Chủ tịch Hồ Chí Minh - Lãnh tụ, Người Thầy vĩ đại của nền báo chí cách mạng Việt Nam

Lãnh tụ thiên tài, Người Thầy vĩ đại

Chủ tịch Hồ Chí Minh - Người là Lãnh tụ thiên tài, được thế giới tôn vinh là anh hùng giải phóng dân tộc, nhà văn hóa kiệt xuất, bởi sự nghiệp văn hóa đồ sộ mà Người đã cống hiến cho dân tộc và nhân loại. Và Người cũng là một nhà hoạt động và sáng tạo văn hóa; là nhà thơ, nhà văn, nhà báo cách mạng vĩ đại. 

Chủ tịch Hồ Chí Minh là người sáng lập nền báo chí cách mạng Việt Nam. Người cũng là nhà báo cách mạng Việt Nam vĩ đại nhất, trong lịch sử hoạt động cách mạng, đấu tranh và giải phóng dân tộc.

Chủ tịch Hồ Chí Minh - Lãnh tụ, người thầy vĩ đại của nền báo chí cách mạng Việt Nam. (Ảnh: Tư liệu/ND)

Chủ tịch Hồ Chí Minh là người Việt Nam đầu tiên sử dụng báo chí như một vũ khí sắc bén và có hiệu lực to lớn trong sự nghiệp đấu tranh giải phóng dân tộc và xây dựng đất nước. Người đã khai sinh nền báo chí cách mạng Việt Nam, đồng thời cũng là người chiến sĩ tiên phong trên mặt trận này. Là người lãnh đạo  của cách mạng, của Đảng, đồng thời Nguyễn Ái Quốc - Hồ Chí Minh là một nhà báo lớn. Người là người thầy, người anh của nhiều thế hệ nhà báo. Ảnh hưởng của Người, ngay từ đầu những năm 20 của thế kỷ XX, đã góp phần to lớn trong việc hình thành và phát triển nền Báo chí cách mạng Việt Nam.

Từ ngày 25-30/12/1920, Nguyễn Ái Quốc tham dự Đại hội lần thứ 18 Đảng Xã hội Pháp ở thành phố Tours với tư cách đại biểu Đông Dương. (Ảnh tư liệu: Bảo tàng Lịch sử quốc gia)

Sinh thời, Người khiêm tốn chỉ nhận mình là "người có nhiều duyên nợ với báo chí". Sự nghiệp báo chí của Hồ Chí Minh gắn liền với sự ra đời của những tờ báo: Người Cùng Khổ (1922), Quốc tế Nông dân (1924), Thanh Niên (1925), Công Nông (1925), Lính Kách Mệnh (1927), Việt Nam Tiền Phong (1927), Thân Ái (1928), Đỏ (1929), Việt Nam Độc Lập (1941), Cứu Quốc (1942). Với việc sáng lập tờ Thanh Niên (ngày 21/6/1925), Chủ tịch Hồ Chí Minh đã đặt viên gạch "nền móng" đầu tiên, khai sinh ra một dòng báo chí hoàn toàn mới mẻ, mang sứ mệnh phụng sự cách mạng, đấu tranh và giải phóng dân tộc. Sự ra đời của báo Thanh Niên đã mở đầu dấu mốc lịch sử truyền thống vẻ vang của nền báo chí cách mạng Việt Nam.

Chủ tịch Hồ Chí Minh với Báo Người Cùng Khổ (Le Paria). (Ảnh tư liệu: Bảo tàng Lịch sử quốc gia)

Kể từ năm 1919, khi tên gọi Nguyễn Ái Quốc xuất hiện dưới bài báo đầu tiên “Tâm địa thực dân” (trả lời cho một bài sặc mùi thực dân trên tờ Courrier Colonial ngày 27/6/1919, sau đó là “Yêu sách của nhân dân An Nam”). Cho đến bài báo cuối cùng của Người “Nâng cao trách nhiệm chăm sóc và giáo dục thiếu niên, nhi đồng” (đăng báo Nhân Dân số 5526, ngày 1/6/1969). Trong lịch sử cách mạng, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã có nửa thế kỷ hoạt động báo chí với khoảng hơn 2000 bài viết, với 174 tên gọi, bí danh, bút danh. Con số này chưa phải là cuối cùng vì nhiều tư liệu mới vẫn đang tiếp tục được phát hiện, xác minh và bổ sung vào khối tư liệu báo chí đồ sộ và nhiều giá trị bài học của Người.

Chặng đường làm báo cách mạng đầu tiên của Nguyễn Ái Quốc - Chủ tịch Hồ Chí Minh, đã ghi nhận sự nỗ lực không mệt mỏi của Người trong việc học hỏi, nắm bắt, rèn luyện thực hành để trưởng thành trong nghề báo và bước đầu hình văn phong báo chí Hồ Chí Minh sau này.

Khẳng định sứ mệnh lịch sử của báo chí cách mạng: Làm báo là làm cách mạng!

Tư duy báo chí của Chủ tịch Hồ Chí Minh xuất phát từ nhận thức sâu sắc về vai trò của báo chí trong sự nghiệp đấu tranh giải phóng dân tộc và xây dựng chủ nghĩa xã hội. Chủ tịch Hồ Chí Minh coi báo chí là vũ khí đấu tranh cách mạng. Ngay từ những bài viết ngắn gọn của Người trên tờ Thanh Niên đã góp phần thức tỉnh các dân tộc bị áp bức, truyền bá chủ nghĩa Mác - Lênin, lên án chủ nghĩa thực dân, chỉ đạo phong trào cách mạng ở thuộc địa. Tất cả những gì Chủ tịch Hồ Chí Minh viết ra đều là sự phản ánh trung thực, hồn nhiên vẻ đẹp cao quý trong đạo đức, trí tuệ và tâm hồn của một nhân cách lỗi lạc. Vì vậy, tất cả đều hiện ra chân thực, giản dị, tự nhiên, vốn là những chuẩn mực tiêu biểu cho cái đẹp - cái hoàn thiện của con người.

Đối với người làm báo cách mạng, Chủ tịch Hồ Chí Minh chỉ rõ, "cây bút, trang giấy là vũ khí sắc bén của họ", do đó "cán bộ báo chí cũng là chiến sĩ cách mạng". Làm báo là làm cách mạng, báo chí không có mục tiêu nào khác ngoài phục vụ sự nghiệp cách mạng của Đảng và dân tộc, nhân dân.

Trong một bức thư gửi trí thức Nam Bộ, trong đó có các nhà báo, ngày 25/5/1947, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã viết: “Ngòi bút của các bạn cũng là những vũ khí sắc bén trong sự nghiệp phò chính, trừ tà, mà anh em văn hóa trí thức phải làm cũng như là những chiến sĩ anh dũng trong công cuộc kháng chiến để tranh lại quyền thống nhất và độc lập cho Tổ quốc”. Những câu nói của Bác Hồ vượt ra ngoài phạm vi của nhiệm vụ “kháng chiến chống ngoại xâm” mà các nhà báo yêu nước Việt Nam lúc bấy giờ cần thực hiện.

Chủ tịch Hồ Chí Minh chỉ rõ, "cây bút, trang giấy là vũ khí sắc bén của họ", do đó "cán bộ báo chí cũng là chiến sĩ cách mạng". (Ảnh tư liệu: BQK4)

Từ đầu những năm 20 của thế kỷ XX, tư tưởng thảo luận về cách mạng vô sản được truyền bá vào Việt Nam qua báo cáo Le Paria của Hội Liên Hiệp thuộc địa, L' Humanité của Đảng Cộng sản Pháp, Inprekorr của Quốc tế Cộng sản. Vào cuối năm 1924, Người hoạt động cách mạng với tên chính: Nguyễn Ái Quốc, phái viên của Quốc tế Cộng sản và là Quận viên Bộ Phương Đông của Quốc tế Cộng sản được cử đến Quảng Châu (Trung Quốc) để trực tiếp chỉ cách đạo mạng Việt Nam và một số nước Đông Nam Á, từng bước thực hiện tâm trí:  "trở về nước, đi vào quần chúng, thức họ, tổ chức họ, huấn luyện họ, họ ra tranh đấu tự do độc lập".

Ở Quảng Châu, tại trụ sở số nhà 13 và 13B đường Văn Minh (nay là số nhà 248-250) đối diện với Trường đại học Trung Sơn (nay là Bảo tàng Cách mạng Quảng Châu), Người từng bước chuẩn bị về chính trị, tư tưởng cho sự ra đời một Đảng Mác ở Việt Nam. Nguyễn Ái Quốc (-tức Chủ tịch Hồ Chí Minh) đã mở các lớp huấn luyện chính trị, đào tạo đội ngũ cán bộ, chuẩn bị cho ra đời chính Đảng ở trong nước.

Là nhà cách mạng mềm mại sâu sắc bản chất cách mạng và khoa học của chủ nghĩa Marx-Lenin, là người từng nhiều năm làm báo và hiểu biết sức mạnh của báo chí, Nguyễn Ái Quốc rất tâm trí những tư tưởng của Lenin về báo chí: “Trong thời đại ngày nay, không có tờ báo chính trị thì không thể có phong cách gọi là chính trị”, “Chúng ta cần trước hết là báo, không có nó sẽ không thể tiến hành một cổ cách truyền động hết sức vật thể”. “Báo chí là người tuyên truyền, người cổ động, người tổ chức chung”.

Trong quá trình hoạt động cách mạng, Nguyễn Ái Quốc rất tâm đắc ý kiến của V.I.Lenin về việc phải thành lập một tờ báo chính trị của Đảng để tiến hành một cách có hệ thống cuộc tuyên truyền cổ động hết sức có nguyên tắc và toàn diện; … vai trò của tờ báo không phải chỉ đóng khung ở chỗ phổ biến tư tưởng, giáo dục chính trị và thu hút những bạn đồng minh chính trị.

Lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc - Người đặt nền móng và trực tiếp chỉ đạo, cho báo Thanh Niên ra số đầu tiên ngày 21/6/1925. (Ảnh Tư liệu)

Số đầu của báo Thanh Niên xuất bản ngày 21/6/1925 và được xuất bản đều đặn hàng tuần. Báo Thanh Niên thời kỳ đầu, thường có các chuyên mục: xã hội, bình luận, thơ ca, phê bình, trả lời bạn đọc… Báo được viết bằng bút sắt yên trên giấy sáp và theo hoa roneo. Hầu hết các số báo có 2 trang, có số 4, 5 trang. Mỗi trang thường chia làm 2 cột, mỗi dòng trong một cột có từ 8 - 9 chữ viết thành, dễ đọc. Kích thước trung bình của tờ báo là 18x24cm - một giấy khổ thông tin xúc giờ ở Quảng Châu có thể mua được một cách dễ dàng. 

Trong số báo Thanh Niên đầu tiên ra ngày 21/6/1925, nổi bật có các bài: Nhiệm vụ của một người lính (ký tên Đội trưởng), Vì sao chúng ta phải đoàn kết… Trong đó, có bài viết nổi bật nhất là: "Báo cáo vắn tắt về tình hình thế giới và Đông Dương" do Chủ tịch Hồ Chí Minh viết đã trình bày mục tiêu đấu tranh cách mạng, kêu gọi thanh niên giác ngộ, học tập lý luận cách mạng và tham gia vào phong trào giải phóng dân tộc. 

Trong lịch sử báo chí cách mạng, Báo Thanh Niên có hai thời kỳ phát triển: Thời kỳ thứ nhất từ tháng 6/1925 đến tháng 4/1927 và thời kỳ thứ hai từ tháng 4/1927 đến cuối năm 1929, cho về sau...

Trong thời kỳ đầu tiên, báo Thanh Niên có 88 số được xuất bản - do Nguyễn Ái Quốc trực tiếp chỉ đạo biên tập, in, phát hành và Người cũng là cây bút chủ lực của tờ Thanh Niên trong thời kỳ này.

Chủ tịch Hồ Chí Minh với Báo Thanh Niên (ra đời ngày 21/6/2025) mang dấu ấn lịch sử của sự ra đời Báo chí Cách mạng Việt Nam.  (Ảnh tư liệu)

Trước ảnh hưởng của tờ báo, cơ quan mật mật của Pháp để nhiều công sức theo dõi, truy cập các đường dây chuyển báo, chiến đấu vào cơ sở hạ tầng của Hội, đưa tay sai vào nội bộ Hội để bí mật ăn ghi báo, tổ chức dịch ra chữ Pháp để nghiên cứu, đối thoại. Một số bài quan trọng được dịch ra chữ Pháp toàn văn, còn những bài khác chỉ tóm tắt nội dung chính yếu. Mặc dù cố gắng ngăn chặn, bắt và tiêu hủy một số tờ báo nhưng mật khẩu Pháp cũng không thể hoàn toàn ngăn chặn được báo Thanh Niên đến với phong cách cách mạng. 

Khi tờ Thanh Niên  mới xuất bản được khoảng 70 số, trong một báo cáo gửi Bộ thuộc địa pháp, Chánh mật thám Đông Dương L.Marty - người đã theo dõi sự xuất hiện của Nguyễn Ái Quốc ở Quảng Châu từ cuối năm 1924, đã nhận xét: "Người chủ báo này đã nhận ra hết sức mạnh, và 60 số đầu, không tự tiết lộ cách viết bảng báo của mình, chỉ nói yêu nước, tốc độ học sinh địa chỉ của chúng ta, để kết thúc từ số 61 (ngày 18/12/1926), ông ta dẫn bạn đọc đến kết luận: muốn giành được độc lập, không có con đường nào khác là theo Lenin và Quốc tế III, lập Đảng Cộng sản…".

Tác phẩm “Đường Kách Mệnh” - di sản lịch sử cách mạng và tư tưởng lớn của Chủ tịch Hồ Chí Minh. (Ảnh tư liệu: BTLSQG)

Sau này, một trong những tác phẩm sớm nhất của Chủ tịch Hồ Chí Minh viết bằng tiếng Việt là cuốn Đường kách mệnh (1927). Trong đó, Người đã viết: 

"Sách này muốn nói cho vắn tắt, dễ hiểu, dễ nhớ. Chắc có người sẽ chê rằng văn chương cụt quằn. Vâng! Đây nói việc gì thì nói rất giản tiện, mau mắn, chắc chắn như 2 lần 2 là 4, không tỏ vẻ trang hoàng làm gì… Sách này chỉ ao ước sao đồng bào xem rồi thì nghĩ lại, nghĩ rồi thì tỉnh dậy, tỉnh rồi thì đứng lên đoàn kết nhau mà làm cách mệnh.

Văn chương và hy vọng sách này chỉ ở trong hai chữ: Cách mệnh! Cách mệnh!! Cách mệnh!!!".

Đó thực sự là tuyên ngôn về cách viết, cách tuyên truyền của Chủ tịch Hồ Chí Minh, nhằm nói, viết, tuyên truyền giải thích để cho tất cả mọi người, từ nhà bác học cho đến người nông dân mù chữ cũng có thể hiểu được, hiểu được rồi thì nhập tâm để hành động. 

Với sự nhạy cảm chính trị và bề dày kinh nghiệm hoạt động cách mạng, Nguyễn Ái Quốc tìm đường trở lại Việt Nam.

Ngày 28/1/1941, Người về Cao Bằng, trực tiếp lãnh đạo phong trào cách mạng trong nước. Hội nghị Ban Chấp hành Trung ương Đảng lần thứ 8 do Nguyễn Ái Quốc chủ trì họp từ ngày 10 đến 19/5/1941 đã đưa ra nhiều quyết sách chiến lược quan trọng với cách mạng Việt Nam: Đặt nhiệm vụ giải phóng dân tộc lên hàng đầu; Công tác chuẩn bị khởi nghĩa là nhiệm vụ trung tâm của Đảng và của nhân dân trong giai đoạn mới. 

Hội nghị Trung ương 8 đã quyết định thành lập Mặt trận Việt Minh để tập hợp đông đảo các tầng lớp nhân dân trong cuộc đấu tranh. Sau Hội nghị, đồng chí Nguyễn Ái Quốc đã sáng lập báo "Việt Nam độc lập" làm vũ khí tuyên truyền cho đông đảo đồng bào vùng căn cứ địa cách mạng.

Chủ tịch Hồ Chí Minh - đã sáng lập báo Việt Nam độc lập làm vũ khí tuyên truyền cho đông đảo đồng bào vùng căn cứ địa cách mạng. (Ảnh tư liệu)

Báo Việt Nam độc lập nêu rõ mục đích là “cốt làm cho dân ta hết ngu hèn, biết các việc, biết đoàn kết, đặng đánh Tây, đánh Nhật, làm cho “Việt Nam độc lập”, bình đẳng, tự do”. Đây là tờ báo cách mạng phát hành bí mật lâu nhất, số lượng phát hành lớn nhất.

Báo Việt Nam độc lập - kêu gọi toàn dân đoàn kết, kêu gọi, cổ động mọi tầng lớp nhân dân từ phụ lão, thanh niên, phụ nữ, thiếu nhi đến binh sĩ, hào lý, trí thức... tham gia Việt Minh. Báo tố cáo tội ác của phát-xít Nhật, thực dân Pháp đàn áp bóc lột dân ta. Báo hướng dẫn đồng bào giữ bí mật, tham gia luyện tập quân sự, bảo vệ cơ quan, chống khủng bố, phòng địch càn phá.

Các trang báo Việt Nam độc lập phản ánh đậm nét nhiều mặt phong trào cách mạng ở vùng căn cứ địa Việt Bắc trong giai đoạn từ cuối năm 1941 đến năm 1945. Mặc dù báo chỉ in trên khổ giấy nhỏ 20cm x 30 cm, mỗi tháng ra 3 kỳ, mỗi kỳ 2 trang, nội dung của Việt Nam độc lập khá phong phú, toàn diện.

Chủ tịch Hồ Chí Minh là người sáng lập, đồng thời là người trực tiếp chỉ đạo báo Việt Nam độc lập. Người vừa là “Tổng biên tập” vừa là người viết nhiều bài nhất cho báo, nhiều khi kiêm cả hoạ sĩ vẽ tranh tuyên truyền và minh hoạ trên báo, có lúc tham gia cả vào việc in báo... Có thể coi Chủ tịch Hồ Chí Minh là “linh hồn” của báo Việt Nam độc lập từ khi báo ra đời (tháng 8/1941) đến tháng 8/1942 - sau đó khi Người đi Trung Quốc và bị chính quyền Tưởng Giới Thạch giam giữ trong 14 tháng sau này. 

Bản gốc tập thơ “Nhật ký trong tù” của Nguyễn Ái Quốc - Chủ tịch Hồ Chí Minh sáng tác. (Ảnh tư liệu)

Nhật ký trong tù” hay “Ngục trung nhật ký” là một tập thơ nổi tiếng của Bác (Chủ tịch Hồ Chí Minh) gồm 133 bài thơ được viết bằng chữ Hán, đã được xuất bản Tiếng Việt từ năm 1960. (Ảnh tư liệu)

Và chính thời gian này, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã viết "Nhật ký trong tù" (Ngục trung nhật ký) là tập thơ chữ Hán nổi tiếng gồm 134 bài. Người sáng tác tác phẩm này trong những ngày tháng bị chính quyền Tưởng Giới Thạch bắt giam tại Quảng Tây, Trung Quốc (từ tháng 8/1942 đến tháng 9/1943). Tác phẩm "Nhật ký trong tù" (Ngục trung nhật ký) của Chủ tịch Hồ Chí Minh, cho đến năm 1960 được xuất bản tiếng Việt lần đầu tiên tại Việt Nam và hiện nay đã được công nhận là Bảo vật quốc gia. 

Tập thơ "Nhật ký trong tù" của Chủ tịch Hồ Chí Minh là một kho tàng giá trị về biết bao khía cạnh của cuộc đời, con người, tư tưởng, văn hóa và nghệ thuật của Người, mà sự phong phú này vẫn còn cần được tiếp tục nghiên cứu, bảo tồn, lưu giữ, giáo dục, phát huy và lan tỏa...
 
Phát huy phong cách báo chí Chủ tịch Hồ Chí Minh trong giai đoạn hiện nay

- Thứ nhất, chân thực và khách quan: Ngày nay với sự bùng nổ thông tin, các tác phẩm báo chí phải luôn mang đến cho bạn đọc những giá trị thông tin thời sự chân thật, khách quan về các sự kiện, vấn đề diễn ra trong đời sống xã hội. Tính chân thực làm nên sức thuyết phục cao của những bài báo đối với công chúng. Đó cũng là yếu tố quan trọng làm nên "thương hiệu" của nhà báo, nhà đài, của tờ báo, trang tin. Tư tưởng, thông điệp của bài viết cần được chuyển tải bằng những ngôn từ, hình ảnh quen thuộc, dù đó là những vấn đề cụ thể của cuộc sống lao động hằng ngày, hay những vấn đề lớn của đất nước, của thời đại. Báo chí "đi trước - mở đường", khai trí, khai tâm, khai thông nhận thức trong toàn Đảng, toàn dân, bằng ứng dụng công nghệ, chuyển đổi số để đưa chủ trương, đường lối của Đảng thấm sâu vào trái tim, khối óc của mỗi cán bộ, đảng viên và nhân dân; kịp thời định hướng thông tin, "phủ xanh" thông tin tích cực, hạn chế khoảng trống thông tin để các thế lực thù địch lợi dụng xuyên tạc, chống phá Đảng, Nhà nước, chế độ…

Thông tin chân thực và khách quan giúp bạn đọc nhận diện, phân tích và phản bác những luận điệu sai trái, xuyên tạc một cách thuyết phục. Bằng những con số, sự kiện đã được kiểm chứng, báo chí làm rõ bản chất của các thông tin sai lệch, giúp người đọc tự nhận biết được đâu là đúng, đâu là sai. Điều này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh thông tin nhiễu loạn trên không gian mạng hiện nay. Khi thông tin được xác minh rõ ràng, minh bạch, sẽ tạo ra "tấm khiên" vững chắc, chống lại âm mưu "diễn biến hòa bình", góp phần củng cố sự đồng thuận xã hội và niềm tin vào con đường phát triển của đất nước.

- Thứ hai, đạo đức người làm báo: Làm báo là làm cách mạng, vì vậy, trong bất kỳ hoàn cảnh nào, nhà báo cũng luôn cần rèn luyện để có cái tài phát hiện và chuyển tải vấn đề đang đặt ra trong cuộc sống, nhưng quan trọng hơn là phải có cái tâm trong sáng, phải có bản lĩnh vững vàng để giữ cho ngòi bút không bị bẻ cong trước những cám dỗ. Phải luôn giữ cái thế của ngòi bút là cái thế của chính nghĩa, chân lý, của tinh thần bảo vệ độc lập, tự do của dân tộc, hạnh phúc của nhân dân. Đội ngũ nhà báo phải thật sự là những chiến sĩ kiên trung trên mặt trận tư tưởng, vận động quần chúng của Đảng. Đội ngũ này phải đoàn kết, sáng tạo, hết lòng, hết sức phụng sự Tổ quốc, phục vụ nhân dân, có bản lĩnh chính trị vững vàng, đạo đức trong sáng, luôn hướng về cơ sở, bám sát thực tiễn và gắn bó mật thiết với nhân dân. Họ chính là lực lượng xung kích đi đầu - những người đóng vai trò nuôi dưỡng, lan tỏa, truyền cảm hứng về sự đoàn kết, kiên cường, không ngừng theo đuổi các nỗ lực thực hiện khát vọng dân tộc và niềm tin phát triển đất nước, đồng hành cùng dân tộc trong kỷ nguyên mới, kỷ nguyên giàu mạnh, văn minh, hạnh phúc.

- Thứ ba, gần gũi với quần chúng, bám sát thực tiễn, để cho ra sản phẩm có nội dung hay, chân thật: Nghệ thuật sáng tạo theo quy luật của cái đẹp, nhưng cái đẹp đó phải là cái đẹp có thực từ cuộc sống sản xuất và lao động của nhân dân - nguồn nuôi dưỡng không bao giờ cạn cho sự sáng tạo của nhà báo. Muốn góp phần nâng cao mỹ cảm của nhân dân, báo chí phải vượt lên sự đơn điệu, nghèo nàn, như Hồ Chí Minh đã dặn: "Cần làm cho món ăn tinh thần được phong phú, không nên bắt mọi người chỉ ăn một món thôi. Cũng như vào vườn hoa, cần cho mọi người được thấy nhiều loài hoa đẹp". Điều đó có nghĩa là, mỗi nhà báo cần phải "luôn luôn tìm tòi những con đường để làm sao có thể kể một cách chân thành hơn cho nhân dân nghe về những lo âu và những suy nghĩ của nhân dân".

Phong cách báo chí của Chủ tịch Hồ Chí Minh không chỉ là kỹ năng viết thuần túy, mà còn là sự kết tinh của tư tưởng, đạo đức và trí tuệ của một vĩ nhân; thể hiện sự gắn bó sâu sắc của Người với quần chúng, mục tiêu phụng sự Tổ quốc và nhân dân và tầm nhìn chiến lược về một nền báo chí cách mạng. Tự hào với truyền thống 100 năm của báo chí cách mạng Việt Nam, cũng đặt ra yêu cầu, nhiệm vụ mới với báo chí cách mạng, đòi hỏi báo chí cách mạng phải phát triển tương xứng, xứng tầm với nền báo chí chuyên nghiệp, nhân văn, hiện đại.

Phát huy học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh trong cuộc sống, làm việc và lao động. (Ảnh tư liệu)

Không chỉ là người sáng lập báo chí cách mạng Việt Nam, là tác giả của một khối lượng lớn các tác phẩm báo chí, đóng góp to lớn vào sự nghiệp đấu tranh giải phóng dân tộc, Chủ tịch Hồ Chí Minh còn có những lời chỉ dạy sâu sắc về người làm báo.

Người nhiều lần nhấn mạnh những yêu cầu, những tiêu chí mỗi người làm báo cách mạng Việt Nam cần tâm niệm và thực hiện. Với Người, nền báo chí cách mạng Việt Nam là vũ khí sắc bén của cách mạng, nên cần có những cán bộ cách mạng làm báo với những phẩm chất của một “người cách mệnh” trung thành với lý tưởng, tận tụy với công việc.

Đồng thời, Người luôn nhắc nhở những người làm báo phải chú ý đến đối tượng phục vụ. Muốn cho người xem hiểu được, nhớ được, làm được thì phải viết cho đúng trình độ của người xem. Trong thư gửi Báo "Quân du kích" (tháng 7/1949), Người chỉ rõ: “Viết sao cho giản đơn, dễ hiểu, thiết thực. Sao cho mỗi đồng bào, mỗi chiến sĩ đều đọc được, hiểu được, nhớ được, làm được”. Khi viết thì phải tự đặt câu hỏi: Viết cho ai xem? Viết để làm gì? Viết như thế nào? Sự nghiệp báo chí của Chủ tịch Hồ Chí Minh đã trả lời rất thuyết phục những câu hỏi đó.

Đọc lại những bài nói, bài viết của Người, dễ nhận ra sự trong sáng về văn phong, sự giản dị trong cách trình bày để nội dung dù khó và phức tạp cũng trở nên dễ hiểu, dễ nhớ, dễ làm theo. Với mỗi đối tượng cụ thể, trong những văn cảnh cụ thể, Người lại có cách nói, viết phù hợp.

Chủ tịch Hồ Chí Minh dành thời gian đọc báo tại Phủ Chủ tịch, trong những ngày đầu hòa bình năm 1954. (Ảnh: TTXVN)

Có thể thấy rằng, cách làm báo, viết báo đặc sắc của Chủ tịch Hồ Chí Minh không chỉ chuyển tải tư tưởng Hồ Chí Minh mà còn khắc họa sâu sắc phong cách của Người. Và phong cách báo chí độc đáo của Người mãi mãi là người Thầy vĩ đại của báo chí cách mạng Việt Nam. Hơn một thế kỷ đã trôi qua kể từ “ngọn lửa” đầu tiên của tờ Báo Thanh niên được Người “thắp” lên khởi xướng (21/6/1925), cho đến nay tinh thần báo chí cách mạng, tinh thần Hồ Chí Minh vẫn luôn “cháy” sáng trong từng trang viết, từng khuôn hình của những người làm báo hôm nay và mai sau.

Sinh thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh rất quan tâm đến công việc viết báo và hoạt động báo chí. Trong ảnh: Chủ tịch Hồ Chí Minh gặp gỡ phóng viên các cơ quan báo chí trong và ngoài nước tại Thủ đô Hà Nội (5/1968). (Ảnh tư liệu: TTXVN)

Từ tư tưởng đến hành động, từ lý luận đến thực tiễn, Chủ tịch Hồ Chí Minh không chỉ đặt nền móng mà còn hình thành nên hệ giá trị cốt lõi của người làm báo cách mạng. Tư tưởng đó đến nay vẫn còn nguyên giá trị, là kim chỉ nam cho đội ngũ những người làm báo trong thời đại mới, để báo chí cách mạng Việt Nam tiếp tục khẳng định vai trò là lực lượng xung kích trên mặt trận tư tưởng-văn hóa, đồng hành cùng sự nghiệp xây dựng đất nước phồn vinh, hạnh phúc.

Kế thừa và phát huy những tinh hoa của nền báo chí cách mạng mà Chủ tịch Hồ Chí Minh để lại, xem mỗi bài báo của Người là một bài học sâu sắc và giá trị cho các thế hệ người cầm bút, người làm báo. 101 năm qua, báo chí và những ngòi bút sắc bén của báo chí cách mạng Việt Nam đã có nhiều bước phát triển mạnh mẽ, vượt bậc về mọi mặt. Cho đến mãi về sau, những tư tưởng của Chủ tịch Hồ Chí Minh về đạo đức nghề báo và những lời căn dặn của Bác Hồ kính yêu đối với đội ngũ những người làm báo cách mạng Việt Nam vẫn vẹn nguyên giá trị cốt lõi và nhân văn.

(* Trong bài có sử dụng một số nội dung thông tin tư liệu).