Từ thất bại đầu đời đến lựa chọn khác biệt giữa núi cao
Sinh năm 1990 tại bản Xuân Sơn (xã Sơn Điện, huyện Quan Sơn), Lương Thị Lực là một trong số ít nữ thanh niên trong bản tốt nghiệp đại học. Sau khi học ngành sư phạm thể chất ở Hà Nội, thay vì tìm việc ở thành phố, chị chọn về quê lập nghiệp với mong muốn tạo công ăn việc làm cho người dân bản địa.
Ý tưởng đầu tiên là mở xưởng làm tăm tre, đũa dùng một lần. Nhưng thị trường tiêu thụ hạn hẹp, chi phí duy trì cao, sản phẩm làm ra chất đống trong kho không bán được. Vợ chồng chị dần rơi vào cảnh nợ nần, mỏi mệt vì không tìm được hướng đi mới.
Khi đang loay hoay giữa ngã rẽ, một cơ hội bất ngờ đến từ thiên nhiên. Trong một lần đi suối Sủa – con suối quanh năm mát lạnh chảy qua bản, anh Phạm Ngọc Thanh (chồng chị, quê Yên Bái) – người từng tiếp xúc với mô hình nuôi cá nước lạnh – nhận ra điều kiện khí hậu và nguồn nước ở đây rất lý tưởng cho việc nuôi cá tầm.
Ý tưởng "nuôi cá quý giữa đại ngàn" ban đầu vấp phải không ít ánh nhìn nghi ngại. Nhưng với chút vốn còn lại cùng sự quyết tâm, hai vợ chồng cải tạo mảnh đất vườn, xây hồ bê tông, dẫn nước suối về để thử nghiệm lứa cá đầu tiên – 1.000 con cá tầm giống.
Gần một năm sau, họ thu hoạch được hơn 2 tấn cá. Lãi tuy chưa nhiều nhưng mở ra một cánh cửa hoàn toàn mới cho gia đình.
Không giống cá rô, cá chép hay các loài thủy sản phổ biến, cá tầm là "loài khó chiều". Chúng chỉ phát triển tốt trong môi trường nước sạch, nhiệt độ ổn định dưới 23 độ C, có dòng chảy liên tục và giàu oxy hòa tan. Chỉ cần nhiệt độ tăng nhẹ hoặc nước đổi màu, cá có thể chết hàng loạt.
 |
| Một trong những điểm nuôi cá tầm của vợ chồng chị Lương Thị Lực |
Ở giữa núi rừng Quan Sơn – nơi giao thông khó khăn, điện lưới thiếu ổn định – để duy trì một trại cá tầm vận hành ổn định là điều không đơn giản. Vợ chồng chị phải lắp pin năng lượng mặt trời, làm hệ thống lọc nước tuần hoàn, thường xuyên kiểm tra nhiệt độ và chất lượng nước bằng thiết bị cầm tay.
Mùa hè năm ngoái, một đợt nắng kéo dài làm nước suối nóng lên, hàng trăm con cá chết nổi trắng bể. Vợ chồng chị phải thức trắng đêm để thay nước liên tục, che nắng cho hồ nuôi. Có hôm trời mưa lũ bất ngờ, nước dâng ngập đường ống, suýt cuốn trôi cả trại cá.
Vượt khó, hái trái ngọt của những người dám đi khác lối
Nhưng sau mỗi biến cố, họ lại càng quyết tâm hơn. Từ vài hồ nhỏ, trại cá của chị Lực hiện đã mở rộng thành hệ thống bể nuôi hiện đại với gần 20.000 con cá tầm. Trung bình mỗi năm, HTX Thanh Lực – do chị sáng lập – cung cấp ra thị trường hơn 10 tấn cá thương phẩm, mang về doanh thu khoảng 2 tỷ đồng, lãi ròng 600–700 triệu đồng sau khi trừ chi phí.
Không chỉ là mô hình nuôi cá, HTX còn là nơi tạo việc làm thường xuyên cho người dân địa phương. Hiện có 5 lao động được thuê cố định, thu nhập 6–8 triệu đồng/tháng – cao gấp đôi so với mức trung bình ở vùng cao Quan Sơn.
Sản phẩm cá tầm của HTX đã đạt chuẩn OCOP 3 sao, được gắn thương hiệu địa phương và tiêu thụ ổn định tại nhiều thành phố lớn như Hà Nội, Hải Phòng, Quảng Ninh… Gần đây, sản phẩm cũng được đưa lên các sàn thương mại điện tử, tiếp cận nhóm khách hàng mới.
Không dừng lại ở sản phẩm tươi sống, chị Lực đang phát triển thêm dịch vụ trải nghiệm du lịch nông nghiệp. Du khách có thể đến tham quan trại cá, tận tay cho cá ăn, tìm hiểu kỹ thuật nuôi cá tầm, và thưởng thức món ăn chế biến tại chỗ.
 |
| Hiện sản phẩm cá tầm của gia đình chị đã đạt chuẩn OCOP 3 sao. |
Mô hình đang dần hình thành như một khu trải nghiệm nhỏ giữa thiên nhiên hoang sơ – kết hợp giữa sản xuất nông nghiệp và du lịch sinh thái. Điều này không chỉ giúp tăng giá trị sản phẩm mà còn góp phần quảng bá bản sắc văn hóa Mường tới bạn bè bốn phương.
Không ít bạn trẻ ở địa phương từng hoài nghi nay đã tìm đến học hỏi mô hình của chị. Nhiều người trong số họ bắt đầu nghĩ đến việc làm nông nghiệp bài bản, có kế hoạch, thay vì rời bản đi làm thuê xa xứ.
Về phần mình, chị Lực không xem thành quả hôm nay là "điểm đến", mà là "khởi đầu mới". Chị đang chuẩn bị hồ sơ để đăng ký tiêu chuẩn chất lượng quốc tế, mở đường cho sản phẩm cá tầm bản địa tiếp cận thị trường xuất khẩu. Một số đối tác trong ngành thực phẩm sạch đã liên hệ đặt hàng ổn định mỗi tháng.
"Chúng tôi không mơ làm giàu kiểu ồn ào. Chỉ mong xây được mô hình thật vững, vừa có thu nhập, vừa giữ được rừng, giữ được nước suối cho thế hệ sau" – chị Lực chia sẻ chân thành.
Câu chuyện của Lương Thị Lực không chỉ là một hành trình khởi nghiệp thành công, mà còn là minh chứng rõ ràng rằng nếu dám nghĩ khác, làm khác, người trẻ vùng cao hoàn toàn có thể tạo nên kỳ tích từ chính bản làng mình. Giữa đại ngàn Quan Sơn, mô hình cá tầm không chỉ giúp một gia đình đổi đời – mà còn mở ra một hướng đi mới cho nông nghiệp miền núi: thông minh, sinh thái và đầy khát vọng.