Phạt đến 5 triệu đồng, thuốc lá điện tử không còn là chuyện “thử cho vui”
Thuốc lá điện tử từng được nhiều học sinh xem như một món đồ công nghệ lạ mắt, có mùi hương hấp dẫn và dễ cất giấu. Không ít em cho rằng đây chỉ là “trào lưu”, không nguy hiểm như thuốc lá truyền thống. Tuy nhiên, thực tế cho thấy thuốc lá điện tử đang trở thành một trong những nguy cơ đáng lo trong môi trường học đường.
Theo Nghị định 90/2026/NĐ-CP của Chính phủ, có hiệu lực từ ngày 15/5/2026, hành vi sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng bị phạt tiền từ 3 đến 5 triệu đồng. Hành vi chứa chấp người khác sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng tại địa điểm thuộc quyền sở hữu hoặc quản lý của mình bị phạt từ 5 đến 10 triệu đồng, trừ một số trường hợp thân nhân theo quy định. Người vi phạm còn bị buộc tiêu hủy thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng.
Mức phạt này cho thấy thuốc lá điện tử không còn là câu chuyện nhắc nhở nhẹ nhàng hay xử lý nội bộ trong phạm vi gia đình, nhà trường. Khi hành vi sử dụng đã có chế tài cụ thể, trách nhiệm phòng ngừa cũng được đặt ra rõ hơn với người lớn, cơ sở kinh doanh, khu dân cư và đặc biệt là trường học.
Điều đáng lo là thuốc lá điện tử thường tiếp cận học sinh bằng hình thức tinh vi. Sản phẩm có thể được quảng bá trên mạng xã hội, bán qua các nhóm kín, giao hàng nhanh hoặc ngụy trang dưới dạng vật dụng nhỏ gọn. Một số loại có hương trái cây, bạc hà, kẹo ngọt, dễ tạo cảm giác ít độc hại. Chính sự “vô hại hóa” bằng mùi hương và thiết kế bắt mắt khiến nhiều học sinh tò mò, dùng thử rồi dần lệ thuộc.
Các cơ quan y tế đã nhiều lần cảnh báo tình trạng sử dụng thuốc lá điện tử trong học sinh có xu hướng tăng nhanh. Bộ Y tế từng nêu tỷ lệ sử dụng thuốc lá điện tử trong nhóm học sinh 13 đến 17 tuổi tăng từ 2,6% năm 2019 lên 8,1% năm 2023; riêng nhóm 13 đến 15 tuổi tăng từ 3,5% năm 2022 lên 8% năm 2023.
Những con số này cho thấy thuốc lá điện tử không còn là hiện tượng cá biệt. Khi sản phẩm len vào cổng trường, nhà vệ sinh, quán nước gần trường hoặc các buổi tụ tập sau giờ học, việc phát hiện và ngăn chặn trở nên khó hơn nhiều. Giáo viên có thể kiểm tra nề nếp trong lớp, nhưng khó bao quát toàn bộ không gian bên ngoài trường học và môi trường mạng.
Ở góc độ phụ huynh, nỗi lo không chỉ là con bị xử phạt. Anh Trần Kiên (kỹ sư) cho rằng “Điều đáng sợ hơn là việc học sinh tiếp xúc sớm với nicotine, hình thành thói quen lệ thuộc, ảnh hưởng sức khỏe, tâm lý và khả năng tập trung trong học tập. Một khi học sinh xem thuốc lá điện tử là cách thể hiện bản thân, hòa nhập nhóm bạn hoặc giảm căng thẳng, việc khuyên can bằng vài lời nhắc nhở sẽ rất khó hiệu quả”, anh nói.
Chặn thuốc lá điện tử trong trường học cần hơn một mức phạt
Mức phạt mới có tác dụng răn đe, nhưng để chặn thuốc lá điện tử trong trường học, chỉ phạt là chưa đủ. Với học sinh, nhất là lứa tuổi trung học, tâm lý tò mò và muốn thể hiện bản thân rất mạnh. Nếu chỉ xử lý sau khi phát hiện, nhà trường luôn ở thế bị động.
Điều cần làm trước hết là tăng giáo dục phòng ngừa theo cách dễ hiểu, gần với học sinh. Thay vì chỉ nói “thuốc lá điện tử có hại”, nhà trường cần chỉ rõ sản phẩm này có thể chứa nicotine, chất gây nghiện và nhiều hóa chất ảnh hưởng đến hô hấp, tim mạch, não bộ đang phát triển. Các buổi truyền thông nên có tình huống cụ thể, hình ảnh trực quan, câu chuyện thật, để học sinh hiểu đây không phải món đồ chơi công nghệ hay phụ kiện thời trang.
Cùng với đó, nhà trường cần xây dựng cơ chế phát hiện sớm nhưng không biến trường học thành nơi kiểm soát nặng nề. Giáo viên chủ nhiệm, giám thị, nhân viên y tế học đường và phụ huynh cần phối hợp khi thấy học sinh có dấu hiệu bất thường như thường xuyên mang thiết bị lạ, tụ tập ở khu vực khuất, giảm tập trung, dễ cáu gắt hoặc có mùi hương lạ trên quần áo, cặp sách.
Chia sẻ với Một Thế Giới, cô Thanh Phương, một giáo viên tại TP.HCM cho rằng: “Vấn đề quan trọng nữa là khu vực quanh trường học. Nếu bên ngoài cổng trường vẫn còn các điểm bán lén lút, giao hàng cho học sinh hoặc dụ dỗ qua mạng xã hội, nỗ lực trong nhà trường sẽ khó đạt hiệu quả”.
Bộ Y tế từng đề nghị tăng cường kiểm tra, phát hiện, xử lý nghiêm các trường hợp mua bán, sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá làm nóng, shisha tại cơ sở giáo dục và khu vực liên quan, cô Phương thông tin thêm.
Phụ huynh cũng giữ vai trò then chốt. Nhiều trường hợp học sinh dùng thuốc lá điện tử không bắt đầu từ sự nổi loạn, mà từ áp lực học tập, tâm lý muốn được bạn bè công nhận hoặc thiếu người lắng nghe. Nếu cha mẹ chỉ mắng phạt khi phát hiện, trẻ có thể giấu kỹ hơn. Cách hiệu quả hơn là trò chuyện thường xuyên, quan sát các thay đổi nhỏ và giúp con có kỹ năng từ chối khi bị rủ rê.
Với các nền tảng mạng xã hội và thương mại điện tử, việc kiểm soát quảng cáo, rao bán thuốc lá điện tử trá hình cũng cần được siết chặt. Khi sản phẩm bị cấm nhưng vẫn xuất hiện qua livestream, tài khoản ẩn danh, nhóm kín hoặc giao dịch cá nhân, học sinh vẫn có thể tiếp cận rất dễ dàng. Vì vậy, xử lý người sử dụng cần đi cùng xử lý nguồn cung.
Thuốc lá điện tử trong trường học là vấn đề sức khỏe cộng đồng, không chỉ là lỗi kỷ luật của một vài học sinh. Mức phạt mới là tín hiệu mạnh mẽ để xã hội nhìn nhận nghiêm túc hơn về nguy cơ này. Nhưng để “làn khói lạ” không còn len lỏi vào học đường, cần một hàng rào nhiều lớp: pháp luật nghiêm, nhà trường chủ động, phụ huynh đồng hành, chính quyền kiểm tra thường xuyên và học sinh được trang bị đủ hiểu biết để nói không.
Khi mỗi học sinh hiểu rằng thuốc lá điện tử không phải biểu tượng của sự sành điệu mà là nguy cơ thật với sức khỏe và tương lai, việc phòng chống mới có thể đi từ mệnh lệnh sang tự giác. Và đó mới là cách bền vững để giữ trường học an toàn trước một trào lưu độc hại đang được khoác vỏ hiện đại.