Vừa qua, lực lượng chức năng tại TP.HCM phát hiện cơ sở chế biến thực phẩm trộn hàn the, soda và dung dịch silicate để sản xuất mì sợi. Cơ quan công an cũng mới triệt phá đường dây sản xuất, mua bán trái phép chất Arsenic trioxide (thạch tín trắng), được sản xuất thủ công, bán cho nhiều cơ sở nha khoa.
Liên tiếp những vụ việc vi phạm an toàn thực phẩm, sử dụng chất cấm khiến nhiều người lo ngại ảnh hưởng đến sức khỏe.
Hàn the, thủy tinh lỏng âm thầm tàn phá sức khỏe
Theo bác sĩ Nguyễn Thành Úc, hàn the làm mì dai nhưng làm hại gan, thận. Theo ông, trong bột mì có tinh bột và chất đạm. Bình thường tinh bột gặp nước thì nở ra, chất đạm tạo độ dai vừa phải, mềm. Nếu để mì bên ngoài không ăn liền thì sau sáu tiếng là bốc mùi chua, 12 tiếng thì đổ nhớt, rệu rã, mốc, chua gắt.
Khi mì bị trộn với hàn the, hàn the tác dụng lên chất đạm trong tinh bột làm cấu trúc trong bột bị kết dính lại. Nhờ đó tinh bột giữ nước đều hơn, ít bung ra ngoài, còn chất đạm dính chặt với nhau khiến sợi mì dai, khó bở, kéo không đứt, nó ức chế vi trùng phát triển nên chậm lên men, để lâu cả ngày cũng không hư.
"Nhờ vậy mì nhìn dai ngon, trắng và đẹp mắt. Nhưng hàn the tuyệt đối không được dùng để chế biến thực phẩm. Nếu người khi ăn vào, hàn the theo máu về gan, gan là cơ quan giải độc chính. Tế bào gan phải làm việc liên tục với chất khó xử lý là hàn the, nó sinh ra nhiều "chất phá hoại" làm gan yếu dần, men gan tăng, khả năng giải độc giảm.
Một phần hàn the còn đi qua thận, gây tổn thương đơn vị lọc của thận. Nguy hiểm nhất là hàn the không có liều an toàn, ăn ít nhưng lâu ngày vẫn gây hại vì tích lũy tế bào cơ thể, nhất là với trẻ em.
Soda dễ làm rối loạn tiêu hóa. Soda có tính kiềm giúp sợi mì săn hơn, dai hơn, ít dính và có màu vàng nhẹ nhìn bắt mắt. Một số loại soda được phép dùng trong thực phẩm nếu đúng loại và đúng liều", bác sĩ Úc phân tích.
Theo bác sĩ Úc, vấn đề nằm ở chỗ nhiều cơ sở dùng quá liều hoặc dùng soda công nghiệp. Khi ăn vào, soda làm mất cân bằng môi trường axit tự nhiên của dạ dày. Hậu quả là đầy bụng, chướng hơi, xót ruột, khó tiêu. Với trẻ nhỏ, niêm mạc dạ dày còn non, rối loạn này kéo dài dễ dẫn đến biếng ăn, kém hấp thu. Soda không gây ngộ độc cấp tính nhưng dùng sai cách thì dần hại đường ruột.
Đối với thủy tinh lỏng, theo bác sĩ Dương Minh Tuấn - Bệnh viện Bạch Mai, "thủy tinh lỏng" thường là natri silicat hoặc kali silicat họ hàng khá gần của xi măng, gốm sứ và chất chống thấm. Chất này dùng để xây nhà, dán gạch, chống cháy chứ không phải để ngâm ốc.
"Vậy vì sao người ta vẫn ngâm? Vì nhìn cho đẹp. Thủy tinh lỏng có tính kiềm mạnh, ngâm vào là ốc nhả nhớt rất nhanh, thân ốc trắng, căng, bóng, trông khỏe khoắn. Ốc vẫn còn sống, bò bình thường khiến người mua có cảm giác ốc sạch, tươi, đáng tiền. Thực ra đó chỉ là hiệu ứng mỹ phẩm bề ngoài dành cho ốc.
Cái ngon hơn mà nhiều người tưởng chỉ là protein bị biến tính. Kiềm mạnh làm cấu trúc mô bị phá vỡ, tạo cảm giác cứng và giả giòn. Ốc không hề ngọt hơn, chỉ là mất chất tự nhiên nhưng được bù lại bằng cảm giác lạ miệng.
Đáng nói, natri silicat khi đi vào đường tiêu hóa có thể gây kích ứng, bỏng rát niêm mạc miệng, họng, dạ dày, đau bụng, buồn nôn, thậm chí viêm dạ dày cấp. Dùng lặp đi lặp lại có thể tăng nguy cơ ảnh hưởng gan, thận và hấp thu dinh dưỡng, đặc biệt đối với trẻ em, người già, người có bệnh dạ dày", bác sĩ Tuấn chia sẻ.
Bác sĩ Úc cho biết thêm thủy tinh lỏng khi trộn vào bột mì, nó như lớp keo trong suốt bọc quanh hạt tinh bột. Khi luộc, tinh bột không bung ra nên sợi mì dai, kéo không đứt. Khi ăn vào, thủy tinh lỏng không gây tổn thương tức thì như mảnh thủy tinh nhưng gây hại một cách âm thầm.
Do có tính kiềm, chất này làm rối loạn môi trường axit tự nhiên của dạ dày, khiến người ăn dễ bị đầy bụng, khó tiêu. Xuống đến ruột, thủy tinh lỏng kích ứng lớp niêm mạc mỏng manh, làm tổn thương hàng rào bảo vệ đường tiêu hóa.
Nếu sử dụng lặp đi lặp lại, niêm mạc ruột có thể bị viêm mạn tính, giảm khả năng hấp thu dưỡng chất. Trẻ em là đối tượng bị ảnh hưởng nặng nhất vì ruột còn non, gan thận chưa hoàn chỉnh.
Thạch tín trong nha khoa, nguy hại khôn lường
Ngay sau khi lực lượng chức năng phát hiện cơ sở sản xuất, mua bán trái phép chất Arsenic trioxide được sản xuất thủ công, bán cho nhiều cơ sở nha khoa, Cục Quản lý dược (Bộ Y tế) đã chỉ đạo phòng chức năng sớm rà soát lại dữ liệu cấp phép đăng ký thuốc để xác định thuốc diệt tủy răng có chứa thạch tín (asen) có được cấp phép hay không; nếu có thì hiện có còn hiệu lực hay không.
Chia sẻ về vấn đề này, BS CKI Lê Văn Thiệu - chuyên khoa truyền nhiễm và kiểm soát nhiễm khuẩn Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới trung ương - cho biết thạch tín trắng tên tiếng anh là Asen trioxyd (Arsenic trioxide - As₂O₃). Theo Tổ chức Y tế thế giới, đây là một dạng asen vô cơ điển hình, có độc tố rất cao.
Các triệu chứng ban đầu của ngộ độc asen cấp tính bao gồm nôn mửa, đau bụng và tiêu chảy. Sau đó là tê bì và ngứa ran ở các chi, chuột rút cơ bắp và tử vong trong trường hợp nghiêm trọng.
Khi tiếp xúc lâu dài với nồng độ asen vô cơ cao (ví dụ qua nước uống và thực phẩm) thường quan sát thấy trên da bao gồm thay đổi sắc tố, tổn thương da và các mảng cứng trên lòng bàn tay và lòng bàn chân.
"Những triệu chứng này xuất hiện sau khi tiếp xúc tối thiểu khoảng năm năm và có thể là tiền thân của ung thư da. Ngoài ung thư da, tiếp xúc lâu dài với asen cũng có thể gây ung thư bàng quang và phổi, bệnh đái tháo đường, bệnh phổi và bệnh tim mạch. Đặc biệt nhồi máu cơ tim do asen gây ra có thể là nguyên nhân chính gây tử vong cao", bác sĩ Thiệu cho biết thêm.
Bs. Nguyễn Thành Úc (tuoitre.vn)