Thứ Năm, 19/11/2026 08:50 (GMT+7)

Dạy trẻ sự lễ phép mà không làm mất đi sự tự tin

(SKTE) - Dạy trẻ biết kính trọng người lớn, cư xử đúng mực là một phần quan trọng trong giáo dục gia đình. Tuy nhiên, sự lễ phép không đồng nghĩa với việc trẻ phải im lặng trước những điều mình chưa hiểu, không đồng tình hoặc cảm thấy bất an. Giá trị của giáo dục còn nằm ở khả năng giúp trẻ hình thành lòng tự trọng, biết bày tỏ suy nghĩ và đủ tự tin để lên tiếng khi cần thiết.
Ảnh đại diện tin bài

Trong quá trình nuôi dạy con, cha mẹ thường vui khi trẻ biết vâng lời, cư xử ngoan ngoãn và được mọi người quý mến. Nhưng cũng có những tình huống khiến người lớn phải cân nhắc: Khi trẻ không đồng tình với một nhận xét, muốn giải thích về một việc mình bị hiểu lầm hay từ chối một yêu cầu khiến bản thân không thoải mái, chúng ta nên đón nhận thái độ ấy như thế nào?

Khi con đồng tình và nghe lời, việc duy trì sự hòa thuận trong gia đình thường không khó. Nhưng khi trẻ có suy nghĩ khác với mong muốn của người lớn, cách cha mẹ phản hồi mới thực sự có ý nghĩa đối với sự hình thành lòng tự trọng và sự tự tin của con.

Một đứa trẻ lễ phép vẫn có thể có ý kiến riêng. Điều cần được giáo dục không phải là trẻ có được phép nghĩ khác hay không, mà là cách các em thể hiện sự khác biệt ấy.

 

Dưới góc độ tâm lý học phát triển, lòng tự trọng được bồi đắp qua cách trẻ nhìn nhận bản thân và những trải nghiệm trong các mối quan hệ gần gũi. Khi được tạo cơ hội giải thích, trình bày nguyện vọng và tham gia vào những quyết định phù hợp với lứa tuổi, trẻ từng bước nhận thức rằng suy nghĩ và cảm xúc của mình có giá trị. Điều này không có nghĩa người lớn phải đồng tình với mọi ý kiến của trẻ. Ngay cả khi nguyện vọng không được đáp ứng, việc được giải thích thỏa đáng vẫn giúp trẻ hiểu rằng mình được coi trọng.

Trong thực tế, một đứa trẻ im lặng sau khi bị nhắc nhở có thể vì đã nhận ra lỗi, nhưng cũng có thể vì không biết cách giải thích hoặc sợ người lớn không vui. Hai trạng thái ấy có biểu hiện bên ngoài khá giống nhau, song mang ý nghĩa tâm lý khác nhau. Nếu chỉ quan tâm đến việc trẻ có nghe lời hay không, người lớn đôi khi khó nhận biết những gì đang diễn ra trong suy nghĩ của con.

 

Chẳng hạn, khi trẻ bị nhắc nhở vì một việc chưa làm tốt, thay vì yêu cầu con nhận lỗi ngay, cha mẹ có thể dành thời gian tìm hiểu sự việc. Nếu trẻ thực sự sai, các em cần được hướng dẫn chịu trách nhiệm và sửa chữa. Nếu có sự hiểu lầm, trẻ cũng cần có cơ hội trình bày. Cách giải quyết ấy giúp trẻ hiểu rằng nhận lỗi không làm giảm giá trị của bản thân và giải thích sự thật không phải là thiếu lễ phép.

Đặc biệt, khả năng lên tiếng còn liên quan trực tiếp đến sự an toàn của trẻ. Trong cuộc sống, các em có thể gặp những yêu cầu hoặc hành vi từ người khác khiến mình khó chịu, lo lắng hay cảm thấy bị xâm phạm. Trẻ cần biết rằng mình có quyền từ chối những tiếp xúc cơ thể không mong muốn, rời khỏi tình huống không an toàn và tìm đến người đáng tin cậy để được giúp đỡ, kể cả khi người khiến trẻ bất an là người quen. Trong những hoàn cảnh ấy, sự an toàn của trẻ cần được đặt lên trước các nghi thức giao tiếp thông thường.

Đây là một khía cạnh quan trọng của giáo dục kỹ năng tự bảo vệ. Bởi một đứa trẻ biết phân biệt giữa kính trọng người lớn và chấp nhận mọi yêu cầu của người lớn sẽ có thêm khả năng nhận diện, ứng phó với những tình huống không phù hợp.

 

Tuy nhiên, nuôi dưỡng sự tự tin cũng không đồng nghĩa với việc để trẻ tự do hành xử theo mọi mong muốn. Trẻ cần học cách chấp nhận một lời từ chối, hiểu rằng người khác có thể có quan điểm khác mình và biết điều chỉnh thái độ khi cần thiết. Cha mẹ hoàn toàn có thể giữ nguyên một quyết định sau khi nghe con trình bày. Quyền được bày tỏ không đồng nghĩa với quyền quyết định mọi việc. Sự rõ ràng này giúp trẻ vừa nhận thức được giá trị của tiếng nói cá nhân, vừa hiểu những giới hạn cần thiết trong đời sống chung.

Ở môi trường học đường, một học sinh mạnh dạn hỏi lại khi chưa hiểu bài, chủ động trình bày khi bị hiểu lầm hoặc tìm đến giáo viên khi gặp khó khăn có thêm cơ hội được hỗ trợ kịp thời. Ngược lại, nếu quá e ngại trước những người có vai trò hướng dẫn mình, trẻ có thể giữ kín cả những vấn đề mà bản thân chưa đủ khả năng giải quyết. Vì vậy, khuyến khích trẻ lên tiếng đúng lúc không chỉ có ý nghĩa trong giáo dục nhân cách mà còn góp phần bảo vệ sức khỏe tinh thần của các em.

Khi trưởng thành, mỗi người sẽ gặp nhiều hoàn cảnh đòi hỏi phải đưa ra quan điểm, bảo vệ những lợi ích chính đáng hoặc từ chối điều không phù hợp. Khả năng ấy khó có thể hình thành trong một sớm một chiều nếu từ nhỏ trẻ ít có cơ hội thực hành. Gia đình chính là nơi gần gũi nhất để các em học cách đối diện với sự khác biệt mà không làm tổn thương người khác, biết nhường nhịn mà không xem nhẹ giá trị của bản thân.

Nét đẹp của lễ nghĩa trong văn hóa Việt Nam không chỉ thể hiện ở lời thưa gửi hay cách ứng xử với người trên, mà còn ở sự chừng mực, nhân hậu và biết coi trọng con người. Khi trẻ hiểu được những giá trị ấy, sự lễ phép sẽ dần trở thành một lựa chọn có ý thức, thay vì chỉ là phản ứng trước yêu cầu của người lớn.


TS. Nguyễn Chí Tân

Phó Chủ tịch Hội Khoa học Sức khỏe Thành phố Hồ Chí Minh

Chủ tịch Hội đồng thành viên – Giám đốc Phòng khám đa khoa Thuận Kiều

Chủ tịch Hội đồng Quản trị, Trung tâm xét nghiệm, chẩn đoán y khoa HanhphucLab
Lối thoát nào cho người trầm cảm 10 giải pháp của người đã vượt qua
Lối thoát nào cho người trầm cảm? 10 giải pháp của người đã vượt qua

Lối thoát nào cho người trầm cảm khi mỗi ngày trôi qua đều nặng nề, niềm vui dần biến mất và tương lai trở nên mờ mịt? Thực tế, hành trình vượt qua giai đoạn khó khăn này không dễ dàng, nhưng những cảm xúc bế tắc hiện tại không có nghĩa là bạn sẽ mãi mắc kẹt trong đó. Với sự hỗ trợ phù hợp và những thay đổi từng bước, bạn hoàn toàn có thể tìm lại hy vọng, cải thiện tinh thần và dần xây dựng một cuộc sống tích cực hơn.

Giá trị của người thầy trong thời đại mới Không chỉ truyền đạt tri thức mà còn kiến tạo con người
Giá trị của người thầy trong thời đại mới: Không chỉ truyền đạt tri thức mà còn kiến tạo con người

(SKTE) - Khi công nghệ ngày càng mở rộng khả năng tiếp cận tri thức, giá trị của người thầy càng cần được nhìn nhận từ mục tiêu sâu xa của giáo dục: sự trưởng thành của con người. Một học sinh có thể được trang bị nhiều kiến thức, nhưng để bước vào cuộc sống còn cần tư duy độc lập, khả năng phán đoán và ý thức trách nhiệm. Đó cũng là chiều sâu của nghề giáo – giúp người học từng bước hình thành năng lực tự định hướng và làm chủ cuộc đời mình.

Tết đến gần Kiểm soát bánh kẹo, nước ngọt và nguy cơ tăng cân ở trẻ
Tết đến gần: Kiểm soát bánh kẹo, nước ngọt và nguy cơ tăng cân ở trẻ

(SKTE) - Tết Nguyên đán là dịp sum họp, đoàn viên, cũng là thời điểm trẻ em được tiếp xúc nhiều hơn với bánh kẹo, nước ngọt và những món ăn giàu năng lượng. Trong không khí vui xuân, việc ăn uống thiếu cân đối, giảm vận động và thay đổi giờ giấc sinh hoạt có thể ảnh hưởng đến sức khỏe của trẻ. Điều quan trọng không phải là hạn chế niềm vui ngày Tết, mà là giúp trẻ hình thành thói quen dinh dưỡng hợp lý và duy trì lối sống lành mạnh.

Cảnh giác cúm mùa, chớ nhầm lẫn với cảm lạnh
Cảnh giác cúm mùa, chớ nhầm lẫn với cảm lạnh

(SKTE) - Cúm mùa và cảm lạnh có nhiều triệu chứng hô hấp tương đồng nhưng mức độ nguy hiểm lại hoàn toàn khác biệt. Việc nhận biết sớm dấu hiệu cúm giúp cha mẹ tận dụng "thời điểm vàng" trong điều trị, ngăn ngừa các biến chứng đường hô hấp ở trẻ nhỏ.

Bác sĩ chuyên khoa về tuyến xã, sẵn sàng khám bệnh tại nhà
Bác sĩ chuyên khoa về tuyến xã, sẵn sàng khám bệnh tại nhà

(SKTE) - Sau hai tuần triển khai đưa bác sĩ chuyên ngành y học cổ truyền luân phiên về các trạm y tế tuyến xã, TP.HCM đã ghi nhận gần 1.800 lượt người dân đến thăm khám, từng bước khôi phục niềm tin của cộng đồng vào mạng lưới y tế cơ sở.

Doanh nghiệp và y tế cơ sở Kiến tạo mạng lưới chăm sóc sức khỏe người lao động
Doanh nghiệp và y tế cơ sở: Kiến tạo mạng lưới chăm sóc sức khỏe người lao động

(SKTE) - Trong bối cảnh TP.HCM đẩy mạnh chương trình khám sức khỏe toàn dân, việc kết nối doanh nghiệp với hệ thống y tế cơ sở đang mở ra hướng tiếp cận thiết thực trong chăm sóc sức khỏe người lao động. Sự phối hợp này không chỉ tạo thuận lợi cho hoạt động khám định kỳ mà còn góp phần phát hiện sớm bệnh tật, quản lý nguy cơ sức khỏe và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực.

Tôn sư trọng đạo trong xã hội hiện đại Giữ gìn giá trị truyền thống bằng sự thấu hiểu
Tôn sư trọng đạo trong xã hội hiện đại: Giữ gìn giá trị truyền thống bằng sự thấu hiểu

(SKTE) - Tôn sư trọng đạo từ lâu đã trở thành nét đẹp trong văn hóa Việt Nam, thể hiện thái độ trân trọng tri thức và những người góp phần vun đắp nhân cách con người. Trong xã hội hiện đại, khi phương thức giáo dục và mối quan hệ giữa giáo viên với học sinh có nhiều thay đổi, truyền thống ấy vẫn mang ý nghĩa sâu sắc. Điều cần quan tâm là làm thế nào để những giá trị được trao truyền qua nhiều thế hệ tiếp tục hiện diện một cách tự nhiên, phù hợp với đời sống hôm nay.

Ưu tiên dự phòng và phát hiện sớm bệnh phổi
Ưu tiên dự phòng và phát hiện sớm bệnh phổi

(SKTE) - Nhằm giảm gánh nặng từ ung thư và các bệnh hô hấp mạn tính, ngành y tế đang đẩy mạnh chiến lược chuyển đổi từ tư duy chờ điều trị sang chủ động sàng lọc, phát hiện sớm và quản lý sức khỏe liên tục.

Tai biến mạch máu não và những yếu tố nguy cơ cần kiểm soát từ sớm
Tai biến mạch máu não và những yếu tố nguy cơ cần kiểm soát từ sớm

Tai biến mạch máu não có thể xảy ra bất ngờ, nhưng phía sau biến cố thường là nhiều yếu tố nguy cơ đã âm thầm tích lũy trong thời gian dài. Tăng huyết áp, rối loạn mỡ máu, đái tháo đường, bệnh tim mạch hay lối sống thiếu khoa học đều có thể ảnh hưởng đến sức khỏe hệ mạch. Nhận diện và kiểm soát những yếu tố này từ sớm là bước quan trọng để chủ động giảm nguy cơ tai biến, đặc biệt là tai biến do tắc mạch.

Logo Tạp chí Sức khỏe trẻ em
© Bản quyền 2024 Sức khỏe Trẻ em
Hotline: Hà Nội - (024) 37 765 156 / TP HCM - 0936813116