Cấy ốc tai điện tử là phương pháp phục hồi thính giác hiệu quả đối với nhiều trẻ bị nghe kém tiếp nhận mức độ nặng và sâu. Tuy nhiên, để phương pháp này phát huy hiệu quả, trẻ phải còn dây thần kinh ốc tai có khả năng tiếp nhận và dẫn truyền tín hiệu từ ốc tai lên não.
Đối với những trẻ không có dây thần kinh ốc tai hai bên hoặc bị dị dạng tai trong nghiêm trọng, điện cực đặt trong ốc tai không thể truyền tín hiệu âm thanh lên não. Vì vậy, những trẻ này không có chỉ định cấy ốc tai điện tử hoặc đã cấy nhưng không đạt hiệu quả mong muốn.
Cấy điện cực thính giác thân não (Auditory Brainstem Implant – ABI) là kỹ thuật được phát triển dành cho nhóm người bệnh đặc biệt này. Thay vì kích thích dây thần kinh ốc tai như cấy ốc tai điện tử, ABI đưa tín hiệu điện trực tiếp đến nhân ốc tai ở thân não, vượt qua phần tai trong và dây thần kinh ốc tai bị thiếu hoặc tổn thương, từ đó tạo ra con đường tiếp nhận tín hiệu âm thanh mới cho người bệnh.
Khác với cấy ốc tai điện tử, bản điện cực của hệ thống ABI được đặt trực tiếp lên vùng nhân ốc tai ở thân não, bỏ qua phần tai trong và dây thần kinh ốc tai bị khiếm khuyết. Các điện cực tạo kích thích điện trực tiếp lên nhân ốc tai, giúp não tiếp nhận tín hiệu âm thanh mà không cần tín hiệu phải đi qua dây thần kinh ốc tai như thông thường. Qua quá trình hiệu chỉnh thiết bị và trị liệu sau phẫu thuật, trẻ có cơ hội từng bước hình thành khả năng nhận biết âm thanh, hỗ trợ phát triển giao tiếp và hòa nhập cộng đồng.
Đây là một trong những kỹ thuật phục hồi thính giác phức tạp nhất hiện nay. Thành công của một ca cấy ABI không chỉ nằm ở cuộc phẫu thuật mà đòi hỏi sự phối hợp của nhiều chuyên khoa, từ tai mũi họng – thính học, ngoại thần kinh, gây mê hồi sức, chẩn đoán hình ảnh đến phục hồi chức năng. Trong quá trình phẫu thuật, ê-kíp phải có hệ thống theo dõi thần kinh và đánh giá đáp ứng điện sinh lý để xác định vị trí điện cực phù hợp, hạn chế kích thích các cấu trúc thần kinh lân cận. Sau phẫu thuật, trẻ tiếp tục được lập trình, hiệu chỉnh thiết bị và trị liệu nghe – nói lâu dài, bởi khả năng nghe không xuất hiện ngay sau khi cấy mà cần được hình thành và phát triển từng bước theo thời gian.
Tại Bệnh viện Nhi đồng 1, hành trình triển khai cấy điện cực thính giác thân não không bắt đầu từ những ca phẫu thuật đầu tiên, mà được chuẩn bị trên nền tảng hơn 20 năm phát triển chương trình can thiệp thính giác cho trẻ em. Bệnh viện đã thực hiện hàng trăm ca cấy ốc tai điện tử cho trẻ nghe kém bẩm sinh, trong đó có cả bệnh nhi nước ngoài.
Tuy nhiên, vẫn còn một nhóm trẻ bị điếc bẩm sinh rất nặng do không có dây thần kinh ốc tai hai bên hoặc dị dạng tai trong nghiêm trọng, không thể hưởng lợi từ cấy ốc tai điện tử. Trước những trường hợp gần như không còn lựa chọn phục hồi thính giác trong nước, Bệnh viện Nhi đồng 1 đã quyết tâm tiếp cận và triển khai kỹ thuật cấy điện cực thính giác thân não – một kỹ thuật chuyên sâu chưa từng được thực hiện tại Việt Nam.
 |
| Ê-kíp phẫu thuật cấy điện cực thính giác thân não (tháng 5/2026) |
Tháng 12/2025, Bệnh viện Nhi đồng 1 được Bộ Y tế cho phép triển khai thí điểm kỹ thuật này. Đây là dấu mốc quan trọng, nhưng cũng đặt ra yêu cầu rất cao: phải chuẩn bị đầy đủ các điều kiện để một kỹ thuật đặc biệt phức tạp có thể được triển khai an toàn, bài bản và từng bước làm chủ ngay tại Việt Nam.
Bệnh viện đã chủ động xây dựng hướng dẫn chuyên môn, quy trình lựa chọn người bệnh, quy trình phẫu thuật và theo dõi sau mổ; đồng thời chuẩn bị đồng bộ về nhân lực và trang thiết bị, từ phòng mổ ngoại thần kinh, kính vi phẫu, hệ thống theo dõi chức năng thần kinh trong mổ đến các phương tiện đo và đánh giá đáp ứng thính giác.
Tháng 3/2026, ê-kíp các bác sĩ chuyên khoa của Bệnh viện Nhi đồng 1 được cử sang Cộng hòa Liên bang Đức đào tạo chuyên sâu tại một trung tâm có nhiều kinh nghiệm về cấy điện cực thính giác thân não cho trẻ em. Sau đó, các chuyên gia Đức trực tiếp đến Bệnh viện Nhi đồng 1 để tiếp tục tập huấn, hội chẩn, chuyển giao kỹ thuật và phối hợp thực hiện những ca phẫu thuật đầu tiên.
Bệnh nhi đầu tiên được chỉ đinh cấy điện cực thính giác thân não là một bé gái 40 tháng tuổi, ngụ tại Hà Nội, điếc bẩm sinh và được xác định không có dây thần kinh ốc tai hai bên, từng được phẫu thuật để cấy ốc tai điện tử nhưng do không ghi nhận đáp ứng thần kinh ê-kíp không đặt điện cực. Trường hợp thứ hai là một bé trai 19 tháng tuổi, ngụ tại Đồng Nai, điếc tiếp nhận thần kinh hai tai mức độ sâu, không đáp ứng dù đã sử dụng máy trợ thính với mức khuếch đại tối đa, hình ảnh học cho thấy trẻ dị dạng nặng tai trong và không có dây thần kinh ốc tai hai bên.
Ngày 21 và 22/5/2026, hai ca phẫu thuật lần lượt được thực hiện tại Bệnh viện Nhi đồng 1 bởi ê-kíp đa chuyên khoa của bệnh viện, với sự hướng dẫn và phối hợp trực tiếp của các chuyên gia Cộng hòa Liên bang Đức.
Qua đường tiếp cận hố sau, ê-kíp ngoại thần kinh bộc lộ vùng thân não và đặt bản điện cực áp sát nhân ốc tai – nơi tiếp nhận những tín hiệu đầu tiên của đường dẫn truyền thính giác.
Trong suốt phẫu thuật, chức năng các dây thần kinh được theo dõi liên tục. Đáp ứng điện thính giác được đo trên từng kênh điện cực, giúp ê-kíp xác định chính xác vị trí đặt điện cực, tối ưu khả năng kích thích thính giác và hạn chế ảnh hưởng đến các cấu trúc thần kinh quan trọng lân cận.
Kết quả, cả hai trẻ đều ghi nhận đáp ứng thần kinh thính giác trên tất cả các kênh được kiểm tra, trở kháng điện cực ở mức tốt. Đây là những tín hiệu quan trọng ngay trong mổ, cho thấy bản điện cực được đặt ở vị trí phù hợp và hệ thống hoạt động ổn định.
Sau thời gian theo dõi và chờ vết mổ lành, thiết bị của hai trẻ lần lượt được kích hoạt vào ngày 16/7 và 9/9/2026. Kết quả kiểm tra cho thấy hệ thống điện cực hoạt động ổn định, không ghi nhận tình trạng di lệch.
Và điều các gia đình mong đợi nhất đã đến: cả hai trẻ bắt đầu nhận biết được âm thanh từ môi trường xung quanh và có phản ứng rõ ràng với những âm thanh lớn như tiếng trống.
Với những trẻ sinh ra không có dây thần kinh ốc tai hai bên, đây là những tín hiệu ban đầu rất đáng khích lệ sau can thiệp. Tuy nhiên, nghe được âm thanh mới chỉ là bước khởi đầu. Trẻ chưa thể nghe hiểu và nói ngay sau khi thiết bị được kích hoạt. Trong thời gian tới, các em phải tiếp tục được hiệu chỉnh thiết bị định kỳ và tham gia chương trình trị liệu nghe – nói chuyên sâu dưới sự theo dõi của đội ngũ thính học, phục hồi chức năng và âm ngữ trị liệu.
Khả năng nghe và giao tiếp sẽ được hình thành từng bước, phụ thuộc vào đặc điểm của mỗi trẻ, thời điểm can thiệp, khả năng thích nghi của hệ thần kinh và đặc biệt là quá trình trị liệu lâu dài cùng sự kiên trì đồng hành của gia đình.
Thành công bước đầu của hai ca cấy điện cực thính giác thân não đánh dấu lần đầu tiên kỹ thuật chuyên sâu này được triển khai thành công tại Việt Nam.
Quan trọng hơn, kỹ thuật đã mở thêm cơ hội phục hồi thính giác cho những trẻ điếc bẩm sinh không có dây thần kinh ốc tai hai bên hoặc dị dạng tai trong nghiêm trọng, không thể hưởng lợi từ kỹ thuật cấy ốc tai điện tử.
Trước đây, với những trường hợp đặc biệt này, gia đình phải đưa trẻ ra nước ngoài để được đánh giá và can thiệp với chi phí rất lớn, hoặc chấp nhận không còn giải pháp phục hồi thính giác phù hợp. Nay, việc triển khai kỹ thuật tại Bệnh viện Nhi đồng 1 giúp trẻ có cơ hội tiếp cận một kỹ thuật chuyên sâu ngay tại Việt Nam, đồng thời thuận lợi hơn trong suốt quá trình theo dõi, hiệu chỉnh thiết bị và trị liệu nghe – nói lâu dài sau phẫu thuật.