Tại Việt Nam, người từ đủ 16 tuổi trở lên đã được phép điều khiển xe gắn máy, xe máy điện học sinh mà không cần giấy phép lái xe, miễn là chấp hành đúng các quy định trong Luật Trật tự an toàn giao thông 2024 (Luật Giao thông 2024), đội mũ bảo hiểm.
Xe máy điện học sinh là gì?
Cũng trong Luật Giao thông 2024, điểm g khoản 1 Điều 34 quy định rõ “xe gắn máy” là khái niệm dùng để chỉ xe có 2 hoặc 3 bánh chạy bằng động cơ, được thiết kế, sản xuất để hoạt động trên đường bộ, sở hữu vận tốc thiết kế không lớn hơn 50 km/h.
Nếu là loại trang bị động cơ đốt trong, dung tích làm việc hoặc dung tích tương đương không lớn hơn 50 cc. Trường hợp dẫn động điện, công suất của motor điện phải không cao hơn 4 kW.
Trên thị trường Việt Nam, khách hàng đang được giới thiệu nhiều mẫu xe máy điện học sinh như Honda ICON e:, VinFast Evo Grand Lite, VinFast Evo Lite Neo, VinFast Zgoo, VinFast Flazz, Yadea Ocean, Yadea Ossy, Yadea Vekoo..., vốn được giới hạn mức tốc độ tối đa không quá 50 km/h.
Xét đến mức công suất motor điện, nhóm xe này cũng đáp ứng quy chuẩn như nội dung điểm g khoản 1 Điều 34 dành cho xe gắn máy.
 |
| Thị trường Việt hiện có đa dạng dòng xe máy điện cho học sinh. Ảnh: Đan Thanh, Phúc Hậu. |
Chẳng hạn, VinFast Evo Grand Lite có công suất 1,9 kW, VinFast Evo Lite Neo có công suất 1,2 kW, còn bộ đôi Flazz và Zgoo cũng của thương hiệu này được trang bị motor điện công suất 1,1 kW.
Mẫu xe máy điện Yadea Ocean sở hữu motor điện cho công suất tối đa 1,6 kW, còn Yadea Ossy mạnh hơn nhưng công suất tối đa cũng chỉ 2,5 kW. Với xe máy điện Honda ICON e:, công suất tối đa của motor điện được công bố ở mức 1,81 kW, tốc độ tối đa 48 km/h.
Như vậy, loạt xe này sở hữu các thông số phù hợp với định nghĩa về xe gắn máy trong Luật Giao thông 2024, như nội dung đã đề cập phía trên. Nhóm khách hàng là học sinh THPT, người từ đủ 16 tuổi trở lên hoặc chưa có bằng lái xe vì vậy có thể lựa chọn xe máy điện học sinh làm phương tiện di chuyển.
So với các mẫu xe máy điện phổ thông khác, nhóm xe máy điện học sinh cũng sở hữu giá bán dễ chịu hơn. Đây là một trong những cơ sở giúp nhóm này trở nên dễ tiếp cận, phụ huynh cũng dễ dàng trang bị cho học sinh THPT làm phương tiện đi lại mà không gặp phải rào cản tài chính quá lớn.
Chẳng hạn, cùng dòng VinFast Evo Grand nhưng phiên bản Lite cho học sinh có giá 18,9 triệu đồng, còn bản thường không giới hạn công suất motor điện và tốc độ tối đa có giá 22,8 triệu đồng.
Xe máy điện Yadea Ocean có giá 16,99 triệu đồng, Yadea Ossy có giá cao hơn cũng chỉ ở mức 21,99 triệu đồng.
Honda ICON e: hiện được bán với giá 26,8 triệu đồng, nhỉnh hơn so với các mẫu xe máy điện học sinh khác có mặt trên thị trường. Tuy nhiên, Honda ICON e: vẫn có một tệp khách hàng nhất định, chủ yếu từ danh tiếng thương hiệu mà Honda đã xây dựng từ khá lâu tại Việt Nam.
Xe máy điện học sinh có “vừa sức” với học sinh?
Khi xe máy điện, nhất là xe máy điện học sinh, ngày càng đa dạng về số lượng, kiểu dáng, mẫu mã trên thị trường, xu hướng học sinh sử dụng xe máy điện trên đường sá Việt Nam cũng tăng cao.
Dù việc sử dụng là hoàn toàn hợp pháp, thiết kế đặc thù của xe máy điện vẫn khiến nhiều người cảm thấy băn khoăn, liệu học sinh THPT đã đủ khả năng kiểm soát loại phương tiện này một cách hiệu quả?
Không giống xe xăng, xe điện thường có thể cung cấp lượng mô-men xoắn lớn một cách tức thời ngay từ cú vặn ga đầu tiên. Đặc thù này giúp xe máy điện dễ đề-pa và leo dốc hơn, nhất là khi xe máy điện thông thường có phần “nặng ký” hơn so với xe xăng cùng cỡ.
Mặt khác, việc mô-men xoắn tối đa xuất hiện tức thì cũng tiềm ẩn những rủi ro về mất kiểm soát phương tiện, đặc biệt khi người điều khiển có thể chỉ ở độ tuổi học sinh THPT.
Dù vậy như đã đề cập ở trên, để đủ điều kiện trở thành xe máy điện dành cho nhóm khách hàng học sinh và người chưa có bằng lái, những mẫu xe máy điện này đã được giới hạn tốc độ tối đa cũng như công suất đầu ra.
 |
| Gói pin là nguyên nhân khối lượng xe máy điện tăng lên. Ảnh minh họa: Phúc Hậu. |
Xe máy điện học sinh ở trạng thái nguyên bản do nhà sản xuất cung cấp không thể chạy quá 50 km/h, đảm bảo không gây ra tình trạng nghiêm trọng nếu không may xảy ra sự cố mất kiểm soát từ người điều khiển.
Lấy ví dụ xe điện VinFast Evo Grand và phiên bản VinFast Evo Grand Lite dành cho học sinh. Tài liệu do hãng cung cấp cho thấy Evo Grand có tốc độ tối đa 70 km/h, còn Evo Grand Lite chỉ có thể chạy tối đa 46 km/h.
VinFast Evo Grand được cho là có khả năng chở một người leo dốc 20% di chuyển với tốc độ 10 km/h, trong khi Evo Grand Lite chỉ có thể thực hiện nhiệm vụ này ở dải tốc độ 4-5 km/h.
Dù VinFast không chia sẻ chi tiết thông số mô-men xoắn, so sánh trên đã chỉ ra Evo Grand Lite “yếu” hơn đáng kể so với phiên bản thường của dòng xe máy điện 2 pin VinFast Evo Grand.
Sự điều chỉnh mà các hãng thực hiện để giới hạn sức mạnh đầu ra trên xe máy điện học sinh đã giúp các mẫu xe này “hiền” hơn, dễ điều khiển hơn và phù hợp với những người lần đầu tham gia giao thông đường bộ bằng xe gắn máy, xe máy điện.
 |
| Evo Grand leo dốc tốt hơn Evo Grand Lite, dù công suất danh định của motor điện là như nhau. Ảnh: Đan Thanh. |
Xe máy điện cho học sinh một mặt giúp xe máy điện học sinh phù hợp cho người chưa có bằng lái theo quy định pháp luật, mặt khác giúp bảo vệ nhóm khách hàng học sinh khỏi các rủi ro về va chạm khi tham gia giao thông.
Do vậy, người dùng cần tuyệt đối không can thiệp vào hệ thống, hay tìm đến các xưởng độ để tìm cách gia tăng sức mạnh xe máy điện học sinh một cách trái phép. Trên thực tế, một số mẫu xe được giới hạn sức mạnh bằng phần mềm và có thể không khó khăn trong việc gia tăng sức mạnh. Một số mẫu xe điện khác cũng có thể nâng cấp hệ thống mô tơ điện hay pin để xe đạt tốc độ tốt hơn.
 |
| Người dùng tuyệt đối không tìm cách nâng cấp motor điện, cải thiện sức mạnh xe. Ảnh minh họa: Đan Thanh |
Hành vi này tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn do người điều khiển có thể không thể kiểm soát hoàn toàn sức mạnh vượt trội của xe. Hệ thống phanh, hệ thống điện của xe máy điện học sinh cũng có thể không còn tương thích một khi xe được nâng cấp lên mức công suất cao hơn, có khả năng chạy nhanh hơn ngưỡng 50 km/h.
Không những vậy, hành vi độ xe máy điện còn dẫn đến khoản tiền phạt nặng theo nội dung Nghị định 168.
Cụ thể, khoản 8 Điều 32 của Nghị định 168 quy định số tiền phạt 4-6 triệu đồng với cá nhân, hoặc 8-12 triệu đồng với tổ chức là chủ xe gắn máy có hành vi tự ý thay đổi khung, máy, hình dáng, kích thước, đặc tính của xe.
Nhìn chung, xe máy điện học sinh vẫn là một dòng phương tiện an toàn, đáp ứng đầy đủ tiêu chuẩn kỹ thuật, đúng quy định pháp luật về giao thông. Người sử dụng cần có ý thức chấp hành quy định an toàn giao thông, trau dồi kỹ năng lái xe để đảm bảo vận hành xe an toàn cho bản thân và những người xung quanh.