Công khai cả “đầu vào” và “đầu ra” của các quỹ xã hội, quỹ từ thiện
Theo Nghị định 03/2026/NĐ-CP của Chính phủ quy định quỹ xã hội, quỹ từ thiện có nghĩa vụ công khai các khoản đóng góp, tài sản đã tiếp nhận và kết quả sử dụng trên phương tiện thông tin đại chúng trước ngày 31/3 hằng năm. Đây được coi là điểm mới so với quy định hiện hành, khi mà quỹ chỉ cần "công khai các khoản đóng góp".
Như vậy, theo quy định mới, quỹ sẽ phải công khai cả "đầu vào" và "đầu ra". Từ đó, cộng đồng có thể giám sát đối với khối lượng tài sản đóng góp cho quỹ cũng như việc tài sản ấy được sử dụng vào mục đích gì, số lượng bao nhiêu, và cho đối tượng nào.
Theo Nghị định 03 quy định, có 13 nhóm nghĩa vụ mà quỹ xã hội, quỹ từ thiện phải tuân thủ.
Trong số đó, quỹ hoạt động trong lĩnh vực nào thì phải chịu sự quản lý của cơ quan nhà nước về ngành, lĩnh vực đó. Đồng thời, quỹ thực hiện việc tài trợ, hỗ trợ trong phạm vi hoạt động theo điều lệ, trừ trường hợp quỹ tham gia tài trợ, hỗ trợ nhân dân khắc phục khó khăn do thiên tai, dịch bệnh, hỏa hoạn, sự cố nghiêm trọng, khẩn cấp theo quy định pháp luật.
Hơn nữa, quỹ phải thực hiện tài trợ đúng theo yêu cầu của cá nhân, tổ chức đã ủy quyền phù hợp với tôn chỉ, mục đích của mình.
Quỹ từ thiện có trách nhiệm công khai tình hình tài sản, tài chính
Đáng chú ý, theo quy định tại Nghị định 03/2026, hội đồng quản lý và giám đốc quỹ xã hội, quỹ từ thiện có trách nhiệm công khai tình hình tài sản, tài chính quỹ hàng quý, hàng năm.
Theo đó, nội dung công khai bao gồm: Danh sách, số tiền, hiện vật đóng góp, tài trợ của các tổ chức, cá nhân cho quỹ; danh sách, số tiền, hiện vật tổ chức, cá nhân được nhận từ quỹ; công khai kết quả sử dụng và quyết toán thu, chi từng khoản đóng góp.
Đồng thời, các quỹ cần có báo cáo tình hình tài sản, tài chính và quyết toán theo từng nội dung thu, chi theo luật Kế toán và các văn bản hướng dẫn thực hiện.
Riêng với các khoản chi theo từng đợt vận động, việc báo cáo được thực hiện theo quy định hiện hành về vận động, tiếp nhận, phân phối và sử dụng các nguồn đóng góp tự nguyện hỗ trợ nhân dân khắc phục khó khăn do thiên tai, hỏa hoạn, các bệnh nhân mắc bệnh hiểm nghèo.
Bên cạnh đó, theo quy định mới, quỹ phải thực hiện công khai báo cáo tài chính, báo cáo quyết toán quỹ và kết luận của kiểm toán (nếu có) trên phương tiện thông tin đại chúng hàng năm theo quy định hiện hành.
Nghị định 03/2026 nghiêm cấm các hành vi lợi dụng việc thành lập và tổ chức, hoạt động của quỹ để tư lợi, gian dối, thực hiện, sử dụng hóa đơn bất hợp pháp; rửa tiền, tài trợ khủng bố và các hoạt động trái pháp luật; làm giả, tẩy xóa, chuyển nhượng, cho thuê, cho mượn, cầm cố, thế chấp giấy phép thành lập quỹ dưới bất kỳ hình thức nào;…
Ngoài ra, tại Điều 38 của Nghị định 03/2026 quy định, với các khoản viện trợ không hoàn lại từ tổ chức, cá nhân nước ngoài (không thuộc hỗ trợ phát triển chính thức), quỹ phải thực hiện theo quy định về quản lý và sử dụng nguồn viện trợ không hoàn lại.
Quỹ được chi cho nhiệm vụ được cơ quan có thẩm quyền giao; chi hoạt động quản lý; sử dụng tiền nhàn rỗi (không bao gồm kinh phí ngân sách nhà nước cấp) để mua trái phiếu Chính phủ hoặc gửi tiết kiệm và thực hiện các hoạt động cung cấp dịch vụ hoặc hoạt động hợp pháp khác theo điều lệ.
Quy định này nhằm mục đích giới hạn rõ phạm vi sử dụng tiền quỹ, tránh tình trạng đầu tư rủi ro hoặc sử dụng sai mục đích.
Việc ban hành Nghị định 03/2026 được xem là bước hoàn thiện khung pháp lý, nhằm nâng cao trách nhiệm giải trình của các quỹ xã hội, quỹ từ thiện ở nước ta.
Nghị định 03/2026/NĐ-CP đặt trọng tâm vào minh bạch tài chính, sử dụng đúng mục đích và phòng ngừa hành vi trục lợi, có hiệu lực từ ngày 1/3/2026.