"Thưa ông," người ăn xin nói, "ông có thể cho tôi chút gì ăn được không?"
Álvaro nhìn ông ta với vẻ khinh bỉ, không hề chậm lại.
"Kiếm việc làm đi, như mọi người khác."
"Tôi bị ốm," người đàn ông thì thầm đáp. "Tôi bị sốt mấy ngày rồi và hầu như không đi nổi."
Vị bác sĩ im lặng vài giây.
"Đó không phải vấn đề của tôi. Đến Caja, bệnh viện công đi."
Và ông bỏ đi.
Nhưng đêm đó, có điều gì đó làm ông băn khoăn. Ông mơ thấy mình nằm trên đường, đói khát, và mọi người cứ thế đi ngang qua mà không hề liếc nhìn.
Sáng hôm sau, anh quyết định mang cho người đàn ông một túi thức ăn. Không phải vì lòng tốt, mà để xoa dịu cảm giác tội lỗi của mình.
"Đây," anh nói mà không nhìn người ăn xin. "Tôi không có thói quen làm điều này, nhưng..."
Người ăn xin run rẩy nhận lấy túi thức ăn và mỉm cười.
"Cảm ơn bác sĩ. Mong cuộc sống sẽ đền đáp bác sĩ gấp bội."
"Làm sao anh biết tôi là bác sĩ?"
"Qua cách anh đi. Những người nghĩ mình là cứu tinh của thế giới luôn đi như vậy, đầu ngẩng cao hơn cả trái tim."
Álvaro cảm thấy nhói lòng.
"Và anh biết gì về chuyện đó?"
"Đủ rồi. Tôi cũng từng là bác sĩ. Bác sĩ nội khoa. Tôi mất tất cả sau một bi kịch mà tôi không muốn nhớ lại. Đôi khi bạn nghĩ bằng cấp của mình là áo giáp. Nhưng hóa ra nó chỉ là một lớp ngụy trang mà cuộc sống có thể xé toạc chỉ trong một đêm tồi tệ."
Lần đầu tiên, vị bác sĩ nhìn anh chăm chú. Khuôn mặt ông, dù hằn sâu những nếp nhăn, vẫn toát lên vẻ thông minh, kiên định.
"Ông từng là bác sĩ mà cuối cùng lại lang thang trên đường phố?"
"Vâng. Không phải lúc nào cũng chỉ dựa vào trí thông minh hay nỗ lực. Đôi khi, cuộc sống có những kế hoạch mà mình không hiểu. Điều đó đã xảy ra với tôi. Ngày mai nó cũng có thể xảy ra với anh. Và khi điều đó xảy ra, anh sẽ nhận ra rằng người ta không đánh giá anh dựa trên những gì anh biết, mà dựa trên những gì anh khoác lên mình khi tất cả những chiếc mặt nạ rơi xuống."
Álvaro không nói gì. Anh để lại chiếc túi và bỏ đi.
Nhiều ngày trôi qua. Mỗi buổi chiều, anh đều mang thức ăn cho ông, đôi khi là quần áo. Họ bắt đầu nói chuyện nhiều hơn. Người ăn xin—tên là Rogelio—chia sẻ những câu chuyện y khoa mà chỉ một bác sĩ thực thụ mới biết.
Một ngày nọ, Rogelio không còn ở bên cạnh anh nữa.
Khi anh hỏi thăm xung quanh khu vực, một người bán trái cây nói với anh:
"Họ đưa ông ấy đi bằng xe cứu thương. Ông ấy bị nhiễm trùng rất nặng. Ông ấy đang nằm viện."
Álvaro đến thăm ông. Ông tìm thấy Rogelio một mình trong phòng chung, sốt cao và yếu ớt.
"Tôi không nghĩ anh sẽ đến," Rogelio nói với một nụ cười.
"Anh đã dạy tôi nhiều điều trong vài tuần qua hơn nhiều đồng nghiệp của tôi đã dạy trong nhiều năm."
"Anh đã học được gì?"
"Rằng phẩm giá không phải lúc nào cũng đến từ chiếc áo khoác trắng. Rằng lòng bác ái thực sự không được ban phát từ trên cao. Và đôi khi, những người có ít nhất lại cho đi nhiều nhất."
"Vậy thì tôi đã không lãng phí thời gian trên vỉa hè này," Rogelio nói, nhắm mắt lại với một vẻ bình tĩnh kỳ lạ. "Dù sao thì tôi cũng đã đào tạo được một học trò cuối cùng."
Rogelio qua đời vài ngày sau đó.
Álvaro đã lo liệu tang lễ cho ông. Và trên bia mộ của ông, ông đã khắc một câu nói sẽ theo ông suốt phần đời còn lại:
"Người đã nuôi dưỡng tâm hồn của một bác sĩ."
Từ đó trở đi, bất cứ khi nào có ai đó đến gần ông trên đường phố để xin điều gì đó, Álvaro không còn vội vã bước đi nữa. Ông nhớ rằng có một ngày, không mặc áo khoác phòng thí nghiệm hay có chức danh gì, ông chỉ là một người ăn xin.
Cang Huỳnh lược dịch từ Histoire de vie.