Những ngày cuối năm Ất Tỵ, không khí xuân tràn ngập khắp các con đường ở thôn Quyết Tiến, xã Thạch Xuân, tỉnh Hà Tĩnh. Trong ngôi nhà nhỏ, bà Nguyễn Thị Vinh (74 tuổi) cẩn thận cắm bình hoa cúc vàng xen lẫn cúc trắng, đặt trang trọng lên bàn thờ người chồng liệt sỹ.
Vẫn đón Tết theo nếp quen cũ nhưng năm nay bà thấy lòng mình ấm áp hơn bởi một món quà đặc biệt. Đó là bức ảnh bà ngồi cạnh người chồng liệt sỹ, do nhóm bạn trẻ phục dựng trong khuôn khổ dự án "Tô màu ký ức", sử dụng công nghệ để tái hiện di ảnh các liệt sỹ thành ảnh màu rõ nét.
Đưa bàn tay đã nhăn nheo, khô héo nhẹ nhàng vuốt ve khuôn mặt người chồng trong ảnh, bà Vinh giọng run run: "Trong ảnh này anh ấy đã già đi, tôi cũng vậy. Hôm nhận tấm ảnh, tôi không ngủ được. Khóc vì thương, mà cũng vì hạnh phúc".
Cuộc đời bà Vinh gói gọn trong những tháng ngày chờ chồng nơi chiến trận, cuộc hôn nhân vỏn vẹn 5 ngày và nghĩa thủy chung, son sắt suốt gần nửa thế kỷ.
Sinh ra trong gia đình có 4 chị em tại thành phố Hà Tĩnh cũ, năm 1967, gia đình bà Vinh chuyển lên vùng kinh tế mới Thạch Xuân khai hoang lập nghiệp. Cùng thời điểm, gia đình ông Trần Hữu Thanh (SN 1948, người sau này trở thành chồng bà) cũng chuyển đến sinh sống trong vùng. Cùng làng, cùng trang lứa, hai người quen biết rồi nảy sinh tình cảm.
Năm 1969, chàng trai Thanh xung phong nhập ngũ, rời quê hương bước vào chiến trường ác liệt. Khi đó, cô gái Nguyễn Thị Vinh đang ngồi trên ghế nhà trường, học lớp 7.
Hai năm sau, cô nữ sinh cũng khoác ba lô ra trận, trở thành chiến sỹ Binh trạm 12, Đoàn 559 (Bộ đội Trường Sơn), hoạt động ở khu vực biên giới Việt - Lào. Từ công việc thống kê, nuôi quân đến văn thư bảo mật, nữ chiến sỹ trẻ sớm quen với nhịp sống gian khổ nơi tuyến lửa.
Năm 1972, bà cùng đồng đội hành quân đến Quảng Trị, tham gia bốc dỡ hàng hóa, đạn dược, lương thực, ngày đêm chi viện cho chiến trường, đặc biệt là mặt trận Thành cổ trong những tháng ngày khốc liệt nhất.
"Có những đêm pháo sáng rực cả bầu trời. Mỗi lần bom đánh sập đường, công binh lại lao ra lấp. Hàng hóa cháy, xe cháy, có khi cả tiểu đoàn hàng bị thiêu rụi. Những ngày ghi chép tổn thất, tôi cầm bút mà tay cứ run lên vì xót xa", bà Vinh nhớ lại.
Mang trong mình thương tích, bà vẫn bám trụ chiến trường, tiếp tục làm công tác hậu cần trong nhiều chiến dịch lớn, trong đó có chiến dịch Hồ Chí Minh lịch sử. Năm 1975, đất nước thống nhất, bà trở về quê hương.
Hai năm sau, trong lần chàng lính trẻ tranh thủ về phép, hai người mới có dịp ngồi lại và chính thức thổ lộ tình cảm.
"Anh tâm sự rằng gia đình khó khăn, bố mẹ đã già. Anh động viên tôi cố gắng học hành vì sau những lần bị thương, sức khỏe tôi yếu đi nhiều. Thương và hiểu cho tấm lòng người lính, tôi nhận lời làm vợ anh", bà kể.
Ngày hạnh phúc nhất đời người phụ nữ ấy đánh dấu bằng mốc 20/1/1977. Cùng hôm đó, bà nhận được giấy báo trúng tuyển vào một trường y dược ở Nghệ An.
"Đám cưới khi xưa giản dị lắm, chúng tôi không chụp ảnh cưới, cũng chẳng có quần áo mới. Tôi mặc áo sơ mi hồng, còn anh mặc bộ quân phục. Họ hàng làm mấy mâm cơm nhỏ, bạn bè đến chúc phúc, thế là xong", bà Vinh bộc bạch.
Sau lễ cưới, ông chở bà ra Nghệ An làm thủ tục nhập học rồi quay lại Hà Tĩnh. Hai người chỉ được ở bên nhau đúng 5 ngày, rồi ông Thanh khoác ba lô trở lại đơn vị, tiếp tục chiến đấu ở chiến trường biên giới Tây Nam.
Thời gian sau đó, thư từ chiến trường vẫn đều đặn gửi về. Trong lá thư cuối, ông Thanh viết rằng sắp ra trận, nhưng vẫn dặn dò: "Tết năm sau, anh sẽ về thăm cha mẹ và em".
Ngày 26/12/1978, chồng bà Vinh lên đường đi làm nhiệm vụ quốc tế ở Campuchia. Kể từ đó, bà Vinh gửi nhiều lá thư nhưng không nhận được hồi âm. Ba năm sau, gia đình nhận giấy báo tử, người lính hy sinh ngày 28/12/1978, 30 tuổi.
"Biết tin, cả nhà tôi ôm nhau khóc, còn tôi ngã quỵ. Không ai ngờ bức thư trước ngày ra trận lại trở thành lời cuối cùng của anh", bà nghẹn giọng.
Những tấm ảnh cũ ông chụp tại Dinh Độc Lập (TPHCM) trở thành kỷ vật hiếm hoi còn lại. Các bức hình đã ngả màu theo năm tháng, còn trong ký ức của bà, hình ảnh người chồng năm xưa vẫn vẹn nguyên. "Anh khôi ngô, hiền lành, ít nói nhưng ấm áp. Làm vợ anh, tôi dành cho anh tình thương nhiều hơn cả tình yêu", bà nghẹn ngào.
Bà Vinh công tác tại Trạm Y tế xã Thạch Xuân cho đến ngày nghỉ hưu. Cuộc đời lặng lẽ trôi qua, một mình, không con cái.
Ngày trước, bà Vinh từng được bố mẹ chồng khuyên đi bước nữa nhưng bà vẫn chọn ở vậy, giữ trọn nghĩa với người chồng đã khuất. Bà thay chồng phụng dưỡng bố mẹ già, rồi cùng gia đình rong ruổi khắp các tỉnh phía Nam tìm mộ chồng.
Năm 2005, phần mộ liệt sỹ Trần Hữu Thanh được xác định tại Nghĩa trang An Khê, tỉnh Gia Lai. Đến năm 2025, hài cốt của ông được đưa về an táng tại Nghĩa trang liệt sỹ Núi Nài (thành phố Hà Tĩnh cũ, nay thuộc phường Thành Sen).
Với bà Vinh, Tết Bính Ngọ năm nay rất đặc biệt khi lần đầu bà có được bức ảnh chung với người chồng liệt sỹ. Trong khung hình phục dựng, ông mặc bộ quân phục đứng cạnh vợ, ánh mắt dịu dàng. Một cuộc đoàn tụ muộn màng giúp bà sưởi ấm những năm tháng cuối đời.
Tối 3/2, trong chương trình trao di ảnh tại Khu di tích lịch sử quốc gia đặc biệt Ngã ba Đồng Lộc, câu chuyện cuộc đời bà Vinh và người chồng liệt sỹ khiến nhiều người có mặt không cầm được nước mắt. Khi nhìn thấy bức hình ghép đôi với chồng, bà òa khóc, đôi tay run rẩy đưa lên đón nhận rồi ôm chặt khung ảnh vào lòng.
"Dù chỉ qua bức ảnh nhưng với tôi như thế là ông ấy đã trở về rồi. Tôi chỉ có 5 ngày làm vợ anh, nhưng cả cuộc đời gắn với nỗi nhớ nhung, ngóng đợi. Chiến tranh để lại nhiều mất mát lắm, nhưng cũng để cho con cháu hiểu giá trị của hòa bình, biết trân trọng quá khứ, thương nhớ sự hy sinh của cha ông, giữ gìn độc lập và cùng nhau xây dựng đất nước tốt đẹp hơn", bà Vinh chiêm nghiệm.