Dưới góc tiếp cận liên ngành giữa y tế, giáo dục và phát triển bền vững, bài viết tập trung phân tích những vấn đề cốt lõi đang đặt ra đối với cơ sở hạ tầng mầm non ngoài công lập, đồng thời đề xuất các giải pháp mang tính hệ thống nhằm xây dựng môi trường chăm sóc – giáo dục an toàn, lành mạnh và thân thiện, tạo nền tảng vững chắc cho sự phát triển toàn diện của trẻ trong những năm đầu đời.
Chuẩn hóa cơ sở vật chất (Thông tư 23/2024/TT-BGDĐT). Từ ngày 31/01/2025, các quy định mới về tiêu chuẩn xây dựng trường lớp bắt đầu có hiệu lực, tập trung vào trải nghiệm của trẻ: Diện tích và không gian: Quy định cụ thể diện tích đất tối thiểu (12m²/trẻ ở vùng nông thôn và 8m²/trẻ ở đô thị). Phòng chức năng mới: Bắt buộc hoặc khuyến khích có phòng làm quen với ngoại ngữ và tin học (ngay từ cấp mầm non) để trẻ tiếp cận sớm với công nghệ. Khu vui chơi trải nghiệm: Chuyển dịch từ các sân chơi bê tông sang các khu vườn rau, cây xanh và không gian trải nghiệm "học thông qua chơi" theo mô hình Trường học hạnh phúc.
Cơ sở hạ tầng mầm non ngoài công lập: nhìn từ thực tiễn vận hành đô thị
Trong bức tranh chung của giáo dục mầm non TP. Hồ Chí Minh, khu vực ngoài công lập có sự đa dạng rất lớn về mô hình tổ chức, quy mô đầu tư và điều kiện cơ sở vật chất. Thực tiễn cho thấy, Có rất nhiều cơ sở được đầu tư bài bản, tiệm cận chuẩn quốc tế, tích hợp không gian học tập – vui chơi – chăm sóc sức khỏe. Nhưng cũng tồn tại không ít trường mầm non quy mô nhỏ, tận dụng nhà ở cải tạo, chịu áp lực lớn về mặt bằng, chi phí vận hành và yêu cầu pháp lý. Sự chênh lệch này không đơn thuần phản ánh năng lực tài chính của từng cơ sở, mà còn cho thấy khoảng trống trong cách tiếp cận quy hoạch, tiêu chuẩn và hỗ trợ chính sách đối với mầm non ngoài công lập trong một đô thị đặc biệt như TP. Hồ Chí Minh.
Cơ sở hạ tầng – không chỉ là vấn đề xây dựng, mà là nền tảng sức khỏe học đường
Từ góc nhìn y học và sức khỏe cộng đồng, cơ sở hạ tầng trường mầm non không thể được hiểu thuần túy là phòng học, sân chơi hay trang thiết bị. Đó là môi trường sống – môi trường phát triển của trẻ trong giai đoạn vàng của cuộc đời.
Một số vấn đề thường gặp hiện nay có thể được nhìn nhận một cách khách quan:
Không gian học tập và vận động tại nhiều cơ sở chưa đáp ứng đầy đủ yêu cầu về ánh sáng, thông gió, diện tích vận động, không gian xanh – những yếu tố có ảnh hưởng trực tiếp đến hệ hô hấp, thị lực và phát triển vận động của trẻ.
Hệ thống vệ sinh, nước sinh hoạt và xử lý chất thải cần phải kiểm tra thường xuyên và được chuẩn hóa đồng đều, tiềm ẩn nguy cơ về bệnh truyền nhiễm và rối loạn tiêu hóa – những vấn đề phổ biến ở lứa tuổi mầm non.
Thiếu các phân khu chức năng chuyên biệt như phòng y tế học đường, khu nghỉ ngơi hồi phục, không gian hỗ trợ tâm lý – xã hội, khiến việc chăm sóc toàn diện cho trẻ còn mang tính bị động.
Cần thay đổi tư duy tiếp cận: từ “đáp ứng tối thiểu” sang “đầu tư cho phát triển sớm”
Một trong những điểm then chốt là cần chuyển từ tư duy “đủ điều kiện hoạt động” sang tư duy đầu tư cho phát triển con người sớm. Điều này đòi hỏi cách tiếp cận mới đối với cơ sở hạ tầng mầm non ngoài công lập:
1. Chuẩn hóa thiết kế theo hướng sức khỏe – giáo dục tích hợp
Cơ sở hạ tầng cần được xây dựng dựa trên các nguyên lý:
Không gian học tập linh hoạt, ưu tiên ánh sáng tự nhiên, thông khí và yếu tố xanh;
Thiết kế khuyến khích vận động, khám phá và tương tác xã hội;
Vật liệu xây dựng an toàn, hạn chế phát thải, thân thiện với trẻ nhỏ.
2. Đưa y tế học đường trở thành cấu phần bắt buộc của hạ tầng
Mỗi trường mầm non cần được xem như một đơn vị chăm sóc sức khỏe ban đầu cho trẻ:
Có phòng y tế đạt chuẩn tối thiểu;
Hồ sơ sức khỏe trẻ được theo dõi liên tục, tiến tới số hóa;
Có cơ chế liên thông với hệ thống y tế địa phương để can thiệp sớm.
3. Quản trị rủi ro và an toàn như một tiêu chuẩn cốt lõi
Hạ tầng mầm non cần tích hợp:
Hệ thống giám sát an toàn phù hợp;
Quy trình kiểm soát chất lượng môi trường học đường;
Kịch bản ứng phó khẩn cấp được huấn luyện định kỳ.
Vai trò của chuyển đổi số và sự đồng hành xã hội
Trong bối cảnh nguồn lực còn phân tán, chuyển đổi số là công cụ giúp nâng cao hiệu quả quản lý hạ tầng:
Quản lý dữ liệu môi trường học đường;
Kết nối thông tin sức khỏe giữa nhà trường – gia đình – cơ sở y tế;
Tăng tính minh bạch và chuẩn hóa vận hành.
Bên cạnh đó, sự tham gia của doanh nghiệp, cộng đồng và các tổ chức xã hội là yếu tố không thể thiếu để:
Hỗ trợ các cơ sở nhỏ nâng cấp hạ tầng;
Chia sẻ mô hình tốt;
Thu hẹp khoảng cách chất lượng giữa các nhóm trường.
Kết luận: Đầu tư cho hạ tầng mầm non là đầu tư cho sức khỏe tương lai
Nâng cao chất lượng cơ sở hạ tầng các trường mầm non ngoài công lập không chỉ nhằm đáp ứng yêu cầu quản lý, mà là chiến lược dài hạn cho sức khỏe cộng đồng và chất lượng nguồn nhân lực tương lai.
Một môi trường mầm non an toàn, lành mạnh và nhân văn sẽ giúp trẻ phát triển một cách toàn diện và hài hòa về thể chất, tinh thần, cảm xúc – những nền tảng không thể bù đắp ở các giai đoạn sau. Vì vậy, đầu tư cho hạ tầng mầm non cần được nhìn nhận như đầu tư sớm, đầu tư thông minh và đầu tư bền vững cho TP. Hồ Chí Minh hôm nay và nhiều thập kỷ tới.
Một số hình ảnh trường mầm non phường Minh Phụng -Tp HCM
KTS. Phan Đình Bình
Phó Chủ tịch Hội Khoa học Sức khỏe Thành phố Hồ Chí Minh
Phó chủ tịch Hội Doanh nghiệp phường Minh Phụng.
Tổng Giám đốc Công ty Cổ phần Thiết kế - Xây dựng – Thương mại – Trang trí Nội thất Nhà Đỏ