Ở các thành phố lớn, trường tốp đầu, nhiều năm nay luôn diễn ra hình ảnh như lời phát biểu của đại biểu thảo luận tại hội trường kỳ họp thứ 10 Quốc hội khóa XV: "thi lớp 10 đang tạo ra áp lực nặng nề, khiến học sinh bơ phờ đờ đẫn, thậm chí tuyệt vọng nếu không thi đỗ". Chính vì vậy nhiều ý kiến cho rằng cần bỏ kỳ tuyển sinh lớp 10 như một "kỳ thi quốc gia thu nhỏ".
Ngược lại, với những trường đầu vào thấp, cũng có ý kiến nhận định với mức điểm chuẩn thấp như vậy thì tổ chức thi tuyển làm gì cho tốn kém và gây áp lực cho trường tổ chức, thí sinh trong chỉ loại được những thí sinh có điểm liệt.
Sự đối lập về điểm chuẩn vào lớp 10 của các trường THPT
Điểm chuẩn vào lớp 10 của các trường THPT trong những năm vừa qua ở các tỉnh, thành luôn có sự đối lập rất rõ nét. Có nhiều trường điểm chuẩn cao chót vót nhưng cũng có những trường mức điểm chuẩn rất thấp dù địa bàn có thể gần nhau.
Thực ra, việc điểm chuẩn cao hay thấp trong kỳ thi tuyển sinh lớp 10 ngoài chất lượng, uy tín của các trường THPT còn có cả nguyên nhân số lượng thí sinh đăng ký dự tuyển nhiều hay ít và chất lượng của thí sinh dự thi.
Có nhiều trường THPT khẳng định được thương hiệu, uy tín và ở một địa bàn có điều kiện thì thường có nhiều thí sinh có học lực tốt, khá dự thi và số lượng đăng ký dự thi cũng đông hơn các trường khác.
Những trường mới thành lập hoặc có từ lâu nhưng chất lượng đào tạo không cao thì số lượng thí sinh đăng ký dự thi sẽ thấp hơn. Từ đó, dẫn đến điểm chuẩn cao và thấp của từng trường cũng khác nhau.
Đặc biệt, có nhiều trường ở những khu vực khó khăn, nơi dân cư thưa thớt thì có thể số lượng tuyển đầu vào và số lượng thí sinh dự thi ngang nhau, thậm chí có những trường chỉ tiêu tuyển sinh còn cao hơn số lượng đăng ký dự thi nên thí sinh chỉ cần không bị điểm liệt là trúng tuyển.
Vì vậy, trong những mùa tuyển sinh vừa qua, chúng ta thấy có những trường lấy điểm đầu vào chưa đến 1 điểm/môn thi. Từ đó, dẫn đến sự hoài nghi trong đào tạo.
Nên kết hợp cả hình thức thi tuyển và xét tuyển
Tuy nhiên, nếu bỏ hoàn toàn kỳ thi tuyển sinh lớp 10 thì bất cập còn nhiều hơn, nhất là đối với những trường THPT ở những vùng đô thị. Vì bỏ thi tuyển sẽ nảy sinh chuyện các trường THCS nâng điểm cho học sinh trường mình để có cơ hội trúng tuyển cao hơn.
Kỳ tuyển sinh lớp 10 cho năm học 2025-2026 là năm đầu tiên thực hiện Thông tư 30/2024/TT-BGDĐT về Quy chế tuyển sinh THCS và THPT nên tất cả các trường không chuyên tính điểm hệ số 1 các môn thi. Vì thế, điểm chuẩn lớp 10 của đa số các trường THPT ở những tỉnh lâu nay vẫn đang tính hệ số 2 đối với môn văn và toán, năm học này nhìn vào nghĩ thấp hơn mọi năm.
Song, thực tế cũng có thấy có nhiều trường có điểm chuẩn rất thấp, dẫn đến sự nghi ngại cho dư luận bởi tổ chức thi tuyển với rất nhiều công đoạn khác nhau mà chỉ gạt ra được những em có điểm liệt.
 |
| Bỏ hay giữ kỳ tuyển sinh lớp 10 là vấn đề gây ra nhiều tranh luận lâu nay
|
Vì thế, có lẽ khả thi hơn cả là các sở giáo dục cần linh hoạt kết hợp cả hình thức thi tuyển và xét tuyển lớp 10 sẽ đảm bảo được số lượng tuyển đầu vào và tránh lãng phí công sức, tiền bạc của nhà nước và phụ huynh.
Có thể thực hiện theo hướng sau: Việc dạy và học ở các trường THCS vẫn diễn ra bình thường với tâm thế chủ động và thầy cô giáo hướng học sinh đến kỳ thi tuyển sinh lớp 10 để nâng cao chất lượng đào tạo. Sở GD-ĐT vẫn ban hành kế hoạch tuyển sinh lớp 10 bình thường nhưng đưa ra phương án tuyển sinh kết hợp cả thi tuyển và xét tuyển.
Sau khi cho học sinh đăng ký dự thi tuyển sinh lớp 10, bộ phận chuyên môn của sở GD-ĐT sẽ tổng hợp, thống kê số lượng đăng ký dự tuyển vào các trường THPT. Từ đó, có định hướng và thông báo cho các trường biết trường nào thi tuyển, trường nào xét tuyển.
Những trường có số lượng thí sinh đăng ký dự thi cao hơn nhiều so với số lượng tuyển sinh đầu vào thì việc thi tuyển sẽ là phương án an toàn và khách quan nhất. Sau khi thi, các trường sẽ căn cứ vào điểm thi của từng thí sinh và lấy từ trên xuống dưới cho đến khi đủ chỉ tiêu.
Những trường có số lượng thí sinh đăng ký dự thi thấp hơn, hoặc ngang bằng với số lượng tuyển đầu vào, thậm chí cao hơn chút ít thì xét kết quả học tập và điểm rèn luyện là phương án phù hợp.
Việc tiến hành hình thức xét tuyển những trường này sẽ giảm được áp lực cho học sinh và các trường trung học. Hơn nữa, xét tuyển sẽ giảm được nhiều chi phí từ ngân sách và đỡ gánh nặng cho phụ huynh.
Vì vậy, các sở GD-ĐT căn cứ vào tình hình thực tế về số lượng thí sinh đăng ký dự tuyển sinh lớp 10 để kết hợp cả thi tuyển và xét tuyển sẽ đảm bảo được công bằng và thuận lợi cho tất cả thí sinh ở từng tỉnh, thành hiện nay.