Nội dung này nằm trong báo cáo do Trường Đại học Anh Quốc Việt Nam (BUV) phối hợp cùng Decision Lab thực hiện và công bố ngày 8/10/2026 tại IECEE 2026, sự kiện do Bộ GD-ĐT tổ chức.
Nghiên cứu dựa trên khảo sát 375 nhà tuyển dụng thuộc sáu nhóm ngành tại Hà Nội và TP.HCM, cùng 20 cuộc phỏng vấn chuyên sâu.
Thiếu hụt lộ rõ khi không có sẵn hướng dẫn
Cả bảy năng lực được khảo sát đều được từ 74% đến 86% nhà tuyển dụng coi là quan trọng. Nhưng báo cáo cho thấy, khi nhìn vào cách cử nhân trẻ thực sự làm việc, có tới sáu năng lực chưa đạt kỳ vọng. Hụt nhiều nhất là quản lý thời gian: 80% nhà tuyển dụng coi trọng năng lực này nhưng chỉ 54% thấy sinh viên đáp ứng được, chênh 26 điểm phần trăm. Đứng thứ hai là giải quyết vấn đề, chênh 23 điểm. Tiếp theo là giao tiếp và tính thích ứng, lần lượt hụt 12 và 11 điểm.
 |
| Mức độ quan trọng so với mức độ thể hiện thực tế của cử nhân mới ra trường ở bảy năng lực. (Hình 3.2 trong báo cáo) |
Theo báo cáo, những thiếu hụt này bộc lộ rõ nhất khi người mới đi làm gặp việc gấp, thông tin chưa đầy đủ hoặc phải phối hợp với nhiều người. Đó cũng là lúc doanh nghiệp cần những nhân sự biết giữ cam kết, chủ động báo sớm khi việc có nguy cơ trễ hạn và tự đề xuất cách giải quyết thay vì chờ hướng dẫn.
Năng lực số là điểm sáng duy nhất, khi nhỉnh hơn kỳ vọng 3 điểm. Tuy vậy, lợi thế này khó giữ lâu: 83% doanh nghiệp cho biết AI đã hoặc đang thay đổi tiêu chí tuyển dụng của họ. Điều đáng chú ý là chỉ 3% yêu cầu kỹ năng lập trình hay phân tích dữ liệu AI. Có tới 79% chỉ mong cử nhân dùng thạo các công cụ AI phổ biến, hoặc biết đưa AI vào giải quyết công việc cụ thể của mình.
 |
| Kỳ vọng hiện tại của nhà tuyển dụng về năng lực AI của cử nhân mới ra trường. 79% kỳ vọng ở mức ứng dụng, chỉ 3% yêu cầu kỹ năng lập trình. |
Đặc biệt, theo các doanh nghiệp, thực tập cũng chỉ có giá trị khi sinh viên được giao việc thực chất, có người hướng dẫn sát sao và có bằng chứng cụ thể về đóng góp của mình. Muốn vậy, doanh nghiệp và nhà trường cần gắn bó hơn.
Hiện nay, 59% doanh nghiệp nhận sinh viên thực tập, nhưng chỉ 15% tham gia góp ý chương trình đào tạo, còn 23% chưa hợp tác với trường đại học nào.
“8h vào làm, 8h30 mới thấy đến”
Tại phiên tọa đàm “Định hình chân dung nhân tài thời đại 4.0” diễn ra ngay sau đó, các khách mời đã đưa ra những ví dụ cụ thể về khoảng cách mà báo cáo chỉ ra.
Bà Ngô Thị Ngọc Lan, Giám đốc Điều hành Navigos Search, cho biết điều doanh nghiệp kỳ vọng nhất ở người trẻ không phải chuyên môn hay kinh nghiệm, mà là thái độ. Doanh nghiệp muốn biết người trẻ có gắn bó lâu dài không, và có đủ bền bỉ để không bỏ cuộc khi gặp khó khăn không.
Theo bà Lan, chuyện quản lý thời gian lộ ra ngay từ những việc nhỏ nhất: “Công việc bắt đầu từ 8h, nhưng có khi 8h05, 8h10, 8h30 mới thấy các bạn trẻ đến”. Bà cho rằng bản chất của quản lý thời gian là khả năng lập kế hoạch, tức là biết đâu là việc quan trọng nhất để ưu tiên. Với giải quyết vấn đề cũng vậy: khi gặp việc khó, nhiều người phản xạ đầu tiên là hỏi ngay lãnh đạo cách làm, hoặc đổ lỗi cho hoàn cảnh rồi bỏ cuộc.
 |
| Toàn cảnh phiên Toạ đàm |
TS. Lê Quốc Vinh, Chủ tịch HĐQT kiêm Tổng Giám đốc Le Group, chỉ ra rằng “vấn đề” trong trường học thường mang tính chuyên môn. Còn ở doanh nghiệp, “vấn đề” là những tình huống bất ngờ, như khách hàng bác bỏ toàn bộ ý tưởng hay deadline đã sát nút.
Theo ông Vinh, kỹ năng xử lý những tình huống này khó dạy trên giảng đường mà cần môi trường thực tế. Tại công ty của ông, 15-20% nhân sự trẻ được tuyển đến từ chính các thực tập sinh. Ông cũng thẳng thắn thừa nhận nhiều doanh nghiệp còn thờ ơ: họ chỉ chờ tuyển người giỏi nhất mà không góp phần giúp nhà trường đào tạo ra những con người mình cần.
Ở góc nhìn khác, TS. Nguyễn Thị Thu Anh, Thành viên Hội đồng Quốc gia Giáo dục và Phát triển Nhân lực, phản biện rằng không phải người trẻ nào cũng thiếu năng lực giải quyết vấn đề hay thiếu trách nhiệm. Bà phân biệt giữa kỹ năng và năng lực bằng một ví dụ: Một giáo viên mới ra trường có thể dùng công nghệ để soạn giáo án rất đẹp, đó là kỹ năng, nhưng tổ chức giờ dạy với giáo án ấy sao cho hiệu quả, giúp cả lớp cùng tiến bộ, đó mới là năng lực.
Bằng cấp đi kèm năng lực
Từ những phát hiện trên, BUV giới thiệu mô hình đào tạo “Degree Plus”. Theo mô hình này, sinh viên tốt nghiệp nhận bằng đại học Anh Quốc kèm “Hộ chiếu Năng lực Nghề nghiệp Toàn cầu”. Hộ chiếu được xây dựng trên ba trụ cột đào tạo song song với chương trình học thuật.
 |
| Ông Paul Bennett, Giám đốc Khối Marketing và Tuyển sinh của BUV chia sẻ tại Toạ đàm |
Trụ cột kỹ năng nghề nghiệp gồm sáu học phần trong 12 tuần, có các nội dung như quản lý thời gian và dự án hay ứng dụng AI. Sinh viên được thực hành qua thực tập và dự án thực tế với hơn 500 doanh nghiệp đối tác. Trụ cột kỹ năng cá nhân gồm năm học phần trong 12 tuần, có các nội dung như giải quyết vấn đề, khả năng phục hồi và thích ứng, được tính sẵn trong học phí. Trụ cột thứ ba là trải nghiệm quốc tế, với cơ hội trao đổi, học tập và thực tập qua mạng lưới hơn 80 trường đối tác tại 19 quốc gia.
“Câu hỏi quan trọng giờ đây không chỉ dừng lại ở việc sinh viên cầm tấm bằng gì khi tốt nghiệp, mà là năng lực thực tế của các em cho phép làm được gì trong ngày đầu tiên đi làm”, ông Paul Bennett, Giám đốc Điều hành Khối Marketing và Tuyển sinh BUV, chia sẻ.