Sau lễ khai giảng năm học 2026–2027, những phòng học tại cơ sở tiếp nhận học sinh thôn Tiến Sơn, xã Quỳnh Tam, Nghệ An đã sẵn sàng. Bàn ghế có đủ, giáo viên đang chờ, nhưng phần lớn chỗ ngồi vẫn bỏ trống.
Trong 166 học sinh thuộc điểm trường Tiến Sơn, đến ngày 11.9 mới có 17 em tới học tại địa điểm mới. 149 em còn lại chưa đến lớp do phụ huynh chưa đồng thuận với phương án giải thể điểm trường cũ và chuyển học sinh đến cơ sở trung tâm hoặc điểm trường khác.
Phía sau con số ấy là một cuộc giằng co giữa hai nhu cầu đều có thật: bảo đảm an toàn trường học và duy trì việc học thuận tiện cho trẻ em.
Trường cũ không thể tiếp tục đánh cược với an toàn
Điểm trường Tiến Sơn có năm phòng học dành cho khối 4, được sử dụng từ năm 1998. Sau 28 năm, công trình đã xuống cấp nghiêm trọng; ba phòng được đánh giá có nguy cơ đổ sập. Đây là căn cứ quan trọng để nhà trường xây dựng phương án di chuyển học sinh từ cuối tháng 6.
Giữ trẻ ở lại một công trình mất an toàn không thể là phương án được lựa chọn chỉ vì gần nhà. Nếu sự cố xảy ra, không một lý do nào có thể bù lại hậu quả. Vì thế, việc dừng sử dụng điểm trường cũ là yêu cầu cần thiết, không đơn thuần là một phép tính tinh gọn đầu mối.
Hai cơ sở tiếp nhận đều có 32 phòng học và phòng chức năng, đồng thời có điều kiện tổ chức bán trú. Xét riêng về cơ sở vật chất, môi trường học tập mới tốt hơn nơi cũ. Tuy nhiên, khoảng cách từ thôn Tiến Sơn tới hai địa điểm này lần lượt khoảng 6 km và 7 km. Với học sinh tiểu học ở khu vực nông thôn, quãng đường ấy không thể chỉ đo bằng kilomet.
Đó còn là thời gian đưa đón, tiền xăng, lịch làm việc của cha mẹ, thời tiết mưa gió và nỗi lo an toàn trên đường. Một gia đình có ba con học ở các khối lớp khác nhau sẽ phải sắp xếp thế nào? Trẻ ăn trưa ở đâu? Nếu xe hỏng hoặc cha mẹ bận đột xuất, ai chịu trách nhiệm đưa các em về nhà?
Những lo ngại này đã được phụ huynh nêu tại cuộc đối thoại với lãnh đạo ngành giáo dục Nghệ An và chính quyền địa phương ngày 11.9.
Một phương án an toàn vẫn có thể thiếu phần đời sống
Vấn đề của cuộc sắp xếp không nhất thiết nằm ở mục tiêu, mà có thể nằm ở thứ tự thực hiện.
Nếu điểm trường cũ buộc phải đóng cửa, phương án xe đưa đón, bữa ăn bán trú, điểm tập kết và người giám sát đáng lẽ phải được hoàn tất trước ngày học sinh chuyển trường. Phụ huynh cần nhìn thấy một lịch trình cụ thể, mức hỗ trợ rõ ràng và đầu mối chịu trách nhiệm, thay vì chỉ nhận được thông báo về địa điểm học mới.
Chính quyền địa phương đang làm một tuyến đường gần 20 tỉ đồng nhằm cải thiện việc đi lại. Phương án tổ chức ba chuyến xe mỗi ngày, hỗ trợ chi phí ban đầu, cung cấp đồ dùng học tập và bố trí dạy bù cũng đã được đưa ra. Đó là những động thái cần thiết, nhưng chúng xuất hiện khi năm học đã bắt đầu và 149 học sinh đã vắng lớp.
Tại sao những nhu cầu hoàn toàn có thể dự báo ấy chưa được xử lý trước khai giảng?
Một chiếc xe đưa đón không thể chỉ có biển số và tài xế. Phải xác định số học sinh trên từng chuyến, người giám sát, điểm dừng, thời gian chờ, tiêu chuẩn phương tiện và quy trình xử lý khi xảy ra sự cố. Bán trú cũng không chỉ là một bữa cơm, đó còn là nơi nghỉ, nước uống, an toàn thực phẩm và người chăm sóc trẻ.
Chỉ khi những chi tiết này được công khai, phụ huynh mới có cơ sở để đặt niềm tin vào phương án mới.
Sắp xếp mạng lưới trường học là việc lớn, nhưng tác động cuối cùng lại rơi xuống từng gia đình. Trên bản đồ, 6km có thể là quãng đường ngắn. Trong đời sống của một người mẹ phải đi làm từ sáng sớm, đó có thể là điểm khiến toàn bộ sinh hoạt bị đảo lộn.
Trẻ em không thể trở thành sức ép trong bất đồng của người lớn
Việc 149 học sinh chưa đến lớp cần được giải quyết nhanh, nhưng không nên biến thành cuộc quy trách nhiệm một chiều.
Không thể xem mọi lo lắng của phụ huynh là phản ứng chống lại chủ trương. Ngược lại, cũng không thể kéo dài việc cho trẻ nghỉ học để tạo sức ép lên nhà trường và chính quyền. Mỗi ngày không đến lớp là thêm một ngày các em mất kiến thức, mất nhịp sinh hoạt và bị cuốn vào tranh chấp mà mình không có quyền quyết định.
Lối ra phải bắt đầu từ một cam kết có thể kiểm chứng: xe nào đưa đón, ai đi cùng, gia đình phải trả bao nhiêu, bữa trưa gồm những gì, thời gian hỗ trợ kéo dài đến khi nào và tuyến đường mới bao giờ hoàn thành. Nếu cần, phương án nên được thí điểm trong một thời gian ngắn với đại diện phụ huynh trực tiếp giám sát.
Nhà trường cũng phải khẩn trương tổ chức dạy bù và hỗ trợ tâm lý cho học sinh. Khi trở lại lớp, các em không nên bị nhìn như những người đến muộn hay trở thành đối tượng của sự phân biệt.
Câu chuyện tại Tiến Sơn là lời nhắc cho nhiều địa phương đang sắp xếp điểm trường: đóng một cơ sở không chỉ là khóa cánh cửa cũ và chuyển tên học sinh sang danh sách mới. Mỗi quyết định còn phải tính đến con đường các em đi, bữa cơm giữa ngày và khả năng xoay xở của từng gia đình.
Trường cũ có thể không còn an toàn. Nhưng phương án mới cũng chỉ thực sự đúng khi 149 chỗ ngồi được lấp đầy và không một học sinh nào phải đứng ngoài cuộc cải tổ dành cho chính tương lai của các em.