Ngày 2/11/2026, tại Hà Nội, đã tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI, Quốc hội tiến hành thảo luận tại hội trường về dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đầu tư.
Siết chặt quản lý thuốc lá thế hệ mới, phòng chống tác hại thuốc lá
Phát biểu tại phiên thảo luận, đại biểu Phạm Trọng Nhân (Đoàn ĐBQH TP.HCM) đã chỉ ra những điểm bất cập trực tiếp giữa Luật Đầu tư và các luật chuyên ngành được xem xét cùng kỳ họp, lấy ví dụ điển hình từ lĩnh vực phòng chống tác hại thuốc lá và quản lý kinh doanh rượu. Đại biểu cho rằng “Luật chuyên ngành là cánh cửa trước, còn tại một số điều và phụ lục của Luật Đầu tư chính là cánh cửa sau. Cửa trước đóng mà cửa sau còn mở thì hàng vẫn lọt vào”.
 |
| Đại biểu Phạm Trọng Nhân, Đoàn ĐBQH Thành phố Hồ Chí Minh phát biểu. (Ảnh: QH) |
Đối với lĩnh vực thuốc lá thế hệ mới, đại biểu chỉ rõ sự vênh nhau giữa dự thảo Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá (nghiêm cấm túi ngậm nicotine và shisha) với dự thảo Luật Đầu tư khi các sản phẩm này chưa được đưa vào danh mục cấm đồng bộ, tạo kẽ hở cho doanh nghiệp khiếu kiện và cơ quan thực thi lúng túng. Đại biểu kiến nghị thiết kế lại điều luật theo hướng cấm theo nhóm sản phẩm ngay trong luật, giao Chính phủ công bố tên cụ thể theo tiêu chí luật định thay vì để khoảng trống pháp lý. Việc "một luật cấm, một luật im lặng" tạo ra kẽ hở pháp lý nguy hiểm, khiến doanh nghiệp có cơ sở khiếu kiện và lực lượng thực thi rơi vào thế lúng túng, đại biểu Phạm Trọng Nhân nói.
Bên cạnh đó, các sản phẩm nicotine thế hệ mới liên tục xuất hiện dưới nhiều tên gọi biến tướng. Dự thảo Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá giao Chính phủ xác định "sản phẩm khác" là thuốc lá nhưng mới chỉ cấm sử dụng chứ chưa cấm kinh doanh thành phẩm. Trong khi đó, Luật Đầu tư lại yêu cầu phải rà soát rồi trình Quốc hội xem xét sửa đổi danh mục cấm. Điều này dẫn đến nghịch lý: khi một sản phẩm mới được xác định là thuốc lá, nó sẽ nghiễm nhiên trở thành "ngành kinh doanh hợp pháp có điều kiện" và phải chờ đến kỳ sửa luật tiếp theo mới có thể áp lệnh cấm.
Để giải quyết tận gốc bất cập này, đại biểu Nhân đề nghị thiết kế danh mục cấm theo nhóm sản phẩm thay vì đuổi theo từng tên gọi riêng lẻ. Cụ thể, đại biểu kiến nghị sửa luật theo hướng: "Cấm kinh doanh thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng, túi ngậm nicotine, shisha và các sản phẩm thuốc lá khác, trừ thuốc lá điếu, xì gà, thuốc lá sợi, thuốc lào; loại trừ các thuốc thuộc phạm vi pháp luật về dược và mục đích nghiên cứu, kiểm nghiệm". Với cách quy định này, lệnh cấm sẽ nằm trực tiếp trong luật, Chính phủ chỉ công bố tên cụ thể theo tiêu chí luật định mà không được tự ý mở rộng lệnh cấm.
Tăng cường kiểm soát, pháp lý về quản lý kinh doanh rượu
Về quản lý kinh doanh rượu, việc Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Đầu tư (Luật số 24/2026/QH16) thông qua tháng 8/2026 đã đưa kinh doanh rượu ra khỏi Phụ lục 4 (quản lý như thực phẩm từ 01/03/2027) trong khi Luật Phòng, chống tác hại của rượu, bia 2019 vẫn yêu cầu cấp phép sản xuất, mua bán rượu từ 5,5 độ trở lên tạo ra nghịch lý lớn về công cụ kiểm soát an toàn thực phẩm và sức khỏe cộng đồng.
Đại biểu Phạm Trọng Nhân đề nghị rà soát kỹ lưỡng, đưa ngành nghề sản xuất, kinh doanh rượu trở lại Phụ lục 4 một cách thống nhất, gắn với hậu kiểm theo rủi ro để bảo đảm không có khoảng trống pháp lý dù chỉ một tháng.
 |
| Các đại biểu tại phiên họp. (Ảnh: QH) |
Đại biểu đặt vấn đề: Mặc dù việc cắt giảm thủ tục hành chính là cần thiết, nhưng rượu là mặt hàng ảnh hưởng trực tiếp tới sức khỏe cộng đồng. Trong bối cảnh các vụ ngộ độc methanol vẫn diễn ra phức tạp, nếu bãi bỏ giấy phép kinh doanh mà chưa thiết lập được hệ thống truy xuất nguồn gốc hiệu quả thì không thể kiểm soát chất lượng sản phẩm. Đại biểu ví von hành động này không khác gì "thay ổ khóa bằng lời hứa". Từ đó, đại biểu đề nghị đưa kinh doanh rượu trở lại Phụ lục 4 của Luật Đầu tư để thống nhất đồng bộ với Luật Phòng, chống tác hại của rượu, bia năm 2019.
Đại biểu Phạm Trọng Nhân nhấn mạnh tinh thần "giữ điều kiện, đổi công cụ, đơn giản thủ tục". Việc quản lý kinh doanh rượu cần chuyển dịch từ tiền kiểm sang cấp phép điện tử và hậu kiểm dựa trên mức độ rủi ro. Đồng thời, mốc thời gian áp dụng quy định mới cần được thống nhất đồng bộ từ ngày 01/3/2027, nhằm tránh tạo ra khoảng trống pháp lý trong khoảng thời gian một tháng chuyển tiếp.
Khép lại phần phát biểu về hai nhóm mặt hàng này, đại biểu Phạm Trọng Nhân khẳng định: "Luật cấm mà không khép được cánh cửa sau thì không khác gì chỉ là tấm biển treo ở cửa trước. Phải đóng cả 2 cánh cửa ngay trong kỳ họp này mới giữ đúng lời và làm tròn trách nhiệm với sức khỏe người dân".
Ngăn chặn hành vi đầu tư "núp bóng", đầu tư chui để bảo vệ an ninh quốc gia
Cũng tại phiên thảo luận, đại biểu Nguyễn Trung Kiên (Đoàn ĐBQH tỉnh Đồng Nai) đã cảnh báo về tình trạng một số tổ chức, cá nhân lợi dụng hoạt động đầu tư để thực hiện các hành vi vi phạm pháp luật, xâm phạm an ninh quốc gia và trật tự an toàn xã hội.
Đại biểu Nguyễn Trung Kiên cũng nêu phân tích, về các phương thức tinh vi được sử dụng để đầu tư "núp bóng", đầu tư chui bao gồm: Nhờ cá nhân người Việt Nam đứng tên thành lập doanh nghiệp, góp vốn hoặc mua cổ phần; Sử dụng nhiều tầng doanh nghiệp trung gian nhằm che giấu chủ sở hữu thực sự kiểm soát doanh nghiệp; Chia nhỏ tỷ lệ sở hữu để né tránh các thủ tục thẩm tra điều kiện đầu tư; Chuyển vốn lòng vòng qua nhiều tổ chức, cá nhân để rửa tiền và hợp thức hóa nguồn gốc tài sản bất hợp pháp.
 |
| |
Đại biểu đánh giá những hành vi này không dừng lại ở việc trốn tránh điều kiện kinh doanh mà còn phục vụ buôn lậu, sản xuất kinh doanh hàng giả, lừa đảo chiếm đoạt tài sản, chuyển giao công nghệ trái phép và thu thập thông tin tình báo xâm phạm an ninh quốc gia.
Chỉ ra một số hạn chế của Dự thảo luật hiện tại khi chủ yếu tập trung vào điều kiện đầu tư và xử lý sự cố khi nguy cơ đã xảy ra, đại biểu Kiên đề nghị phải thiết lập một cơ chế phòng ngừa chủ động và xuyên suốt ngay từ khâu đăng ký, góp vốn, chuyển nhượng đến quá trình triển khai dự án.
Đại biểu kiến nghị bổ sung quy định rõ ràng vào Luật Đầu tư (sửa đổi): "Hoạt động đầu tư kinh doanh phải bảo đảm tính minh bạch về chủ thể đầu tư, chủ sở hữu hưởng lợi, nguồn vốn và mục đích đầu tư; không được lợi dụng hoạt động đầu tư để che giấu chủ thể thực sự kiểm soát hoạt động đầu tư, hợp thức hóa tài sản do phạm tội mà có, thực hiện hành vi vi phạm pháp luật hoặc xâm phạm quốc phòng, an ninh, trật tự, an toàn xã hội". Đồng thời, cần có chế tài kiểm soát chặt chẽ đối với các trường hợp ủy quyền, đứng tên hộ hoặc giao dịch qua tổ chức trung gian.