Tết Nguyên đán là thời khắc sum vầy, nhưng cũng là giai đoạn dễ "lệch nhịp" với những thành viên nhạy cảm nhất trong gia đình trẻ nhỏ và người cao tuổi.
Khi nhịp sinh hoạt đảo lộn, chế độ ăn uống thay đổi và cường độ giao tiếp tăng cao, cả hai nhóm tuổi này đều có nguy cơ chịu tác động kép về tâm lý lẫn thể chất nếu không được chăm sóc phù hợp.
Tết Nguyên đán là thời khắc sum vầy, nhưng cũng là giai đoạn dễ "lệch nhịp" với những thành viên nhạy cảm nhất trong gia đình có trẻ nhỏ và người cao tuổi.
Theo BSCK2 Nguyễn Thanh Sang, Trưởng Khoa Liên chuyên khoa Tâm lý lâm sàng – Phục hồi chức năng – Y học cổ truyền, Bệnh viện Nhi đồng 2, Tết mang lại niềm vui nhưng cũng có thể khiến trẻ rơi vào trạng thái quá tải. Việc thức khuya, ăn uống thất thường, di chuyển nhiều, tiếp xúc đông người dễ làm trẻ mệt mỏi, cáu gắt, đặc biệt ở nhóm trẻ có xu hướng lo âu hoặc đặc điểm tự kỷ nhẹ.
Không ít trẻ còn chịu áp lực vô hình từ những câu hỏi về học hành, thành tích hay sự so sánh trong các cuộc trò chuyện đầu năm. Những thay đổi đột ngột này không chỉ ảnh hưởng cảm xúc mà còn tác động đến sức khỏe. Khi giấc ngủ bị xáo trộn, thực phẩm nhiều đường, chất béo tăng lên, hệ miễn dịch suy giảm, trẻ dễ mắc rối loạn tiêu hóa, nhiễm siêu vi hô hấp hoặc mệt mỏi kéo dài sau Tết. "Lệch nhịp" tâm lý và "lệch nhịp" sinh học vì thế thường song hành.
Tuy vậy, nếu được chuẩn bị tốt, Tết vẫn là cơ hội để trẻ rèn kỹ năng xã hội và gắn kết gia đình. Phụ huynh nên duy trì giờ giấc sinh hoạt tương đối ổn định; hạn chế bánh mứt, nước ngọt có gas; cân bằng dinh dưỡng; đồng thời tạo không gian để trẻ chia sẻ cảm xúc thay vì chỉ chú trọng thành tích.
Lưu ý, trước khi trở lại trường 3–5 ngày, gia đình cần điều chỉnh dần nhịp sinh hoạt. Trong tình huống nhạy cảm, cha mẹ có thể hướng dẫn trẻ kỹ năng "chuyển hướng" câu hỏi, tập diễn đạt cảm xúc và sẵn sàng làm "lá chắn" khi cần. Nếu trẻ có biểu hiện cáu gắt kéo dài, rút lui xã hội, mất ngủ hoặc lo âu gia tăng, nên tìm đến chuyên gia sớm.
Đối với người cao tuổi cũng đối mặt nhiều nguy cơ sức khỏe trong dịp Tết. Mâm cỗ truyền thống với bánh chưng, thịt kho, giò chả… giàu đạm và chất béo, cùng bia rượu dễ làm gia tăng rối loạn tiêu hóa, tăng huyết áp, đường huyết hoặc tái phát bệnh mạn tính.
Thực tế cho thấy, sau Tết, số ca khám vì đầy hơi, chướng bụng, tiêu chảy, táo bón hay đau thượng vị thường tăng cao, đặc biệt ở người có bệnh nền như tăng huyết áp, đái tháo đường, bệnh gan hoặc thận mạn tính.
Nguyên nhân chủ yếu đến từ ăn uống quá độ, bỏ bữa hoặc ăn sát giờ ngủ; thực phẩm bảo quản không đúng cách; lạm dụng rượu bia và nước ngọt có gas. Đáng lưu ý, các dấu hiệu như sốt cao, nôn ra máu, tiêu phân đen, lừ đừ, mờ mắt… cần được đưa đến cơ sở y tế ngay.
Để Tết thực sự là mùa vui trọn vẹn, các chuyên gia khuyến cáo gia đình duy trì nguyên tắc ăn uống điều độ cho cả trẻ em và người già: chia nhỏ bữa ăn, tăng rau xanh và trái cây, uống đủ nước, vận động nhẹ nhàng sau ăn. Thực phẩm cần được nấu chín, bảo quản đúng cách; hạn chế rượu bia; chuẩn bị sẵn các thuốc thiết yếu theo hướng dẫn bác sĩ.