Cẩm nang nuôi dạy gia đình có con trai! Bài viết phân tích sâu mối quan hệ giữa con trai và người cha qua ba giai đoạn: ngưỡng mộ – thách thức – vượt qua, cho thấy sự tương tác và sợi dây cảm xúc rất đặc trưng của cha – con. Qua đó làm nổi bật vai trò then chốt của người bố trong quá trình trưởng thành của con trai, mang đến góc nhìn mới mẻ, đáng để mọi bậc cha mẹ đọc và suy ngẫm.
Nuôi con trai... mệt hơn
Có một bà mẹ đăng 1 dòng trạng thái:
“Bạn thấy nuôi con nhàn à? Là vì bạn không sinh con trai thôi…”
Câu nói này nhận được sự đồng cảm mạnh mẽ của rất nhiều bà mẹ.
Nhà có con trai, hầu như ai cũng “thấm”:
Suốt ngày kéo mẹ ra… đánh nhau giả. Đồ chơi, sách vở bày kín nhà, dọn mãi không xong. Lục tung tủ, đào bới khắp nơi là chuyện thường ngày. Sofa trong nhà là… bạt nhún, còn chúng thì như những “robot quét nhà” bẩm sinh.
Nuôi con trai quả thật mệt hơn, đòi hỏi chúng ta phải dành nhiều kiên nhẫn hơn. Tôi vẫn thường nói với các bà mẹ: nuôi con trai, nhất định phải biết “nhường vị trí”, để bố bước lên.
Nhưng câu trả lời thường gặp nhất là: “Thật ra mẹ nào cũng muốn lùi lại, nhưng bố thì đang ở đâu?”
Nghe mà đầy bất lực. Gia đình có con trai, người bố thật sự cần nỗ lực nhiều hơn.
Bố là thước đo tham chiếu suốt đời của con trai
Theo tôi, mối quan hệ giữa mọi cậu bé và cha mình đều sẽ trải qua ba giai đoạn.
1. Giai đoạn ngưỡng mộ
Nếu để ý, bạn sẽ thường nghe các cậu bé nói: “Bố ơi, bố giỏi quá!”; “Bố ơi, con cũng muốn nhảy xa như bố!”; “Bố con là giỏi nhất!”
Đó chính là giai đoạn ngưỡng mộ đầu tiên: thường xuất hiện khi trẻ còn nhỏ. Lúc này, bố là hình mẫu để con học cách trở thành “một cậu con trai đúng nghĩa”.
 |
| Ảnh minh họa |
Ban đầu, các con sẽ âm thầm bắt chước bố.
Tôi vẫn nhớ khi Tiểu Ngư mới hơn 2 tuổi. Một lần tôi đi dạo với hai tay chắp sau lưng, quay đầu lại thì thấy con cũng đang loay hoay bắt chước, cố gắng để hai tay ra sau lưng. Dù còn vụng về, nhưng dáng đi thì rất “ra vẻ”. Kỳ vọng lớn nhất của trẻ khi còn nhỏ chính là được cha mẹ yêu thương vô điều kiện.
Các con không chỉ cần tình yêu dịu dàng của mẹ, mà còn rất thích “mùi vị rất khác” của bố. Giữa con và bố thường có những kiểu giao tiếp rất đặc biệt, chẳng hạn như ngôn ngữ cơ thể.
Có một bà mẹ từng miêu tả mối quan hệ giữa chồng và con trai mình như sau: “Có lúc tôi thấy mối quan hệ giữa chồng và con giống như một câu đố. Họ cứ quấn lấy nhau, đùa giỡn, đuổi bắt, cù lét nhau. Những trò đó tôi hoàn toàn không học được, cũng chẳng hiểu nổi.”
Giữa đàn ông với đàn ông tồn tại một thứ ngôn ngữ riêng. Có những trò tôi chơi với Tiểu Ngư mà mẹ không tham gia được. Đôi khi chỉ cần “ừ” một tiếng hay nói một từ rất ngắn, cả hai đã hiểu tiếp theo sẽ làm gì. Sự ăn ý đó đến từ quá trình đồng hành lâu dài, và cũng là ngôn ngữ đặc trưng của phái nam.
Các nhà tâm lý học cho rằng:
Sự tiếp xúc cơ thể trong lúc cha con đùa nghịch chính là một hình thức giao tiếp sâu sắc chỉ thuộc về cha – con.
Tình yêu của mẹ thì dịu dàng, tinh tế, giúp con có cảm giác an toàn; tình yêu của bố thì thô mộc, sâu lắng và khoáng đạt, giúp con tìm thấy phương hướng. Đặc biệt với con trai, người bố chính là thước đo tham chiếu suốt đời: “Liệu mình có thể làm được như bố không?”.
Gần như mọi cậu bé đều âm thầm tự hỏi câu này trong quá trình lớn lên.
Thường sau 3 tuổi, con trai sẽ thích chơi với bố hơn. Khi ý thức giới tính hình thành, các con nhận ra mình “giống bố”, đều là đàn ông, từ đó xây dựng bản sắc giới, quan sát và bắt chước lời nói, hành vi của bố. Con trai học cách cảm nhận thế giới thông qua việc quan sát bố và những người đàn ông xung quanh.
Tôi nhận ra con trai dường như luôn “bắt sóng” từ phía tôi. Những gì tôi thích, con đều chú ý đầu tiên, như sợ bỏ lỡ điều gì hay ho. Có lúc tôi đọc sách cười khẽ vì gặp đoạn thú vị, con nghe thấy liền chạy lại đòi tôi đọc cho nghe. Khi tôi xem điện thoại, gặp tin hay bàn với vợ, con cũng rất muốn được tham gia câu chuyện.
Con trai cũng quan sát cách bố đối xử với mẹ. Nếu bạn yêu thương và tôn trọng vợ mình, con sẽ cảm nhận được sự dễ chịu và an toàn mà tình yêu đó mang lại.
2. Giai đoạn thách thức
Khi cậu bé cảm thấy mình đã “khá giỏi” rồi… Khoảng hơn 2 tuổi, nhiều bé trai gần như không biết sợ, nghĩ rằng mình làm được mọi thứ.
Từ 3–6 tuổi, cùng với sự gia tăng năng lực, cảm giác này càng mạnh. Và các con bước vào giai đoạn thứ hai – thách thức:
Bắt đầu so kè với bố, vừa học vừa thi, muốn đánh bại bố. Nhiều bé thậm chí không muốn chơi “đánh nhau” với mẹ vì thấy mẹ… yếu quá. Trong đầu chỉ có một mục tiêu: thách thức và vượt qua bố. Những trò đùa nghịch kiểu này thực ra rất có lợi cho sự phát triển của con trai. Vì đó là cơ hội để trẻ học tự kiểm soát và tuân thủ luật lệ.
Trước khi chơi, tôi luôn đặt quy tắc với Tiểu Ngư:
– Những chỗ nào không được đánh
– Không dùng đồ vật làm vũ khí
– Khi nào thì dừng lại
Nếu không có người dạy, trẻ thường phải va vấp rất nhiều ngoài xã hội mới học được điều này. Chúng ta nói tình cha cho con cảm giác phương hướng. Theo tôi, “phương hướng” ở đây chính là trật tự đến từ quy tắc. Giống như giao thông: có luật thì xe cộ mới không loạn. Dạy con ý thức về quy tắc không phải để trói buộc, mà là để bảo vệ con.
Tôi thường đưa con ra ngoài chơi và nhận ra một điều thú vị: Trẻ liên tục thử thách giới hạn an toàn, quy tắc và kỷ luật. Trong môi trường mà chúng cho là an toàn, chúng sẽ mạnh dạn mạo hiểm. Những hành động người lớn thấy nguy hiểm – như leo bậc cao, trèo lan can – thực ra trẻ đã thử rất nhiều lần. Nếu người lớn kịp thời phát hiện và hướng dẫn, trẻ sẽ yên tâm hơn, thậm chí còn rủ người lớn chơi cùng.
Nhưng bản năng của con trai là thích thách thức trật tự. Nếu gia đình tôn trọng bản tính này, đứa trẻ sẽ thể hiện sức sáng tạo rất mạnh. Ngược lại, nếu không có cảm giác về quy tắc, khi vào trường học, trẻ sẽ mất phương hướng, không biết nên làm gì, dễ va vấp, bị phê bình rồi sinh tâm lý chống đối, muốn trốn tránh.
Vì vậy trong giáo dục hằng ngày, bố thường cứng rắn và trực diện hơn mẹ.
Ví dụ khi chơi đùa, không nhất thiết lúc nào cũng “ôm đầu chịu trận” cho con đánh (nhiều ông bà và mẹ hay làm vậy). Đôi khi cũng để con nếm chút đau khi “đấm chạm đấm”, miễn là biết chừng mực. Như vậy con sẽ không nghĩ mình vô địch thiên hạ, và sau này khi gặp thất bại cũng dễ chấp nhận hơn.
3. Giai đoạn vượt trội
Cuối cùng, những đứa trẻ xuất sắc sẽ vượt qua bố, bước vào giai đoạn thứ ba - vượt trội.
Lúc này, điều chúng ta cần cho con là đồng hành và ủng hộ. Đặc biệt, bố cần dành cho con trai sự ủng hộ vững chắc, giúp con xây dựng tự tin.
“Bố ơi, con sẽ vượt bố!”
“Bố ơi, con chạy nhanh hơn bố rồi!”
“Ha ha, con thắng bố rồi!”
Đó là những câu Tiểu Ngư nói với tôi nhiều nhất trong hai năm qua.
Mỗi lần ra ngoài, hai bố con chạy đua. Giờ tốc độ của con, tôi chỉ có thể chạy ngang bằng, thậm chí có lúc còn bị con vượt qua. Tôi cảm nhận rất rõ niềm vui của con khi vượt bố.
Con trai luôn âm thầm lấy bố làm hình mẫu, nhưng cũng luôn khao khát vượt qua bố. Và những đứa trẻ ưu tú, khi trưởng thành, thật sự sẽ vượt qua cha mình. Thú thật, tôi cũng tận hưởng cảm giác “bị vượt qua” đó. Đó chính là minh chứng cho sự trưởng thành của con.
Đôi khi, chúng ta nên hào phóng mà nhận thua, có sao đâu?
Ví dụ khi chơi cờ vua với Tiểu Ngư. Để nuôi dưỡng hứng thú cho con, tôi chưa bao giờ chơi “hết sức”. Có lúc tôi thắng, có lúc lại thua con. Có ông bố cho rằng phải rèn khả năng chịu thất bại, nên lúc nào cũng để con thua. Có người lại sợ thua con sẽ mất uy, hoặc lo con quen thắng sẽ không chịu được thua.
Thực tế, khi Tiểu Ngư hơn 3 tuổi, con cũng rất không chịu thua. Thua cờ caro là khóc ăn vạ. Lúc đó, nói lý chẳng có tác dụng. Tôi chỉ có thể dỗ con trước, rồi sau đó cho con thắng vài ván. Khi con vui rồi, tôi nói: “Con thấy không, bố thua cũng không sao cả. Thua thì mình luyện thêm, rồi chơi tiếp ván sau.”
Dùng chính hành động của mình để dạy con chấp nhận thua cuộc, rút kinh nghiệm rồi tiếp tục. Lặp đi lặp lại như vậy, con dần chấp nhận được. Thỉnh thoảng bố thua một chút, để con nếm cảm giác chiến thắng, thực ra là một sự khích lệ rất lớn.
Nếu lúc nào cũng thua, con sẽ rất khó kiên trì. Nhiều người nói làm mẹ phải biết “tỏ ra yếu”. Còn tôi nghĩ, làm bố thì phải biết “nhận thua đúng lúc”. Làm bố rồi, điều tôi muốn nói nhất với con là: Cảm ơn con, vì đã cho bố cơ hội trở thành bố của con.
Tôi thấy tính khí mình ngày càng tốt hơn. Tôi nhận ra, làm một người cha tốt là việc đáng để phấn đấu cả đời. Tôi nhận được niềm vui và sự mãn nguyện từ đó, và sự trưởng thành khỏe mạnh của con chính là phần thưởng lớn nhất.