“Quả bom hẹn giờ” ở người bệnh cao tuổi - Phình động mạch chủ bụng

Các bác sĩ Bệnh viện Nhân dân Gia Định đã thực hiện thành công phẫu thuật thay đoạn phình bằng ống ghép nhân tạo, giúp người bệnh hồi phục nhanh chóng và xuất viện an toàn chỉ sau 7 ngày hậu phẫu.

Bệnh viện Nhân dân Gia Định vừa tiếp nhận ông N.T.N, 67 tuổi, ngụ phường Xóm Chiếu (TP.HCM) trong tình trạng đau bụng dữ dội vùng quanh rốn. Trước đó, ông N. xuất hiện các triệu chứng đau bụng âm ỉ, đầy bụng và nghĩ rằng đây có thể chỉ là vấn đề tiêu hóa thông thường. Tuy nhiên, khi cơn đau chuyển sang dữ dội, kéo dài và dồn dập, ông được người nhà nhanh chóng đưa đến bệnh viện cấp cứu.

Phình động mạch chủ bụng dọa vỡ mạch máu

Tại Khoa Cấp cứu, Bệnh viện Nhân dân Gia Định cơ sở chính, qua thăm khám ban đầu, các bác sĩ nhận định triệu chứng đau bụng của người bệnh có dấu hiệu gợi ý tổn thương mạch máu nguy hiểm. Quy trình hội chẩn được kích hoạt ngay lập tức. Người bệnh được thực hiện các xét nghiệm máu cần thiết và chỉ định chụp cắt lớp vi tính (CT Scanner) đa dãy có cản quang khảo sát hệ thống mạch máu.

Kết quả chụp CT mạch máu cho thấy ông N. có khối phình động mạch chủ bụng đoạn dưới thận với kích thước lớn, thành mạch xuất hiện nhiều vị trí mỏng, có dấu hiệu dọa vỡ. Bên cạnh đó, hệ thống mạch máu liên quan bị vôi hóa nặng, khiến tình trạng bệnh lý trở nên phức tạp hơn.

Tuy nhiên, thách thức lớn nhất của ca bệnh không chỉ dừng lại ở khối phình sắp vỡ, mà nằm ở tổng thể bệnh lý nền cực kỳ nghiêm trọng của người bệnh. Ông N. đồng thời có các bệnh đồng mắc bao gồm: hẹp động mạch cảnh hai bên trên 50% (nguy cơ tai biến mạch máu não rất cao khi huyết áp dao động), bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD) gây suy giảm chức năng hô hấp và đặc biệt tình trạng suy thận mạn giai đoạn 4 - ranh giới cận kề của việc phải chạy thận nhân tạo chu kỳ và rất nhạy cảm với các thuốc cản quang cũng như tình trạng thiếu máu trong mổ.

Trước tình thế khó khăn này, một cuộc hội chẩn giữa các chuyên khoa Tim mạch, Phẫu thuật Lồng ngực - Mạch máu, Nội tiết thận, Nội hô hấp, Nội thần kinh và Gây mê hồi sức đã được kích hoạt nhằm tìm ra phương án cứu chữa an toàn nhất.

Ban đầu, ê-kíp cân nhắc phương pháp can thiệp nội mạch đặt Stent Graft (EVAR) - một kỹ thuật ít xâm lấn, phù hợp cho người có nhiều bệnh nền. Tuy nhiên, khi đánh giá sâu trên phim dựng hình mạch máu, các bác sĩ nhận thấy hệ động mạch của người bệnh bị vôi hóa rất nhiều, kèm theo kích thước lòng mạch không phù hợp, quá nhỏ và gập góc, không thể đưa hệ thống giá đỡ nội mạch qua đường động mạch đùi lên đến vị trí tổn thương, nguy cơ tai biến cao. 

Ê-kíp phẫu thuật quyết định lựa chọn phương pháp mổ mở kinh điển: cắt bỏ đoạn phình động mạch chủ bụng dưới thận và thay thế bằng ống ghép nhân tạo.

Trực tiếp tham gia ca phẫu thuật, PGS.TS.BS Trần Minh Bảo Luân, Phó Khoa Ngoại Lồng ngực - Mạch máu, chia sẻ: “Cái khó của ca đại phẫu này là việc kiểm soát và khâu nối mạch máu tại vị trí dưới thận. Thành mạch của người bệnh đã bị xơ vữa, tổn thương nhiều nơi nên rất mỏng manh, việc đặt từng mũi khâu phải được thực hiện cực kỳ chính xác để tránh làm rách thêm thành mạch vốn đã tổn thương. Chỉ cần một sơ suất nhỏ trong kiểm soát áp lực dòng chảy hoặc khâu nối không kín, tình trạng chảy máu có thể xảy ra nghiêm trọng và rất khó kiểm soát”.

“May mắn, nhờ sự phối hợp nhịp nhàng trong việc duy trì huyết áp ổn định, chúng tôi đã hoàn thành việc khâu nối ống ghép nhân tạo an toàn. Ngay sau khi mở kẹp tái thông, mạch máu ngoại vi ở hai chân người bệnh bắt tốt, chi hồng hào trở lại, vùng tổn thương không ghi nhận chảy máu”, PGS.TS.BS Trần Minh Bảo Luân cho biết thêm.

Người bệnh cao tuổi nhập viện trong tình trạng có khối phình động mạch chủ bụng đoạn dưới thận với kích thước lớn, thành mạch xuất hiện nhiều vị trí mỏng, có dấu hiệu dọa vỡ

Sau gần 4 giờ tập trung cao độ, ca đại phẫu kết thúc thành công. Khối phình nguy hiểm được loại bỏ hoàn toàn, dòng máu được tái lập qua ống ghép nhân tạo. Những ngày tiếp theo, ông N. được theo dõi sát tại phòng Hồi sức Tích cực trước khi chuyển ra khoa điều trị và xuất viện sau 7 ngày.

Sự hồi phục nhanh chóng của người bệnh sau một ca đại phẫu mạch máu lớn là minh chứng cho sự phối hợp hiệu quả giữa các chuyên khoa, cùng năng lực làm chủ các kỹ thuật ngoại khoa phức tạp tại Bệnh viện Nhân dân Gia Định.

Sau phẫu thuật, người bệnh bị phình động mạch chủ bụng được theo dõi sát tại phòng Hồi sức Tích cực trước khi chuyển ra khoa điều trị và xuất viện sau 7 ngày

ThS.BS Nguyễn Hưng Trường, Khoa Ngoại Lồng ngực - Mạch máu cho biết: “Bệnh được ví như một “quả bom nổ chậm” vì diễn tiến âm thầm, gần như không có triệu chứng rõ ràng trong giai đoạn đầu. Tuy nhiên, khi khối phình vỡ, người bệnh có thể bị mất máu ồ ạt, dẫn đến tử vong nhanh chóng. Nếu khối phình vỡ vào khoang phúc mạc, tỷ lệ tử vong thực tế có thể lên đến hơn 80%, nhiều trường hợp không kịp đến bàn mổ”, ThS.BS Nguyễn Hưng Trường cảnh báo.

Các bác sĩ Bệnh viện Nhân dân Gia Định khuyến nghị người có nguy cơ cao như trên 50 tuổi, tiền sử tăng huyết áp, rối loạn mỡ máu, xơ vữa động mạch hoặc hút thuốc lá lâu năm cần chủ động tầm soát để phát hiện sớm phình động mạch chủ bụng

Đau bụng dữ dội, vã mồ hôi: Cảnh báo vỡ phình động mạch chủ bụng

Theo ThS.BS Nguyễn Hưng Trường, Khoa Ngoại Lồng ngực - Mạch máu, động mạch chủ bụng là mạch máu lớn nhất đưa máu từ tim đến nuôi dưỡng các cơ quan trong ổ bụng và phần dưới cơ thể. Phình động mạch chủ bụng là tình trạng thành mạch bị giãn khu trú, mất tính đàn hồi và tạo thành một khối phình lớn. 

Về việc lưu ý các dấu hiệu cảnh báo khi bệnh tiến triển, ThS.BS Nguyễn Hưng Trường cảnh báo: “Người bệnh có thể xuất hiện đau âm ỉ vùng bụng, quanh rốn hoặc đau lan ra sau lưng. Một dấu hiệu đặc trưng khác là cảm giác có khối u đập theo nhịp tim trong bụng khi nằm ngửa”.

“Đặc biệt, nếu đột ngột xuất hiện đau bụng dữ dội, vã mồ hôi, da tái xanh, choáng váng hoặc ngất xỉu, đây có thể là dấu hiệu khối phình đã rách hoặc vỡ. Người nhà cần đưa người bệnh đến ngay cơ sở y tế có khả năng phẫu thuật mạch máu để tận dụng thời gian vàng cứu sống. Tuyệt đối không tự ý dùng thuốc giảm đau hoặc chần chừ theo dõi tại nhà”, bác sĩ khuyến cáo.

Bên cạnh việc tầm soát sớm, các bác sĩ cũng khuyến cáo người dân cần duy trì lối sống lành mạnh để bảo vệ hệ thống mạch máu: không hút thuốc lá; kiểm soát tốt huyết áp, đường huyết; duy trì chế độ ăn giảm muối, hạn chế chất béo bão hòa; tăng cường rau xanh, trái cây và tập luyện thể dục đều đặn ít nhất 30 phút mỗi ngày.