1. Trẻ em được bảo đảm quyền học tập trong môi trường an toàn
Theo Tổ chức Y tế thế giới (WHO), tai nạn thương tích là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây tử vong và tàn tật ở trẻ em, thanh thiếu niên trên toàn cầu. Tại Việt Nam, tai nạn giao thông, đuối nước, ngã, bỏng và bạo lực là những nguyên nhân thường gặp gây thương tích ở trẻ em, không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe thể chất mà còn để lại những hệ lụy lâu dài đối với sức khỏe tâm thần, học tập và sự phát triển toàn diện.
Bộ Y tế cũng nhận định, phần lớn các trường hợp tai nạn thương tích ở trẻ em có thể được phòng ngừa thông qua việc cải thiện môi trường sống, tăng cường giám sát và giáo dục kỹ năng an toàn.
Nhằm bảo đảm quyền được học tập trong môi trường an toàn của trẻ em, Luật Trẻ em số 102/2016/QH13 quy định trẻ em có quyền được bảo vệ tính mạng, sức khỏe và được sống trong môi trường an toàn. Tiếp đó, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã ban hành Thông tư số 18/2023/TT-BGDĐT hướng dẫn xây dựng trường học an toàn, phòng, chống tai nạn thương tích trong các cơ sở giáo dục. Đây là cơ sở pháp lý quan trọng để các nhà trường chủ động rà soát nguy cơ, triển khai các biện pháp phòng ngừa và xây dựng môi trường học tập an toàn, thân thiện cho học sinh.
Những tai nạn thương tích học sinh thường gặp
Tai nạn thương tích là những tổn thương về thể chất hoặc tinh thần do các tác động từ bên ngoài gây ra. Tai nạn thương tích có thể xảy ra ngoài ý muốn như tai nạn giao thông, ngã, đuối nước, bỏng, ngộ độc... hoặc do các hành vi cố ý như bạo lực, hành hung hay tự gây thương tích. Việc nhận diện đúng các loại tai nạn thương tích thường gặp và các nguyên nhân tiềm ẩn là bước đầu tiên giúp nhà trường, gia đình và học sinh chủ động thực hiện các biện pháp phòng ngừa, góp phần xây dựng môi trường học đường an toàn.
Những tai nạn thương tích thường gặp ở học sinh bao gồm:
Tai nạn giao thông: Là những tai nạn xảy ra trong quá trình tham gia giao thông do va chạm hoặc sự cố ngoài ý muốn. Ở học sinh, tai nạn thường xảy ra khi đi bộ, đi xe đạp hoặc xe đạp điện, xe máy điện nhưng không chấp hành quy định về an toàn giao thông như không đội mũ bảo hiểm, vượt đèn đỏ, đi sai làn đường hoặc sử dụng điện thoại khi tham gia giao thông. Đây là nhóm tai nạn có nguy cơ gây tử vong hoặc để lại di chứng nặng nề, ảnh hưởng lâu dài đến sức khỏe và chất lượng cuộc sống.
Ngã: Là loại tai nạn thương tích thường gặp trong trường học và sinh hoạt hằng ngày. Học sinh có thể bị ngã khi chạy nhảy, đùa nghịch, xô đẩy nhau, trượt chân trên nền trơn hoặc ngã từ cầu thang, lan can, cây xanh hay bàn ghế cao. Mặc dù nhiều trường hợp chỉ gây xây xát nhẹ, nhưng những cú ngã từ độ cao hoặc va đập mạnh có thể dẫn đến chấn thương sọ não, gãy xương hoặc tổn thương cột sống.
Bạo lực học đường: Bao gồm các hành vi xô xát, đánh nhau, bắt nạt, đe dọa hoặc bạo lực trên môi trường mạng. Không chỉ gây tổn thương thể chất như xây xát, bầm tím hoặc gãy xương, bạo lực học đường còn để lại những hậu quả lâu dài đối với sức khỏe tâm thần. Nhiều học sinh có thể xuất hiện các biểu hiện lo âu, trầm cảm, sợ đến trường, giảm tự tin, thu mình trong giao tiếp và sa sút kết quả học tập.
Bỏng: Là tổn thương đối với da hoặc các mô do tiếp xúc với nhiệt, hóa chất, điện hoặc các nguồn gây tổn thương khác. Trong trường học và gia đình, học sinh có thể bị bỏng khi tiếp xúc với nước sôi, thức ăn nóng, lửa, hóa chất hoặc các thiết bị sinh nhiệt như bếp điện, bàn là. Tùy theo mức độ, bỏng có thể gây đau đớn, nhiễm trùng, để lại sẹo hoặc ảnh hưởng đến chức năng vận động.
Đuối nước: Là tình trạng đường thở bị cản trở do cơ thể bị chìm trong chất lỏng, dẫn đến thiếu ôxy, có thể gây ngừng tim, tổn thương não hoặc tử vong nếu không được cấp cứu kịp thời. Theo Tổ chức Y tế thế giới (WHO), đuối nước vẫn là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây tử vong do tai nạn thương tích ở trẻ em. Tại Việt Nam, nguy cơ đuối nước tăng cao vào dịp nghỉ hè, đặc biệt ở khu vực có nhiều ao, hồ, sông, suối hoặc công trình xây dựng có hố nước sâu. Nguyên nhân phổ biến là học sinh tự ý tắm sông, hồ hoặc vui chơi gần nguồn nước mà không có người lớn giám sát.
Ngộ độc: Là tình trạng cơ thể bị tổn thương do hít phải, ăn phải, uống phải hoặc tiếp xúc với các chất độc hại. Ở học sinh, ngộ độc có thể xảy ra do sử dụng thực phẩm không bảo đảm an toàn, ăn quà vặt không rõ nguồn gốc, uống nhầm hóa chất được đựng trong chai nước uống hoặc tiếp xúc với các chất độc trong sinh hoạt và học tập. Một số trường hợp ngộ độc nặng có thể đe dọa tính mạng nếu không được phát hiện và xử trí kịp thời.
Điện giật: Thường xảy ra khi học sinh nghịch ổ cắm điện, sử dụng thiết bị điện bị hở hoặc tiếp xúc với dây điện đứt sau mưa bão. Điện giật có thể gây bỏng, ngừng tim hoặc tử vong.
Thương tích do vật sắc nhọn: Có thể xảy ra trong giờ học thực hành, lao động, hoạt động ngoại khóa hoặc khi học sinh đùa nghịch với dao, kéo, mảnh kính vỡ. Những tai nạn này có nguy cơ gây chảy máu nhiều, tổn thương gân, thần kinh hoặc nhiễm trùng nếu không được sơ cứu đúng cách.
Một số tai nạn thương tích thường gặp ở học sinh.
Những yếu tố làm gia tăng nguy cơ tai nạn thương tích
Môi trường học tập và sinh hoạt chưa bảo đảm an toàn: Cơ sở vật chất xuống cấp, nền nhà trơn trượt, cầu thang thiếu tay vịn, sân chơi không bảo đảm, thiết bị điện hư hỏng, thiếu biển cảnh báo hoặc chưa có biện pháp rào chắn tại khu vực nguy hiểm đều có thể làm gia tăng nguy cơ xảy ra tai nạn thương tích.
Hành vi và kỹ năng của học sinh: Việc chạy nhảy, xô đẩy trong giờ ra chơi, không tuân thủ nội quy trường học, thiếu kỹ năng tham gia giao thông, tự ý bơi lội khi không có người giám sát hoặc sử dụng vật sắc nhọn, thiết bị điện không đúng cách có thể dẫn đến những sự cố đáng tiếc.
Công tác quản lý, giám sát và xử lý nguy cơ: Việc chưa thường xuyên rà soát các yếu tố mất an toàn, thiếu trang thiết bị sơ cứu ban đầu, chưa tổ chức đầy đủ hoạt động giáo dục kỹ năng phòng, chống tai nạn thương tích hoặc chưa có phương án ứng phó kịp thời khi xảy ra sự cố cũng làm tăng mức độ rủi ro.
Sự phối hợp giữa gia đình, nhà trường và cộng đồng: Việc thiếu sự quan tâm, giám sát của gia đình; sự phối hợp chưa thường xuyên giữa phụ huynh và nhà trường trong giáo dục kỹ năng an toàn cho trẻ có thể khiến học sinh thiếu kiến thức, kỹ năng phòng tránh tai nạn, đặc biệt trong thời gian ngoài giờ học.
Ảnh hưởng của công nghệ số: Việc học sinh sử dụng điện thoại khi đi bộ, đi xe đạp, xe đạp điện hoặc tham gia giao thông làm giảm khả năng quan sát, phân tán sự chú ý và tăng nguy cơ tai nạn thương tích. Bên cạnh đó, việc quá sa đà vào trò chơi điện tử hoặc mạng xã hội cũng có thể làm giảm nhận thức về các nguy cơ mất an toàn. Ủy ban An toàn giao thông Quốc gia khuyến cáo người tham gia giao thông không sử dụng điện thoại khi điều khiển phương tiện hoặc qua đường để hạn chế nguy cơ tai nạn.
Tác động của biến đổi khí hậu và thời tiết cực đoan: Các hiện tượng như nắng nóng kéo dài, mưa lớn, ngập lụt, giông lốc có thể làm gia tăng nguy cơ đuối nước, điện giật, cây đổ, vật rơi hoặc tai nạn trong quá trình học tập, vui chơi ngoài trời. Vì vậy, nhà trường và gia đình cần chủ động hướng dẫn học sinh kỹ năng ứng phó với các tình huống nguy hiểm do thời tiết gây ra.