Cô làm ‘trợ thủ’ cho trẻ
Thời gian đầu, khi mới đến trung tâm, phần lớn trẻ thường vừa bám chặt lấy bố mẹ vừa la hét, không muốn vào lớp, không chịu ngồi yên một chỗ, giật tóc cô giáo, lấy đồ vật ném lung tung,... Thậm chí, có trẻ còn chưa chủ động vệ sinh cá nhân, có khi đại tiện hoặc tiểu tiện ngay tại chỗ. Những điều đó khiến bố mẹ nhiều khi cũng cảm thấy mệt mỏi, chán nản.
Giám đốc Đào Thị Năm cho biết, cô giáo nào cũng phải mất một khoảng thời gian ban đầu để làm quen, để trở thành bạn cùng chơi với trẻ. Đây là giai đoạn khó khăn nhất vì phải thiết lập niềm tin, làm cho trẻ cảm thấy an toàn khi ở bên cô, gần gũi với cô, coi cô giáo như là ‘trợ thủ đắc lực’ của mình. Lúc đó, chúng mới mở lòng, cảm thấy hứng thú với việc giao tiếp, với các trò chơi cùng cô. Và đó mới là lúc các cô bắt đầu quá trình dạy cho con các kỹ năng ngôn ngữ, giao tiếp, kỹ năng sống,...
Các cô không chỉ dạy trẻ nói, dạy trẻ hiểu, dạy trẻ giao tiếp, dạy trẻ các hành vi thay thế, dạy trẻ chơi, dạy trẻ vận động... mà còn vừa là cha mẹ chăm sóc, dỗ dành trẻ uống thuốc, làm thợ cắt tóc, làm nha sĩ bất đắc dĩ vì nhiều khi các con chỉ hợp tác với các cô.
Thông thường, những từ mới được học thì trẻ sẽ nói với cô chứ chưa nói với bố mẹ hay ông bà ngay đâu, vì cô luôn ngợi khen, tạo cơ hội để giúp con bật âm. Khi được xem video về hoạt động của con tại lớp, nhiều bố mẹ tỏ ra ngạc nhiên: “Ôi, con nói được từ này cơ à?! Nhưng khi về nhà thì con lại không nói!”. Sau này, trẻ bắt đầu mở rộng đối tượng giao tiếp, nhưng cô giáo luôn là người quan trọng nhất, là người mà con cảm thấy an toàn, thích thú nhất, sau đó mới đến bố mẹ và người thân khác.
 |
| Bé N.N.T.U. đang chơi Hộp khóa thần kỳ, tay nhoay nhoáy bấm các phím, miệng líu lo: “Con hà mã. Con hươu cao cổ sống ở trong rừng. Con gà,...” |
Chị N.T.T., có con trai tên là B.Q.H. bị tự kỷ, chậm phát triển trí tuệ. B.Q.H. đi học ở Trung tâm Sao Mai Hải Phòng từ lúc 2 tuổi và đã theo học ở đây 4 năm. “Cháu tiến bộ rõ rệt từng ngày. Hiện tại cháu đã biết đọc biết viết, chủ động giao tiếp, đã chơi với một số bạn trong lớp, làm được bài tập cô giao, viết chữ rất đẹp” – chị N.T.T. phấn khởi cho biết.
Mặc dù đã ra ôm cổ mẹ đến đón về nhưng bé N.N.T.U., 2,5 tuổi, vẫn quay sang ‘gạ’ cô Dương Thị Dung: “Cô ơi, con muốn chơi đồ chơi”. Ngồi trên ghế, nhận đồ chơi, bé nhoay nhoáy bấm các phím, miệng líu lo: “Con cá sống ở dưới sông. Con hươu cao cổ sống ở trong rừng. Con gà,...”. Chị N.T.N.B. vui mừng cho biết: “Trước đây con chậm nói nhưng nay đã nói được rất nhiều và sõi. Tôi sẽ cho con học ở trung tâm đến 3 tuổi rồi mới cho đi học mẫu giáo theo tư vấn của các cô giáo”.
“Trung tâm Sao Mai Hải Phòng là một cơ sở hoạt động hiệu quả, được đầu tư tốt cả về cơ sở vật chất lẫn năng lực chuyên môn cho giáo viên. Chính vì vậy, số lượng học sinh ra học hòa nhập thành công rất nhiều và nâng cao uy tín của trung tâm là một trong những cơ sở giáo dục đặc biệt hàng đầu ở thành phố Hải Phòng” – Thầy thuốc ưu tú, Bác sĩ Đỗ Thúy Lan, Giám đốc Trung tâm Sao Mai Hà Nội, người đã hỗ trợ về chuyên môn cho Trung tâm Sao Mai Hải Phòng từ năm 2010.
Lấy chữ “Tâm” làm đầu
Cháu N.T.L., hơn 4 tuổi, bị tự kỷ, đã được đi học can thiệp ở Hà Nội và Tp. Hồ Chí Minh nhưng vẫn không nói được. Sau 4 tháng dưới sự kèm cặp tận tình của cô Phùng Thị Nga cháu đã bật âm được, mang lại niềm vui khôn xiết cho bố mẹ. Sau 1 năm, cháu không chỉ nói được những câu đơn giản như “Con muốn ghép hình. Con muốn chơi câu cá” và làm theo các yêu cầu của cô như “Con chào bố, chào mẹ đi” mà còn đọc thuộc lòng cả bài thơ dựa trên hình vẽ. Cháu thường được cô động viên: “Con giỏi lắm. Zê nào!”
 |
| Cháu N.T.L. đọc bài thơ “Cá ngủ ở đâu?” dưới sự hướng dẫn của cô Phùng Thị Nga |
“Để trung tâm Sao Mai Hải Phòng phát triển được như ngày hôm nay, từ cán bộ lãnh đạo đến mọi nhân viên đều phải đặt chữ ‘Tâm’ lên đầu. Tất cả cô giáo khi xin vào làm việc tại đây thì yêu cầu đầu tiên phải có ‘Tâm’ với trẻ, phải yêu nghề, yêu trẻ thì mới dạy được. Có ‘Tâm’ với nghề thì giáo viên mới dạy nghiêm túc, đau đáu vì sự tiến bộ của học sinh, đầu tư giáo án, đồ dùng dạy học và sáng tạo các hoạt động dạy phù hợp với sở thích, khả năng của học sinh. Có ‘Tâm’ mới ham học hỏi, nhanh tiến bộ, không ngại dạy những trẻ rối loạn nặng,...” – Giám đốc Đào Thị Năm cho biết.
Trải qua 15 năm xây dựng và phát triển, đến nay Trung tâm Sao Mai Hải Phòng là một trong những địa chỉ được nhiều phụ huynh tin cậy, gửi gắm con có nhu cầu đặc biệt. Phần lớn phụ huynh đưa con đến học ở trung tâm là qua sự giới thiệu của phụ huynh khác. Đó là sự khẳng định về uy tín, chất lượng, vị thế của trung tâm trong lĩnh vực giáo dục này.
Hiện nay, Trung tâm Sao Mai Hải Phòng có 120 học sinh theo học, trong đó 35 học sinh đang học lớp tiền hoà nhập mầm non và tiểu học.
Giáo án riêng kết hợp nhiều phương pháp
Trước khi vào nhập học, trẻ sẽ được đánh giá mức độ phát triển bằng các bài test. Sau đó, các tổ chuyên môn như tổ can thiệp cá nhân, tổ giáo viên lớp, tổ giáo viên điều hoà giác quan, giáo viên âm nhạc trị liệu, mĩ thuật trị liệu sẽ cùng nhau thảo luận về mức độ của trẻ, định hướng hiện tại và tương lai cho trẻ, xác định phương pháp can thiệp cho trẻ và các nguồn lực tham gia vào hoạt động giáo dục kỹ năng cho trẻ. Mỗi trẻ sẽ có chương trình can thiệp riêng (giáo án) dựa trên kết quả đánh giá của tổ giáo viên trong trung tâm về tất cả lĩnh vực mà trẻ thiếu hụt.
Phụ huynh cũng nhận được giáo án này và được hướng dẫn cách giúp con rèn luyện các kỹ năng ngôn ngữ, giao tiếp, vận động tinh, vận động thô, kỹ năng xã hội, điều hoà giác quan... tại nhà sau mỗi giờ học can thiệp. Trung tâm thường xuyên tổ chức các lớp tập huấn chuyên đề giúp phụ huynh kết hợp với cô giáo trong việc ôn luyện kỹ năng cho con.
Để giúp trẻ nhanh chóng ra học hòa nhập, trung tâm áp dụng linh hoạt các phương pháp can thiệp hiện đại và truyền thống, nhờ đó trẻ phát huy những điểm mạnh, sở thích của bản thân và khắc phục khiếm khuyết của mình. Các phương pháp can thiệp mà trung tâm vận dụng có thể kể đến như: Phương pháp can thiệp sớm DENVER, phương pháp Teacch, phương pháp Pecs, phương pháp từng bước nhỏ, phương pháp ABA, phương pháp giáo dục mầm non có điều chỉnh...
 |
| Cô giáo Phạm Thu Thanh hướng dẫn học sinh chơi trò chơi để rèn luyện vận động tinh, phát triển ngôn ngữ, phối hợp tay và mắt, tập trung chú ý,... |
Ví dụ, nếu trẻ thích vẽ thì cô giáo sẽ sử dụng hoạt động vẽ và tô màu để kích thích các vùng nhận thức, vùng giao tiếp. Rất nhiều kỹ năng ngôn ngữ, giao tiếp, vận động tinh, tập trung chú ý, giảm rối loạn giác quan,... được dạy trẻ thông qua vẽ và tô màu. Ngoài ra, đó còn là phần thưởng để động viên, tạo động lực để các con vui vẻ học tập. Ví dụ: “Nếu con ghép hình đúng con sẽ được vẽ tranh”, “Cô vẽ thân người thì con vẽ tay hoặc chân. Cô vẽ cành, con vẽ lá” hay “Cô với con thi vẽ một bức tranh xem ai vẽ đẹp hơn. Ai vẽ nhanh hơn. Con giới thiệu cho cô nghe về bức tranh của con nhé. Tranh của con có gì nào?... À, tranh của cô có...”
Tiến bộ của con là động lực của cô
Dù chỉ thông qua một trò chơi là nhặt từng hạt đỗ đen rồi đặt vào một lỗ nhỏ quy ước là mỏ con gà thôi nhưng cô giáo Phạm Thị Phương Thanh cho biết, trò chơi này giúp các trẻ vừa phát triển ngôn ngữ, vừa phát triển vận động tinh, tập trung chú ý, sự kiên trì, khéo léo và óc quan sát. Bên cạnh đó, trẻ còn học kỹ năng tương tác nhóm, kỹ năng chờ đợi,...
Khi phát hiện cháu T.B.S. 17 tháng tuổi có dấu hiệu tự kỷ, mẹ cháu là cô giáo mầm non V.T.T.T. đã tham gia một số khóa học ngắn về giáo dục đặc biệt nhưng vẫn không thể tự can thiệp cho con. Thậm chí, hơn 1 năm trước chị đã lần lượt cho con đi can thiệp ở 3 trung tâm khác nhau nhưng cháu T.B.S tiến bộ không đáng kể. “Sau 3 tháng học ở đây, em cảm thấy con tiến bộ hơn trước nhiều. Con tập trung chú ý hơn, nghe lời bố mẹ nhiều hơn, tâm trạng vui vẻ hơn, bắt đầu bập bẹ nói: ạ, xin, ngô, ăn, uống, bà,...”- chị V.T.T.T. rất an tâm cho biết.
 |
| Trẻ ngâm chân trong nước thảo dược và xem truyện. Phương pháp trị liệu này giúp trẻ cảm thấy thư giãn, tập trung chú ý. |
Cô giáo Phùng Thị Nga cho biết lý do xin chuyển từ Bệnh viện phục hồi chức năng Hải Phòng về trung tâm chỉ đơn giản là yêu thích công việc dạy trẻ khuyết tật trí tuệ và mô hình can thiệp ở đây. “Điều quan trọng khi làm việc với trẻ tự kỷ là phải có tình yêu thương, lòng kiên trì và thật sự tâm huyết, đau đáu với nghề. Dạy trẻ tự kỷ, khuyết tật trí tuệ cần kiên trì hơn nhiều so với các cô giáo dạy mầm non vì các con tiến bộ rất chậm nhưng mỗi sự tiến bộ của các con làm chúng em cảm thấy rất vui và đó là động lực để chúng em tiếp tục làm việc”.
Trung tâm còn thường xuyên tổ chức giờ hoạt động trải nghiệm cho các con như: làm thí nghiệm STEM, làm đầu bếp nhí, làm bác nông dân... để trẻ trực tiếp mua bán, chăm sóc và gọi tên, thu hoạch các loại rau củ quả, trứng gà, làm các món ăn và thưởng thức. Khi đi chợ, đi siêu thị, các con được quan sát, được sờ, được cầm, được ôm mô hình các con vật, các loại rau củ quả, đồ dùng cá nhân,... một cách trực quan.
 |
| Phòng học điều hòa giác quan để giúp trẻ tập trung chú ý, giảm tăng động, rối loạn giác quan,... |
Sao Mai Hải Phòng đang xây dựng một mô hình vườn rau trải nghiệm rộng 400m2 và định kỳ có xe đưa đón các con ra trải nghiệm hoạt động trồng, chăm sóc cây gắn với tên và ảnh của mình..
“Chúng tôi luôn trăn trở và làm tất cả những gì có thể để trẻ nâng cao khả năng nhận thức, có kỹ năng xã hội tốt và quan trọng nhất là khả năng tập trung chú ý gần bằng trẻ cùng độ tuổi để tăng cơ hội hoà nhập cho trẻ. Trẻ ra hòa nhập thành công là minh chứng cho sự nỗ lực của cả gia đình, của trẻ và trung tâm trong một thời gian dài” – Giám đốc Đào Thị Năm cho biết, các cô giáo luôn đồng hành cùng các học trò của mình đến khi hoàn toàn yên tâm về khả năng theo học hòa nhập của trẻ.