1. Mùa công bố điểm thi và làn sóng 'khoe con' trên mạng xã hội
Mỗi mùa công bố điểm thi, mạng xã hội lại xuất hiện hàng loạt bài đăng chia sẻ bảng điểm, giấy báo trúng tuyển hay những lời chúc mừng đầy tự hào. Với nhiều phụ huynh, đây là cách lưu giữ một dấu mốc đáng nhớ sau nhiều năm đồng hành cùng con.
Niềm vui ấy hoàn toàn dễ hiểu. Khi chứng kiến con đạt được mục tiêu đã nỗ lực theo đuổi, cha mẹ thường muốn chia sẻ thành quả với người thân, bạn bè và cộng đồng. Thành công của con cũng thường được xem là kết quả của cả gia đình.
Tuy nhiên, mạng xã hội đã khiến việc chia sẻ không còn giới hạn trong phạm vi quen biết. Chỉ một bài đăng công khai cũng có thể tiếp cận rất nhiều người và tiếp tục được lan truyền ngoài ý muốn của người đăng.
Chia sẻ thành tích không hoàn toàn sai. Điều quan trọng là cách chia sẻ cần đi cùng sự tôn trọng cảm xúc, quyền riêng tư và mong muốn của chính đứa trẻ.
"Điểm thi tốt cũng giống như bằng khen, giấy khen hay huy chương của các em chỉ nên lưu giữ trong phạm vi gia đình hay họ hàng thân thiết mà không nên đưa lên mạng xã hội. Công khai thành tích, thông tin cá nhân của con trẻ có thể dẫn đến những cái tai hại ngoài mong muốn" - Chuyên gia tâm lý Trịnh Trung Hòa.
2. Nguy cơ lộ thông tin cá nhân mà nhiều phụ huynh bỏ qua
Trong niềm vui, không ít phụ huynh vô tình đăng tải những hình ảnh chứa thông tin cá nhân của con như họ tên, số báo danh, trường học hoặc các giấy tờ liên quan đến quá trình học tập. Những dữ liệu này có thể tồn tại trên môi trường số lâu hơn nhiều người nghĩ. Một bức ảnh được chia sẻ hôm nay vẫn có thể tiếp tục được lưu trữ, sao chép hoặc lan truyền trong nhiều năm sau đó.
Trẻ em cũng có quyền được bảo vệ đời sống riêng tư. Thành tích học tập là một phần trong hồ sơ cá nhân của trẻ, vì vậy việc công khai thông tin nên có sự đồng thuận của các em, đặc biệt ở lứa tuổi vị thành niên. Trước khi đăng tải, phụ huynh nên dành thời gian kiểm tra nội dung và tham khảo ý kiến của con để hạn chế những rủi ro không đáng có.
3. Những bài đăng khoe thành tích tác động thế nào đến tâm lý học sinh?
Phía sau những con số trên bảng điểm là cảm xúc của rất nhiều học sinh đang trải qua giai đoạn nhạy cảm sau kỳ thi. Khi mạng xã hội liên tục xuất hiện những câu chuyện thành công, việc so sánh bản thân với người khác gần như trở thành phản ứng tự nhiên.
Trong tâm lý học, hiện tượng này được gọi là "so sánh xã hội". Thanh thiếu niên thường có nhu cầu được công nhận và khẳng định bản thân mạnh mẽ hơn người trưởng thành, vì vậy những so sánh liên quan đến thành tích học tập càng dễ ảnh hưởng đến lòng tự trọng.
Với những học sinh có kết quả không như mong đợi, việc liên tục nhìn thấy bạn bè được chúc mừng có thể khiến cảm giác thất vọng trở nên rõ nét hơn. Theo thời gian, một số em dần hình thành suy nghĩ rằng điểm số là thước đo quan trọng nhất của giá trị bản thân, từ đó cảm thấy mình kém cỏi hoặc làm cha mẹ thất vọng.
Trong khi đó, áp lực cũng tồn tại ở những học sinh đạt thành tích cao. Khi thành công được công khai và nhận nhiều sự chú ý, các em có thể cảm thấy mình phải tiếp tục duy trì hình ảnh "học sinh giỏi" hoặc "niềm tự hào của gia đình". Nỗi sợ thất bại, sợ không đáp ứng được kỳ vọng đôi khi trở thành gánh nặng kéo dài.
Bên cạnh đó, nhiều học sinh ở tuổi vị thành niên mong muốn được tôn trọng ý kiến, quyền quyết định đối với những vấn đề liên quan đến bản thân. Khi thành tích bị đăng tải mà không có sự đồng thuận, một số em có thể cảm thấy quyền riêng tư của mình không được tôn trọng.
Một bài đăng trên mạng xã hội hiếm khi là nguyên nhân trực tiếp gây ra vấn đề sức khỏe tâm thần. Tuy nhiên, với những học sinh đang trải qua áp lực thi cử, thất vọng hoặc khủng hoảng, việc liên tục tiếp xúc với các nội dung mang tính so sánh thành tích có thể khiến cảm xúc tiêu cực kéo dài lâu hơn.
4. Cha mẹ nên chia sẻ niềm tự hào về con như thế nào để không tạo áp lực?
Niềm tự hào của cha mẹ là điều hoàn toàn tự nhiên. Tuy nhiên, trước khi đăng tải thành tích học tập của con, phụ huynh nên hỏi ý kiến các em và tôn trọng mong muốn của con. Nếu muốn chia sẻ, cha mẹ có thể tập trung vào sự nỗ lực, tính kiên trì và những bài học con đã trải qua thay vì chỉ nhấn mạnh vào điểm số hay thứ hạng. Điều này giúp trẻ hiểu rằng giá trị của bản thân không chỉ nằm ở kết quả cuối cùng.
Bên cạnh đó, nên tránh những lời so sánh với bạn bè hoặc những thành tích mang tính hơn thua. Cách ghi nhận này dễ khiến trẻ đồng nhất giá trị cá nhân với kết quả học tập.
Sau mỗi kỳ thi, điều trẻ cần nhất thường không phải là một bài đăng nhận được nhiều lượt thích, mà là cảm giác được yêu thương và ghi nhận dù kết quả ra sao. Khi biết rằng mình được trân trọng vì chính con người mình chứ không chỉ vì điểm số, trẻ sẽ có nền tảng tâm lý vững vàng hơn để đối diện với thành công và cả những thất bại trong tương lai.