lo này không phải là cá biệt. Nguyễn Phương Linh, học sinh lớp 9 Trường THCS Trưng Vương (Hà Nội), thừa nhận điều em băn khoăn nhất lúc này không chỉ là việc học mà còn là khả năng trúng tuyển. "Em sợ tỷ lệ chọi sẽ cao hơn nên có thể không đỗ vào trường công lập mà em mong muốn", Linh bày tỏ sự lo lắng.
Thực tế, với nhiều học sinh, áp lực lớn nhất không hẳn nằm ở độ khó của đề thi, mà ở nỗi lo không đạt được mục tiêu đã đặt ra trong bối cảnh cạnh tranh gia tăng.
 |
| NGƯT Nguyễn Thị Thu Hà cho rằng cần hiểu đúng bản chất của chính sách để có lựa chọn phù hợp - Ảnh: VGP/Thu Trang |
Vì sao áp lực gia tăng?
Những lo lắng của học sinh không phải ngẫu nhiên, mà gắn trực tiếp với các điều chỉnh trong kỳ thi năm nay.
Nhà giáo ưu tú Nguyễn Thị Thu Hà, Hiệu trưởng Trường THCS Trưng Vương (Hà Nội) cho rằng, việc không còn giới hạn đăng ký theo khu vực giúp mở rộng cơ hội cho học sinh có năng lực tiếp cận các trường THPT công lập tốp đầu, thay vì bị bó hẹp theo địa bàn như trước. Tuy nhiên, chính sự thay đổi này cũng khiến nhiều phụ huynh và học sinh cảm nhận rõ hơn áp lực cạnh tranh.
Theo bà Hà, điều quan trọng là cần hiểu đúng bản chất của chính sách để có lựa chọn phù hợp, thay vì chạy theo các trường tốp đầu. Việc cân nhắc năng lực thực tế của học sinh, cùng với yếu tố khoảng cách địa lý, sẽ giúp giảm bớt áp lực không cần thiết.
Cùng với đó, việc ứng dụng công nghệ để cập nhật tình hình đăng ký nguyện vọng được kỳ vọng sẽ giúp phụ huynh có thêm dữ liệu tham khảo trước khi đưa ra quyết định cuối cùng.
Ngoài thay đổi về cách đăng ký, cấu trúc đề thi cũng đang dịch chuyển theo hướng đánh giá năng lực, đặt ra yêu cầu cao hơn về tư duy thay vì học thuộc. Cô Trần Thu Hương, giáo viên môn Toán Trường THPT Lương Thế Vinh (Hà Nội), cho biết đề thi hiện nay đòi hỏi học sinh phải đọc hiểu đề và vận dụng kiến thức một cách linh hoạt.
Để đáp ứng định hướng này, học sinh cần được rèn luyện các kỹ năng như phân tích đề bài, mô hình hóa bài toán và xác định cách tiếp cận phù hợp trước khi bắt tay vào giải. Theo cô Hương, việc định hình phương pháp giải ngay từ đầu không chỉ giúp tránh sai sót mà còn nâng cao hiệu quả làm bài trong điều kiện thời gian hạn chế.
 |
| Cô Trần Thu Hương cho biết đề thi hiện nay đòi hỏi học sinh phải đọc hiểu đề và vận dụng kiến thức một cách linh hoạt - Ảnh: VGP/Hoàng Thuyên |
Trong guồng quay ôn thi dày đặc
Nếu áp lực đến từ kỳ vọng và cạnh tranh, thì lịch học dày đặc chính là điều khiến nhiều học sinh cảm nhận rõ sự căng thẳng mỗi ngày.
Nguyễn Vân Khánh cho biết ngoài giờ học trên lớp, buổi tối em tiếp tục học thêm, khiến thời gian nghỉ ngơi bị rút ngắn. "Thời gian ngủ và ăn của em muộn hơn trước, đôi lúc cảm thấy mệt mỏi nhưng dần dần cũng quen", em chia sẻ.
Không chỉ riêng Khánh, nhiều học sinh cũng rơi vào tình trạng tương tự. Mạc Đức Anh, học sinh Trường THCS Lương Thế Vinh (Hà Nội) lại dành gần như toàn bộ thời gian trong ngày cho việc học, từ học chính khóa đến làm bài tập và học thêm buổi tối.
Để "chắc suất" hơn, nhiều học sinh lựa chọn học thêm theo nhiều hình thức. Nguyễn Bá Anh cho biết em học gia sư cả ba môn để tránh việc mất kiến thức khi học trong lớp đông. Trong khi đó, Nguyễn Phương Linh ngoài các tiết ôn tập tại trường còn tham gia học thêm tại trung tâm và các lớp trực tuyến.
Trước thực tế đó, nhiều nhà trường cũng điều chỉnh cách hỗ trợ học sinh. Theo cô Nguyễn Thị Thu Hà, Hiệu trưởng Trường THCS Trưng Vương (Hà Nội), tại trường, các tiết ôn tập được bố trí tăng cường trong ngày đối với ba môn Văn, Toán và Ngoại ngữ.
Đáng chú ý, nhà trường tổ chức thêm các "tiết 0" từ 6 giờ 30 sáng dành cho học sinh còn chưa tự tin, trên tinh thần hoàn toàn tự nguyện. "Học sinh có nhu cầu thì đến, phụ huynh tự nguyện đưa con đến và nhà trường tổ chức ôn tập miễn phí", bà Hà cho biết.
Không chỉ tăng thời lượng, cách dạy cũng được điều chỉnh theo hướng phù hợp hơn với từng nhóm học sinh. Cô Trần Thu Hương cho rằng với những học sinh còn yếu hoặc thiếu tự tin, điều quan trọng không phải là học dồn dập, mà là ổn định tâm lý và ôn tập theo năng lực. Khi làm chắc được các dạng bài cơ bản, học sinh sẽ dần lấy lại sự tự tin trong giai đoạn nước rút.
 |
| Tại nhiều trường, các tiết ôn tập được bố trí tăng cường đối với ba môn Văn, Toán và Ngoại ngữ - Ảnh: VGP/Thu Trang |
Giữ cân bằng trong giai đoạn nước rút
Cùng với sự hỗ trợ về kiến thức từ phía nhà trường, yếu tố tâm lý cũng là vấn đề cần được lưu ý trong giai đoạn nước rút. PGS.TS Trần Thành Nam, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Giáo dục (Đại học Quốc gia Hà Nội), cho rằng căng thẳng của học sinh không chỉ đến từ khối lượng ôn tập mà còn từ áp lực kỳ vọng và cạnh tranh.
Theo ông, phụ huynh có thể nhận diện sớm tình trạng quá tải qua những thay đổi bất thường về cảm xúc, sự suy giảm khả năng tập trung hoặc hiệu quả học tập. Những rối loạn trong sinh hoạt như ăn uống thất thường, khó ngủ hoặc ngủ nhiều nhưng vẫn mệt mỏi cũng là dấu hiệu đáng lưu ý.
Ông Nam lưu ý khi việc học kéo dài nhưng không còn hứng thú, học sinh có thể đang rơi vào trạng thái quá tải mà không nhận ra. Trong bối cảnh đó, bên cạnh việc ôn tập, việc giữ được sự cân bằng tâm lý là yếu tố không kém phần quan trọng.
Từ góc độ gia đình, ông khuyến nghị phụ huynh cần giữ tâm lý ổn định, tránh vô tình tạo thêm áp lực cho con, đồng thời khích lệ vào điểm mạnh và sự nỗ lực thay vì chỉ tập trung vào kết quả.
Trong bối cảnh kỳ thi mở rộng cơ hội lựa chọn, áp lực không còn chỉ nằm ở phòng thi mà còn ở cách mỗi học sinh xác định mục tiêu phù hợp với năng lực của mình. Giữ được nhịp học tập và sự ổn định tâm lý vì thế trở thành yếu tố then chốt trong giai đoạn nước rút.