2 giờ sáng, nhiều khu trọ sinh viên tại các thành phố lớn vẫn còn sáng đèn. Có người đang chạy deadline, có người làm thêm online, có người nằm lướt điện thoại hàng giờ dù cơ thể đã mệt rã rời. Với không ít sinh viên, ngủ lúc 3–4 giờ sáng dần trở thành điều quen thuộc đến mức họ không còn xem đó là vấn đề sức khỏe.

“Em vẫn đi học được, vẫn làm bài được nên chắc chưa sao”, một sinh viên năm ba tại TP.HCM chia sẻ sau nhiều tháng chỉ ngủ khoảng 4–5 tiếng mỗi ngày. Chỉ đến khi thường xuyên tim đập nhanh, khó tập trung, đầu óc “mù sương” và mất động lực học tập, em mới nghĩ đến việc đi khám.

Theo các chuyên gia tâm lý và y học giấc ngủ, điều đáng lo hiện nay không chỉ là tình trạng thiếu ngủ ở người trẻ, mà là việc nhiều sinh viên đang bình thường hóa mất ngủ kéo dài. Không ít bạn xem thức khuya là biểu hiện của sự cố gắng, năng suất hoặc trưởng thành, trong khi cơ thể đã phát đi nhiều tín hiệu cảnh báo.

Một tiến sĩ tâm lý lâm sàng nhận định: “Điều đáng lo không phải chỉ là sinh viên mất ngủ, mà là nhiều em xem đó là trạng thái sống bình thường”. Theo chuyên gia, mất ngủ kéo dài nhiều tuần hoặc nhiều tháng không còn đơn thuần là thói quen sinh hoạt mà có thể liên quan đến căng thẳng kéo dài, rối loạn lo âu hoặc suy kiệt tinh thần.

Nhiều sinh viên hiện nay vừa học vừa làm thêm, liên tục chịu áp lực điểm số, cạnh tranh học tập và lo âu nghề nghiệp. Sau một ngày căng thẳng, họ tiếp tục sử dụng điện thoại, mạng xã hội hoặc thiết bị điện tử đến khuya để “giải tỏa”, khiến não bộ gần như không có khoảng nghỉ thực sự. Ánh sáng xanh từ màn hình, đồng hồ sinh học đảo lộn và thói quen ngủ thất thường khiến chất lượng giấc ngủ ngày càng suy giảm.

Theo các chuyên gia, rất nhiều người trẻ không nhận ra mình đang rơi vào trạng thái thiếu ngủ mãn tính vì cơ thể vẫn còn đủ khả năng “gồng”. Họ vẫn đi học, đi làm, sinh hoạt bình thường nên cho rằng bản thân chưa có vấn đề nghiêm trọng. Tuy nhiên, não bộ vẫn chịu ảnh hưởng rõ rệt dù biểu hiện ban đầu có thể khá âm thầm.

“Cơ thể người trẻ có thể chịu đựng trong thời gian dài, nhưng não bộ vẫn đang bị bào mòn từng ngày”, một chuyên gia về giấc ngủ cảnh báo. Nhiều nghiên cứu cho thấy thiếu ngủ kéo dài ảnh hưởng trực tiếp đến trí nhớ, khả năng tập trung, điều hòa cảm xúc và khả năng phục hồi tâm lý trước áp lực.

Đáng chú ý, nhiều sinh viên hiện nay không hoàn toàn mất ngủ theo kiểu “trắng đêm”, mà là ngủ không sâu, thường xuyên thức giấc giữa đêm hoặc ngủ đủ giờ nhưng vẫn mệt mỏi. Các dấu hiệu như buồn ngủ ban ngày, lệ thuộc cà phê hoặc nước tăng lực, dễ cáu gắt, giảm động lực học tập, khó tập trung hay cảm giác đầu óc “mờ sương” thường bị bỏ qua vì bị cho là hệ quả bình thường của việc học nhiều.

Theo các chuyên gia tâm thần học, mất ngủ kéo dài có mối liên hệ chặt chẽ với rối loạn lo âu, trầm cảm, hoảng loạn và kiệt sức học tập. Không ít trường hợp chỉ tìm đến bác sĩ khi tình trạng đã trở nên nghiêm trọng với các biểu hiện như tim đập nhanh, khó thở, suy sụp cảm xúc hoặc mất khả năng duy trì sinh hoạt thường ngày.

“Nhiều sinh viên chỉ đi khám khi đã xuất hiện hoảng loạn, kiệt sức hoặc rối loạn cảm xúc”, chuyên gia cho biết. Điều này khiến quá trình can thiệp và phục hồi trở nên khó khăn hơn rất nhiều.

Các chuyên gia cho rằng thay vì chỉ khuyên người trẻ “ngủ sớm hơn”, xã hội cần nhìn rộng hơn vào áp lực mà sinh viên hiện nay đang phải đối mặt. Nhiều bạn trẻ phải tự trang trải cuộc sống, sống xa gia đình, thiếu hỗ trợ tâm lý và luôn ở trong trạng thái phải cố gắng liên tục để không bị tụt lại phía sau.

Bên cạnh áp lực học tập, mạng xã hội cũng góp phần tạo ra văn hóa “thức khuya để thành công”, nơi việc ngủ ít đôi khi bị xem như biểu hiện của chăm chỉ và tham vọng. Tuy nhiên, theo các chuyên gia, một cơ thể kiệt sức và một não bộ quá tải sẽ không thể duy trì hiệu suất lâu dài.

Các bác sĩ khuyến nghị sinh viên nên duy trì giờ ngủ ổn định, hạn chế sử dụng thiết bị điện tử trước khi ngủ, giảm lệ thuộc caffeine, tăng vận động thể chất và tìm kiếm hỗ trợ tâm lý nếu tình trạng mất ngủ kéo dài nhiều tuần. Quan trọng hơn, cần thay đổi quan niệm rằng thiếu ngủ là điều bình thường của tuổi trẻ.