Kiến tạo tuổi thơ như hành trình vượt qua chính mình
Một tai nạn lúc còn nhỏ đã cướp đi một bên mắt của Hà Thị Như Quỳnh. Chính vì vậy, cô thấu hiểu những mặc cảm, trở ngại mà trẻ khuyết tật phải vượt qua trên đường đời chông gai. Như Quỳnh thường chia sẻ với các cô giáo trong Trung tâm CHIC rằng, khi các con đến với mình sẽ là giai đoạn hạnh phúc nhất trong cuộc đời. Bởi ở đây, họ có chuyên môn để chấp nhận, có tấm lòng tận tâm để chăm sóc, có trái tim để yêu thương và có trách nhiệm để giúp các con tiến bộ mỗi ngày. Các con đến trung tâm CHIC để được hưởng tuổi thơ theo đúng nghĩa, được các cô quan tâm như chính cha mẹ, được vui chơi cùng bạn bè như môi trường bình thường và các cô được đào tạo để chấp nhận các con như các con vốn có, giúp các con tự tin kết bạn, hòa đồng khi ra học hòa nhập, biết cách đối mặt với lời gièm phư, trêu chọc ác ý.
“Tôi không chỉ muốn vượt qua nghịch cảnh của bản thân mà còn mong muốn giúp những đứa trẻ khuyết tật có một tuổi thơ khác tôi – một tuổi thơ tràn đầy yêu thương, trong trẻo và hạnh phúc. Tôi khao khát các con sẽ sớm học cách tin yêu chính mình, không mất quá nhiều thời gian để chấp nhận và tự hào về những gì mình có” – Thạc sĩ Hà Thị Như Quỳnh.
 |
|
Như Quỳnh (ngoài cùng bên phải) được Khoa Giáo dục đặc biệt của Đại học quốc gia Hà Nội mời tham gia đoàn công tác tại Đại học Ritsumeikan (Nhật Bản) vì có những đóng góp tích cực cho hoạt động nghiên cứu khoa học..
|
Từ một cậu bé khóc đến nhòa mắt, ngọng nghịu nói đi nói lại được hai từ “bị ngơ”, luôn sợ hãi, bám chặt lấy mẹ thì sau 8 tháng học can thiệp ở Trung tâm CHIC, bé Nguyễn Phúc An đã bình tĩnh, mạnh dạn đọc cho ông bà, bố mẹ nghe bài thơ Mèo và chó, và biết tự giới thiệu: “Tớ là An. Mùa hè đến tớ thích đi bơi. Tớ đội mũ màu đỏ. Tớ đeo kính màu đen. Tớ mặc quần màu đỏ. Tớ đi bơi đây. Tạm biệt các bạn!”. “Cảm xúc của tôi lúc đó khó nói nên thành lời! Chính cô Quỳnh đã thắp sáng cho tôi hy vọng. Chặng đường còn rất dài và gian nan để các con hòa nhập hoàn toàn nhưng gia đình chúng tôi đã có định hướng và không còn đơn độc!” – chị Nguyễn Thu Huyền nghẹn ngào chia sẻ về kết quả học can thiệp của con mình. Gia đình chị từng rơi vào cảnh thất vọng tột cùng khi bác sỹ kết luận con trai của chị mắc chứng tự kỷ.
 |
|
Hà Thị Như Quỳnh giành ngôi Á hậu 1 tại cuộc thi Hoa hậu Vầng trăng khuyết 2025.
|
Năm 2022, trước khi đến với Trung tâm CHIC, cháu Nguyễn Diệp Chi không chịu tương tác với mọi người, không tập trung chú ý và chỉ nói được vài từ đơn lẻ chẳng đâu vào đâu. Sau một thời gian theo học, cháu đã biết tập trung chú ý tô màu, nhận biết mọi người trong gia đình, con vật, đồ dùng cá nhân, hoa quả... và sử dụng từ ngữ đúng hoàn cảnh. “Có được kết quả như vậy, chắc chắn cô Quỳnh và các cán bộ Trung tâm đã trải qua nhiều thử thách và vất vả. Thành quả và công lao to lớn như vậy, chúng tôi không biết lấy gì để đền đáp và mãi mãi khắc ghi!” – bố cháu, anh Nguyễn Văn Khiển, xúc động cho biết.
Trong 10 năm qua, 80% học sinh của trung tâm ra học hòa nhập thành công, trong đó 20% đạt kết quả cao trong môn toán, tiếng Việt, tiếng Anh; 68% tham gia các hoạt động học tập một cách độc lập và tự tin ở môi trường mầm non; 2% tham dự các đợt thi tuyển học sinh giỏi các cấp.
“Chính cô Quỳnh đã thắp sáng cho tôi hy vọng. Chặng đường còn rất dài và gian nan để các con hòa nhập hoàn toàn nhưng gia đình chúng tôi đã có định hướng và không còn đơn độc!” – chị Nguyễn Thu Huyền (phụ huynh).
 |
|
Tổ chức hoạt động vui chơi cho học sinh vào dịp lễ tết.
|
Quan trọng là giúp các con tự tin và độc lập
Học sinh học từ thứ Hai đến thứ Sáu nhưng các cô giáo phải đi làm cả thứ Bảy để chuẩn bị đồ dùng dạy học cho tuần sau. Mỗi cô sẽ làm đồ dùng dạy can thiệp phù hợp với từng giai đoạn phát triển của từng trẻ theo chương trình và giáo án dạy đã được thông qua. Đó là các thẻ tranh, các tình huống để các con học. Sau đó, các cô giáo sẽ giao bài tập về nhà, hướng dẫn cha mẹ tạo cơ hội để con thực hiện hoạt động đó trong giao tiếp tự nhiên hàng ngày. Bênh cạnh việc dạy chữ, dạy ngôn ngữ, dạy kỹ năng sống, dạy nhận thức những điều đúng-sai, giao tiếp chuẩn mực, các con còn được các cô giáo thổi vào những phẩm chất Nghị lực, Trí tuệ và Đạo đức.
Trong lớp, dù chỉ học nói một từ thì các con cũng phải biết giao tiếp bằng từ đó một các độc lập chứ không phải luôn nhờ vào sự gợi ý hay nhắc nhở. Mỗi khi các con tự tin nói được từ đó thì đều được khen ngợi và động viên, đều thấy được giá trị mà mình nói ra đối với người yêu thương các con là cô giáo và cha mẹ.
Con tôi có được kết quả như vậy, chúng tôi không biết lấy gì để đền đáp và mãi mãi khắc ghi!” – anh Nguyễn Văn Khiển (phụ huynh).
Ở giai đoạn học câu, các con được dạy ứng xử lễ phép, đúng mực trong các tình huống, chủ đề mà con được họ. Ví dụ, khi muốn uống nước, thay vì kéo tay cô hay la hét, các con được dạy nói: “Cô ơi, con muốn uống nước ạ!”.
Khi nói được các câu hoàn chỉnh, các con sẽ được hướng cách tự nhận xét hành vi đúng-sai. Ví dụ, trong tình huống mượn đồ chơi, khi bị từ chối mà các con sẽ chọn cách ứng xử lịch sự như “Vậy, con đợi bạn chơi xong nhé” hoặc “Khi nào bạn chơi xong thì cho mình mượn nhé”.
 |
| Các giờ học can thiệp cá nhân dạy trẻ kỹ năng ngôn ngữ, nhận biết đồ vật,... |
Thông qua cách dạy can thiệp như vậy, các con không chỉ học nói đúng, mà còn học giao tiếp lịch thiệp, biết kiểm soát cảm xúc, tôn trọng người khác và từng bước hình thành kỹ năng giao tiếp xã hội phù hợp khi tham gia môi trường hòa nhập.
“Khi thành lập trung tâm này, tôi hướng đến việc gieo vào các con một niềm tin rằng, giá trị của mỗi đứa trẻ chính là việc các con được tôn trọng, được yêu thương và được tin tưởng vào khả năng của chính mình. Tôi truyền đạt các cô giáo cách giúp đứa trẻ dám thể hiện bản thân, nuôi dưỡng sự tự tin và từng bước trở nên độc lập. Đó chính là yếu tố then chốt, quyết định sự thành công của các con ra hòa nhập, và các con tự tin thể hiện những gì mình đã được học” – Như Quỳnh cho biết.
Cháu Nguyễn Phúc Minh, 6 tuổi, chậm phát triển ngôn ngữ và tăng động giảm trí nhớ, đã đi học can thiệp với một cô giáo ở gần nhà 2 năm nhưng mới chỉ nói được những từ đơn, thậm chí đôi lúc cần phải được gợi ý. “Tuy chỉ mới học 4 tháng nhưng tôi thấy con tiến bộ rõ rệt, có thể tự trả lời được câu hỏi, bắt đầu có tư duy và nhận thức tốt hơn. Chỉ cần mẹ diễn tả sơ bằng hành động thì con có thể đoán được mẹ làm gì và nói ra được điều đó. Hiện con đã bắt đầu nói được những câu dài 5-6 từ, biết cách diễn đạt để thể hiện mình muốn gì” – chị Nguyễn Thị Hằng vui mừng cho biết.
Khoảng tháng 4/2026, Trung tâm CHIC sẽ khai trương thêm cơ sở mới hiện đại hơn ở cùng xã Phúc Thịnh (Tp. Hà Nội) để tổ chức dạy các kỹ năng tiền nghề cho các trẻ khuyết tật trí tuệ từ 7-12 tuổi. Đây là hướng đi mới giúp các gia đình có con ở độ tuổi này nhưng không thể học hòa nhập được, để ở nhà thì không có ai trông nom, đi học nghề thì chưa đến tuổi.
“Tôi tin rằng, nếu ngay từ nhỏ trẻ khuyết tật được chuẩn bị vững chắc về nghị lực, trí tuệ và đạo đức, các em sẽ có đủ hành trang để trưởng thành và tỏa sáng trên hành trình của riêng mình” – Thạc sĩ Hà Thị Như Quỳnh.
Nghiên cứu khoa học để dạy trẻ tốt hơn
Năm 2018, sau khi vừa sinh con đầu lòng được 4 tháng, Như Quỳnh bắt tay vào làm luận văn thạc sĩ giáo dục đặc biệt với đề tài “Hình thành biểu tượng số lượng cho trẻ rối loạn phổ tự kỷ 5-6 tuổi ở trường chuyên biệt thông qua hình ảnh hóa thông tin” và bảo vệ thành công năm 2020. Đề tài tập trung vào việc nghiên cứu và đưa ra các phương pháp đã được kiểm nghiệm trong thực tế trung tâm CHIC về giáo dục trẻ rối loạn phổ tự kỷ, dạy học, phát triển ngôn ngữ và giao tiếp, giáo dục kỹ năng sống cho trẻ khuyết tật,…
Trước đó, từ năm 2016 đến năm 2021, Như Quỳnh đã bắt tay vào biên soạn bộ sách “Phát triển kỹ năng giao tiếp của cha mẹ với trẻ rối loạn phổ tự kỷ” gồm 12 cuốn kèm theo gần 2.000 thẻ minh họa làm công cụ giảng dạy, trong đó có 06 cuốn đã lần lượt được xuất bản. Đặc biệt, có 6 cuốn sách tập trung hướng dẫn cha mẹ thực hành phát triển giao tiếp với trẻ – một kỹ năng thiết yếu nhưng thường bị bỏ quên trong quá trình can thiệp và giáo dục. Trong 2 cuốn còn lại, cô giữ vai trò đồng tác giả cùng các chuyên gia giáo dục đặc biệt như TS. Mai Thị Phương và ThS. Nguyễn Trọng Dân.
“Suy từ chính bản thân tôi. Khi tôi tự tin, khi tôi quyết định rằng mình đừng nhìn vào khuyết tật của mình nữa thì tôi được ngày hôm nay. Còn trước đây khi tôi chỉ nhìn vào khuyết tật của mình thì dù tôi có làm tốt bao nhiêu thì tôi cũng chờ sự ban phát của mọi người. Lúc nào tôi cũng nghĩ đến điểm yếu nhất của mình mà không nghĩ rằng mình có đủ năng lực để bù đắp chúng” – thạc sĩ Hà Thị Như Quỳnh.
 |
| Các giờ học can thiệp nhóm dạy trẻ kỹ năng giao tiếp, kỹ năng sống,... |
Được đúc kết từ kinh nghiệm và hiệu quả thu được trong thực tiễn dạy can thiệp cho trẻ tự kỷ và chậm phát triển trí tuệ tại chính Trung tâm CHIC, bộ sách đã tạo được tiếng vang lớn trong cộng đồng những người làm công tác giáo dục đặc biệt, phụ huynh và các trung tâm hỗ trợ trẻ khuyết tật. Nhờ đó, Như Quỳnh thường xuyên được 62 trung tâm chăm sóc trẻ khuyết tật trong cả nước mời chia sẻ kiến thức và kinh nghiệm chăm sóc trẻ rối loạn phổ tự kỷ.
Hiện tại, Như Quỳnh đang làm nghiên cứu sinh tiến sĩ đề tài “Tiếp cận đa giác quan để phát triển vốn từ cho trẻ phổ tự kỷ 3-4 tuổi” dự kiến năm 2027 sẽ bảo vệ. “Đây là đề tài tâm huyết của tôi vì trẻ em học vốn từ bằng tất cả các giác quan. Ví dụ, học về quả thì trẻ học bằng cách nhìn, sờ, ngửi, nếm, nghe (thị giác, cảm giác, vị giác, khướu giác và thính giác) để có được hiểu biết tổng thể về nội dung học về hình dáng, màu sắc, mùi vị cho đến các đặc tính của vật, thay cho việc chỉ học bằng cách nhìn và nghe thì sẽ không có được trải nghiệm trọn vẹn” – Ngư Quỳnh cho biết.
“Tôi cố gắng đi vào con đường nghiên cứu khoa học để mình cống hiến được nhiều hơn, phát huy những cái mình có để chuyển nó thành cái có giá trị lớn hơn vượt ra ngoài khuôn khổ Trung tâm CHIC” – Thạc sĩ Hà Thị Như Quỳnh.
 |
| Bộ sách “Phát triển kỹ năng giao tiếp của cha mẹ với trẻ rối loạn phổ tự kỷ” của Hà Thị Như Quỳnh đã gây tiếng vang lớn trong cộng đồng những người làm công tác giáo dục đặc biệt. |
Đồng thời, cô còn tham gia đề tài khoa học cấp quốc gia về xây dựng mô hình can thiệp sớm cho trẻ rối loạn phổ tự kỷ 3-6 tuổi ở Việt Nam. Thông thường, việc nghiên cứu khoa học về những đề tài như vậy thường nhiệm vụ của các tổ chức giáo dục của nhà nước nhưng các nhà khoa học của Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam nhận thấy CHIC là một trong số ít trung tâm giáo dục đặc biệt có thể đáp ứng được cả việc nghiên cứu và ứng dụng vào thực tiễn.
Trong cuộc thi Hoa hậu Trăng Khuyết kết thúc đêm 12/12/2025, bằng bản lĩnh, trí tuệ và trái tim phụng sự, Hà Thị Như Quỳnh đã xuất sắc đạt danh hiệu Á hậu 1. Chia sẻ về lý do tham gia cuộc thi, cô bộc bạch: “Tôi tham gia cuộc thi để nói với các bậc phụ huynh rằng: khuyết tật không phải là rào cản của tương lai. Một tờ giấy chứng nhận không thể định nghĩa giá trị hay giới hạn ước mơ của con người”. Với Như Quỳnh, bước lên sân khấu cũng là bước sâu hơn vào cộng đồng người khuyết tật – để lắng nghe, thấu hiểu và kiến tạo những lớp học tiền nghề cho học sinh trên 12 tuổi, nơi các em được trang bị kỹ năng, niềm tin và bản lĩnh tự lập.
(Ảnh: Nhân vật cung cấp)