Ở đô thị, nước ngập sau mưa không đơn giản là nước mưa sạch. Khi tràn qua mặt đường, cống rãnh, khu dân cư, chợ, bãi rác, công trình xây dựng, nước có thể cuốn theo rất nhiều thứ mà mắt thường không nhìn hết. Người lớn lội qua một đoạn ngập có thể chỉ nghĩ đến việc về nhà nhanh hơn, nhưng với làn da trầy xước, đôi chân ngâm nước lâu, trẻ em nghịch nước, người có bệnh nền hoặc sức đề kháng yếu, những tiếp xúc ấy không nên xem nhẹ.

Nguy cơ đầu tiên là các bệnh về da. Sau khi đi qua vùng nước ngập, nhiều người có thể bị ngứa, viêm da, nấm kẽ chân, nhiễm trùng vết trầy xước hoặc nổi mẩn do tiếp xúc với nước bẩn. Với trẻ em, nguy cơ càng cao hơn vì các em thường hiếu động, dễ té ngã, dễ có vết xước nhỏ trên da và đôi khi chưa biết tránh tiếp xúc với nước bẩn. Một vết trầy tưởng đơn giản nếu bị ngâm trong nước ô nhiễm vẫn có thể trở thành điểm khởi đầu của nhiễm trùng.

Nguy cơ thứ hai nằm ở đường tiêu hóa. Sau mưa ngập, nếu nguồn nước sinh hoạt, thực phẩm, dụng cụ ăn uống hoặc tay chân không được vệ sinh đúng cách, nguy cơ tiêu chảy, đau bụng, rối loạn tiêu hóa có thể tăng lên. Những gia đình có trẻ nhỏ càng cần chú ý việc rửa tay, ăn chín uống sôi, bảo quản thực phẩm, không sử dụng nước không bảo đảm vệ sinh để chế biến thức ăn hoặc rửa bình sữa, chén bát.

Nước ngập cũng tạo điều kiện cho muỗi sinh sản nếu sau mưa còn lại nhiều điểm nước đọng trong chai lọ, thùng xốp, chậu cây, mái hiên, sân thượng, công trình dang dở. Điều đáng lo không phải chỉ là đoạn đường ngập trong vài giờ, mà là những ổ nước nhỏ bị bỏ quên nhiều ngày sau đó. Từ một cơn mưa, nếu môi trường không được dọn dẹp, nguy cơ sốt xuất huyết có thể âm thầm hình thành quanh nhà, quanh trường học và khu dân cư.

Với trẻ em, nước ngập sau mưa còn là câu chuyện an toàn. Một đoạn đường ngập có thể che khuất ổ gà, miệng cống, dây điện, vật sắc nhọn hoặc dòng nước chảy mạnh. Trẻ đi học về trong mưa, phụ huynh chở con qua đoạn ngập, học sinh lội nước trước cổng trường đều có thể gặp rủi ro nếu người lớn chủ quan. Vì vậy, phòng bệnh sau mưa không thể tách khỏi phòng tai nạn trong môi trường ngập nước.

Người lao động cũng là nhóm chịu ảnh hưởng rõ. Những người chạy xe ngoài đường, giao hàng, bán hàng, công nhân, tài xế, nhân viên vệ sinh môi trường, người làm việc tại chợ hoặc khu vực thường xuyên ngập phải tiếp xúc với nước bẩn nhiều hơn. Không phải ai cũng có điều kiện về nhà thay đồ ngay, vệ sinh cơ thể đầy đủ hoặc nghỉ ngơi sau một ngày dầm mưa. Sức khỏe cộng đồng vì thế không chỉ là chuyện của bệnh viện, mà còn gắn với điều kiện lao động và hạ tầng sinh hoạt hằng ngày.

Điều đáng nói là sau mỗi trận ngập, nhiều người chỉ xử lý phần nhìn thấy: lau nhà, dắt xe, giặt quần áo, dọn rác trước cửa. Nhưng những nguy cơ sức khỏe lại cần được xử lý kỹ hơn: rửa sạch chân tay bằng nước sạch và xà phòng, sát khuẩn vết trầy xước, thay quần áo ướt, vệ sinh giày dép, không để trẻ chơi với nước ngập, dọn các vật chứa nước đọng, kiểm tra khu vực quanh nhà sau mưa và bảo đảm nguồn nước ăn uống an toàn.

Nhà có trẻ nhỏ càng cần cẩn trọng. Sau khi trẻ đi qua vùng ngập, cha mẹ nên giúp con rửa tay chân kỹ, thay đồ khô, kiểm tra xem có vết trầy xước, mẩn đỏ, ngứa, sốt, đau bụng hay biểu hiện bất thường không. Nếu trẻ sốt, tiêu chảy kéo dài, vết thương sưng đỏ, đau nhiều, chảy dịch hoặc có dấu hiệu mệt lả, gia đình nên đưa trẻ đi khám thay vì tự xử lý kéo dài tại nhà.

Trường học cũng cần có phương án khi cổng trường, sân trường hoặc tuyến đường xung quanh thường xuyên ngập sau mưa. Không chỉ là chuyện cho học sinh ra về sớm hay muộn, mà còn là việc hướng dẫn trẻ không nghịch nước bẩn, bố trí lối đi an toàn, vệ sinh lớp học sau ngập, kiểm tra nhà vệ sinh, khu vực ăn uống, nguồn nước và thông tin kịp thời cho phụ huynh. Một ngôi trường an toàn không chỉ an toàn trong lớp học, mà còn ở những tình huống rất đời thường như mưa lớn, nước ngập, trẻ tan trường.

Từ góc nhìn y tế dự phòng, nước ngập sau mưa nhắc chúng ta rằng sức khỏe cộng đồng không chỉ phụ thuộc vào thuốc men hay cơ sở khám chữa bệnh. Nó bắt đầu từ hệ thống thoát nước, thu gom rác, thói quen giữ vệ sinh, cách mỗi gia đình xử lý sau mưa, cách khu dân cư dọn điểm nước đọng và cách nhà trường bảo vệ trẻ trong mùa mưa. Một đô thị khỏe mạnh không thể chỉ được đo bằng những tòa nhà cao, mà còn bằng khả năng bảo vệ người dân trước những rủi ro lặp lại hằng năm.

Tất nhiên, người dân không thể một mình giải quyết hết câu chuyện ngập đô thị. Đó là vấn đề của quy hoạch, hạ tầng, môi trường, quản lý rác thải và thích ứng với thời tiết cực đoan. Nhưng trong khi chờ những giải pháp lớn, từng gia đình vẫn có thể làm những việc nhỏ để giảm nguy cơ: không xả rác làm tắc cống, dọn vật chứa nước quanh nhà, giữ vệ sinh sau khi lội nước, bảo vệ trẻ khỏi nước ngập, theo dõi sức khỏe sau mưa và đi khám khi có dấu hiệu bất thường.