Ngày 12/2/2025 (tức ngày 15/01 Rằm tháng Giêng năm Ất Tỵ), tại đàn Tịch Điền, phường Minh Nông (thành phố Việt Trì, tỉnh Phú Thọ) đã diễn ra Lễ hội Vua Hùng dạy dân cấy lúa. Đây là lễ hội duy nhất mang tính đặc trưng, tiêu biểu khởi thủy nghề trồng lúa nước của cư dân nông nghiệp Việt Nam, gắn liền với thời đại Hùng Vương.
Lễ hội Vua Hùng dạy dân cấy lúa gồm 2 phần: Phần lễ, các nghi thức từ Cáo yết, cúng Thần Nông đến hoạt động tế lễ, đặc biệt là phần tái diễn “Vua Hùng dạy dân cấy lúa” được tiến hành trang nghiêm. Tiếp đến phần hội diễn ra các hoạt động thi cấy lúa của các đội và các trò chơi dân gian với sự tham gia đông đảo của người dân và du khách thập phương.
 |
| Dâng lễ ở đàn Tịch Điền trong lễ hội ngày 15 tháng Giêng. (Ảnh: TTPhuTho) |
Lễ hội Vua Hùng dạy dân cấy lúa, là một trong những di sản văn hóa độc đáo của tỉnh Phú Thọ ngày nay. Lễ hội diễn ra vào ngày Rằm tháng Giêng hàng năm (15/01 âm lịch), trên cánh đồng Lú, cạnh khu vực đàn Tịch Điền ở phường Minh Nông (thành phố Việt Trì, tỉnh Phú Thọ). Phường Minh Nông thuở xưa có tên là làng Lú, trong làng có 3 ngôi chùa, 3 ngôi đền. Ca dao có câu:
"Bao giờ Kẻ Lú làm đình
Minh Nông mở hội thì mình lấy ta
Bao giờ trạch đẻ ngọn đa
Sáo đẻ dưới nước thì ta lấy mình."
Từ thuở xưa kia, một năm làng có nhiều kỳ cầu, tiệc lệ. Nhưng đặc biệt nhất, trang nghiêm và tập trung hơn cả là tục cầu hèm Thần nông đồng Lú (vào mùng 6 tháng Giêng). Theo truyền thuyết, đồng Lú là nơi vua Hùng đã xuống đồng dạy dân cấy lúa, là người khai sáng ra cách làm ruộng lúa nước của dòng giống con Lạc cháu Hồng. Vì vậy, vua được tôn là Thần nông, hàng năm có tục cầu Thần nông và thực hành lại tích vua Hùng dạy dân cấy lúa.
Khoảng 9 giờ sáng, tất cả các quan viên chức sắc và dân làng đến tập trung tại khu vực đàn thần Nông, chuẩn bị vào tế thì chiêng trống nổi lên. Đội hình gồm chủ tế, đông xướng, tây xướng, các cụ chức sắc và các ông trưởng giáp. Khi các quan viên đã tề tựu, Đông xướng "chủ tế tựu vị" thì chủ tế bước tới một chiếc chiếu nhìn về hướng Tây Nam, hướng của đàn thờ. Chủ tế làm chủ lễ các tuần tế, sau đó chuyển chúc văn cho ông đọc văn tế. Bản tế văn đại ý có nội dung: Khấn tiên thánh đế Thần Nông về hưởng lễ. Dân chúng ở đây từ cổ chí kim vẫn ghi nhớ công đức của thần nông dạy nghề làm ruộng. Cầu tiên thánh đế Thần Nông phù hộ ban phúc.
Tục cầu hèm phải chuẩn bị các việc gồm: Chuẩn bị đất đã được cày bừa sẵn trên thửa ruộng tế. Chuẩn bị mạ đủ tuổi cấy để sẵn ở đầu bờ ruộng. Các nghi thức của lễ hội Vua Hùng dạy dân cấy lúa tuần tự diễn ra: đầu tiên là Ông chủ tế thực hiện tế lễ Thần Nông, sau nội dung tế thần chuyển sang tượng trưng nghi thức vua Hùng dạy dân cấy lúa. Một trai làng cầm lọng che cho chủ tế (tượng trưng cho Vua) từ đàn tịch điền đến chân ruộng.
 |
| Nét đẹp văn hóa Lễ hội Vua Hùng dạy dân cấy lúa. (Ảnh: TT PhuTho) |
Trong thời khắc linh thiêng của thời điểm trời đất giao hòa, Vua Hùng xắn quần, vén vạt áo, xắn tay áo bước chân xuống ruộng tế cấy mấy chục con mạ rồi lên bờ. Theo hiệu lệnh, như để bắt kịp thời khắc thiêng, dân làng nhanh chân chạy về cấy những con mạ đầu tiên trên thửa ruộng nhà mình. Một vụ mùa mới bắt đầu. Cánh đồng Lú trong tiết trời đầu xuân rộn rã tiếng cười nói của những con người đang hăng say lao động. Hình ảnh ấy, không gian ấy gieo vào lòng mỗi người con Minh Nông nói riêng và những người xem hội nói chung niềm hi vọng về một năm công việc thuận lợi, cuộc sống tốt lành.
 |
| Người dân tham gia hoạt động lễ hội ở "Lễ hội Vua Hùng dạy dân cấy lúa". (Ảnh TT PhuTho) |
"Lễ hội Vua Hùng dạy dân cấy lúa" - mang tính đặc trưng, tiêu biểu khởi thủy của nghề trồng lúa nước Việt Nam, gắn liền với thời đại Hùng Vương. Đây là di sản văn hóa được tỉnh Phú Thọ quan tâm và bảo tồn; tạo điểm nhấn về hoạt động lễ hội, góp phần xây dựng Việt Trì trở thành Thành phố lễ hội, về với cội nguồn dân tộc Việt Nam.