Chương trình Đánh giá học sinh quốc tế (PISA) đo lường kiến thức, kỹ năng và thái độ của học sinh 15 tuổi ở ba lĩnh vực chính gồm Toán, Đọc hiểu và Khoa học. Với môn Toán, PISA đánh giá khả năng tư duy toán học và vận dụng, diễn giải kiến thức toán để giải quyết các vấn đề trong nhiều tình huống thực tế.
Theo bảng tổng hợp kết quả Toán, Việt Nam đạt 443 điểm, đứng thứ 40, trong khi trung bình các nước OECD là 463 điểm. Đây là vị trí thấp nhất của Việt Nam kể từ khi tham gia khảo sát năm 2012.
Theo báo cáo, 58% học sinh Việt Nam đạt từ Level 2 trở lên về Toán, thấp hơn mức 65% của OECD. OECD sử dụng Level 2 làm mức năng lực cơ bản. Như vậy, 42% học sinh Việt Nam chưa đạt ngưỡng này, so với 35% trung bình OECD.
Ở Level 2, học sinh ít nhất có thể nhận biết và lý giải một tình huống đơn giản bằng toán học mà không cần hướng dẫn trực tiếp, chẳng hạn so sánh tổng quãng đường của hai tuyến đường hoặc quy đổi giá sang một loại tiền tệ khác.
Các kỳ trước từng ghi nhận tỷ lệ học sinh Việt Nam đạt từ Level 2 trở lên cao hơn: khoảng 72% năm 2022, 81% năm 2015 và 86% năm 2012.
Tuy nhiên, theo Bộ GD&ĐT, đây là lần đầu tiên Việt Nam chuyển từ làm bài trên giấy sang làm bài trên máy tính. Hai cách làm bài có những khác biệt nhất định. Vì vậy, chưa nên lấy chênh lệch điểm giữa PISA 2025 và các kỳ trước để kết luận chất lượng giáo dục Việt Nam tăng hay giảm.
Khoảng cách với các nền giáo dục phát triển càng lộ rõ ở nhóm học sinh xuất sắc. Chỉ có 4% học sinh Việt Nam đạt tới Cấp độ 5 hoặc 6, bằng một nửa mức bình quân 8% của OECD. Ở những bậc thang cao nhất này, học sinh đòi hỏi phải có khả năng xây dựng mô hình toán học cho các bài toán phức tạp, đồng thời biết lựa chọn, đối chiếu và đánh giá nhiều chiến lược giải quyết vấn đề khác nhau.
Trong khi đó, tỷ lệ học sinh đạt Cấp độ 5 hoặc 6 cao nhất được ghi nhận tại 7 quốc gia và nền kinh tế châu Á, gồm Trung Quốc (54%), Singapore (37%), Đài Loan (32%), Ma Cao (29%), Hàn Quốc (23%), Nhật Bản (22%) và Hồng Kông (21%).
Mặt bằng chung điểm Toán giảm
Theo kết quả môn Toán năm nay, Trung Quốc đứng đầu với 612 điểm, cao hơn 100 điểm so với điểm số của Mỹ và cao hơn gần 150 điểm so với mức trung bình của các quốc gia thành viên OECD. Điểm môn Toán của Trung Quốc được tính chính thức cho 4 tỉnh và thành phố gồm Bắc Kinh, Thượng Hải, Giang Tô và Chiết Giang - các địa phương đại diện cho Trung Quốc đại lục trong mẫu khảo sát PISA.
Singapore theo sau ở vị trí thứ hai với 563 điểm, kém Trung Quốc 49 điểm. Ma Cao và Đài Bắc Trung Hoa (Đài Loan) khép lại top 4 với số điểm lần lượt là 549 và 546.
Có tới 7 trong 10 vị trí dẫn đầu thuộc về các hệ thống giáo dục ở Đông Á, truyền thống vốn đã được duy trì xuyên suốt các kỳ PISA trước đây. Nhật Bản xếp thứ 5 với 525 điểm, trong khi Hàn Quốc và Hồng Kông đồng hạng 6 với 522 điểm. Estonia là hệ thống giáo dục đầu tiên ngoài châu Á xuất hiện trong danh sách này, đứng thứ 8 với 508 điểm – mức điểm cao nhất ghi nhận được ở một quốc gia châu Âu.
Mỹ xếp hạng 27 với 463 điểm, ngang bằng mức trung bình của khối OECD.
Kết quả của Việt Nam được ghi nhận trong bối cảnh điểm Toán của nhiều nền giáo dục đều giảm. Trung bình OECD giảm 22 điểm từ năm 2015 đến 2025, từ 485 xuống 463 điểm, mức mà báo cáo quy đổi tương đương hơn một năm học.
Các phân tích của OECD cũng cho thấy mối liên hệ giữa thời gian giải trí trên thiết bị số và kết quả học tập. Học sinh dành hơn bốn giờ mỗi ngày ngoài trường học cho các hoạt động giải trí số có xu hướng đạt điểm Toán thấp hơn và cảm thấy ít gắn kết với trường học hơn so với nhóm sử dụng ở mức vừa phải. Ngược lại, học sinh dành thời gian vừa phải cho giải trí số có xu hướng đạt điểm Toán và mức độ gắn kết với trường cao hơn so với những em sử dụng rất ít hoặc quá nhiều.
* Các thông tin được bóc tách từ báo cáo của PISA: https://www.oecd.org/en/publications/pisa-2025-results-volume-i_73451bc5-en/full-report/student-performance-in-pisa-2025_23e075c2.html?