Khi chọn một món quà sau chuyến đi, du khách thường muốn mang về thứ gì đó gợi nhớ nơi mình vừa đến. Với một sản phẩm sơn mài, điều giữ chân người xem có thể là màu sắc, một chi tiết được dát hay độ sâu của bề mặt sau nhiều lần mài. Từ sự tò mò ban đầu, câu chuyện có thể đi xa hơn món đồ trước mắt. Nó dẫn người mua đến với chất liệu, kỹ thuật và những người đã dành nhiều năm để thành thạo một nghề.
Sự quan tâm ấy từng được doanh nhân, Thạc sĩ Nguyễn Thị Minh Thu quan sát trong những năm làm du lịch. Đó cũng là một trong những lý do bà chọn sơn mài khi bắt đầu kinh doanh. Quốc hội đã xác lập ngày 24/11 hằng năm là Ngày Văn hóa Việt Nam. Từ câu chuyện của bà Minh Thu, có thể nhìn ngày này qua một lát cắt gần gũi: đời sống của sản phẩm thủ công và sinh kế của người làm ra sản phẩm ấy.
Từ người làm du lịch đến người kinh doanh sơn mài
Năm 2009, bà Minh Thu rời công việc ổn định trong ngành du lịch để khởi nghiệp. Những năm tiếp xúc với khách quốc tế giúp bà nhận ra sự quan tâm dành cho đồ thủ công Việt Nam. Còn khi bước vào lĩnh vực sơn mài, bà phải làm quen với nhịp độ của một nghề mà chất lượng thành phẩm phụ thuộc vào nhiều công đoạn, từ vẽ, dát đến mài và hoàn thiện. Thời gian người thợ dành cho từng công đoạn là một phần giá trị của sản phẩm, dù người mua thường chỉ nhìn thấy kết quả sau cùng.
 |
| Với bà Minh Thu, đưa một sản phẩm thủ công đến với khách hàng vì thế cũng là tạo việc làm cho người thợ |
Kinh nghiệm du lịch cho bà Minh Thu một góc nhìn từ phía khách hàng. Khi đứng trước nhiều món đồ, du khách sẽ chọn thứ gì để mang về? Kiểu dáng nào phù hợp với căn nhà của họ? Chi tiết nào khiến họ muốn hỏi thêm về cách làm? Trong xưởng, những câu hỏi ấy cần đến kinh nghiệm của nghệ nhân, họa sĩ và người thiết kế. Họ hiểu một ý tưởng có thể được thực hiện trên chất liệu ra sao, công đoạn nào đòi hỏi nhiều thời gian và chi tiết nào tạo nên nét riêng của sản phẩm.
 |
| Doanh nhân Nguyễn Thị Minh Thu chia sẻ nhân Ngày Văn Hoá Việt Nam 24/11 |
Đó là chỗ người làm kinh doanh và người làm nghề có thể bổ sung cho nhau. Thông tin từ thị trường giúp định hình mẫu mã và công năng. Hiểu biết của nghệ nhân giúp những thay đổi ấy phù hợp với đặc tính của sơn mài. Với bà Minh Thu, đưa một sản phẩm thủ công đến với khách hàng vì thế cũng là tạo việc làm cho người thợ. Khi công việc được duy trì, nghệ nhân có thêm điều kiện rèn tay nghề và truyền lại kinh nghiệm qua từng công đoạn cụ thể trong xưởng.
Để món quà kể được câu chuyện về nơi nó ra đời
Từ Đông Phương Art, bà Minh Thu mở rộng hoạt động kinh doanh với Legend Hạ Long và An Phú Pearl. Sơn mài, ngọc trai và quà tặng lưu niệm đem đến những điểm tiếp xúc khác nhau cho du khách. Một sản phẩm sơn mài gợi sự tò mò về các lớp màu và kỹ thuật hoàn thiện bề mặt. Một món trang sức ngọc trai có thể mở đầu câu chuyện về vùng biển, cách nuôi cấy, lựa chọn và chế tác. Khi được giới thiệu cụ thể, những chi tiết ấy giúp người mua hiểu thêm về nơi sản phẩm ra đời và công việc phía sau nó.
 |
| Ở góc độ kinh doanh văn hóa, cuộc gặp với khách hàng có thể bắt đầu ngay tại nơi trưng bày |
Ở góc độ kinh doanh văn hóa, cuộc gặp với khách hàng có thể bắt đầu ngay tại nơi trưng bày. Người xem có thời gian quan sát một chi tiết, đặt câu hỏi và cân nhắc xem món đồ ấy sẽ được dùng thế nào sau chuyến đi. Nếu quyết định mang về, họ có thêm một câu chuyện để kể khi đặt món đồ trong nhà hoặc tặng cho người thân. Bằng con đường giản dị ấy, một phần của chuyến đi vẫn được nhắc lại sau khi du khách rời Việt Nam.
 |
| Xưởng sản xuất tại Hà Nội |
Với doanh nghiệp, giá trị của việc đưa sản phẩm đến gần du khách còn nằm ở những gì quay trở lại xưởng. Phản hồi của người mua giúp người thiết kế hiểu mẫu nào phù hợp với nhu cầu sử dụng. Đơn hàng tạo thêm cơ hội làm việc cho người thợ. Qua những lần điều chỉnh mẫu và hoàn thiện sản phẩm, kỹ thuật truyền thống tiếp tục được vận dụng vào các nhu cầu mới. Đó là một cách để nghề có mặt trong đời sống hiện tại, từ món đồ được sử dụng hằng ngày đến món quà dành cho một dịp đặc biệt.
Góp thêm cơ hội học tập cho thế hệ sau
Ngoài hoạt động kinh doanh, bà Minh Thu cùng các cộng sự tham gia xây cầu dân sinh, hỗ trợ điểm trường, trao sách, học bổng và đồ dùng học tập. Mỗi việc đáp ứng một nhu cầu cụ thể. Cây cầu giúp người dân đi lại thuận tiện hơn. Sách và đồ dùng học tập giúp các em có thêm phương tiện để học. Những đóng góp ấy tiếp tục hiện diện sau ngày bàn giao, khi người dân qua cầu, khi học sinh mở sách trong lớp hoặc mang đồ dùng về nhà để chuẩn bị cho buổi học hôm sau.
 |
| Doanh nhân Nguyễn Thị Minh Thu cùng chương trình thiện nguyện Ánh sáng biên cương |
Ở Viện Nghiên cứu và Đào tạo Doanh nhân APEC, bà Minh Thu còn tham gia các hoạt động đào tạo, cố vấn và sân chơi khởi nghiệp dành cho học sinh, sinh viên. Với một người trẻ mới có ý tưởng, cơ hội trình bày và nhận góp ý giúp các em nhìn rõ hơn vấn đề mình muốn giải quyết, người có thể sử dụng sản phẩm và những điều cần kiểm chứng trước khi bắt tay thực hiện. Đây cũng là nơi kinh nghiệm của một người từng chuyển từ du lịch sang sản xuất thủ công có thể gặp những câu hỏi rất thực tế của thế hệ bắt đầu khởi nghiệp.
 |
| Doanh nhân Nguyễn Thị Minh Thu tặng quà cho trẻ em có hoàn cảnh đặc biệt khó khăn |
Mười bảy năm sau lựa chọn khởi nghiệp với sơn mài, câu chuyện của bà Nguyễn Thị Minh Thu vẫn có thể được kể từ một món quà du khách chọn mang về. Phía sau món quà là thời gian của người thợ, công việc của người thiết kế và nỗ lực đưa sản phẩm tới người mua. Nhân Ngày Văn hóa Việt Nam 24/11, những chi tiết ấy cho thấy việc gìn giữ một nghề diễn ra qua từng quyết định hằng ngày: đặt làm một sản phẩm, dành đủ thời gian để hoàn thiện và tạo điều kiện để người thợ tiếp tục sống bằng kỹ năng của mình.