Ngày 11/11, tại Hà Nội, lãnh đạo xã Mường Cơi (tỉnh Sơn La) và Ban tổ chức đã cung cấp thông tin Chương trình nghệ thuật thực cảnh "Hồn Mường thức giấc", dự kiến diễn ra trong hai ngày 11 và 12/12/2026, tại khu vực hồ Suối Chiếu, bản Chiếu (xã Mường Cơi, tỉnh Sơn La). Vở diễn kéo dài 60 phút, gồm ba chương, chín cảnh, do đạo diễn văn hóa Trần Trung và đạo diễn Mai Long thực hiện, với sự tham gia của các nghệ nhân, người dân địa phương và diễn viên quần chúng.
 |
| Vở diễn nghệ thuật đặc sắc Nhập Mường: là hoạt động diễn xướng văn hóa như tiếng Đang, nhịp đâm đuống, điệu múa Mợi cùng sự tham gia của nghệ nhân và người dân địa phương. (Ảnh: Đại Lộc) |
Chương trình do UBND xã Mường Cơi chủ trì, Công ty TNHH Sự kiện và Truyền thông Viettimes thực hiện. Đạo diễn văn hóa Trần Trung phụ trách định hướng khai thác chất liệu văn hóa bản địa, đạo diễn Mai Long đảm nhiệm phần dàn dựng nghệ thuật.
 |
| Các đại biểu tham dự chương trình. |
Trình diễn nghệ thuật thực cảnh, góp phần quảng bá du lịch và văn hóa bản sắc Mường
Phát biểu tại chương trình, ông Đỗ Đức Thắng, Chủ tịch UBND xã Mường Cơi (tỉnh Sơn La), cho biết: địa phương kỳ vọng, phối hợp các đơn vị tổ chức chương trình văn hóa nghệ thuật sẽ góp phần quảng bá cảnh quan, văn hóa bản sắc và con người dân tộc của địa phương; đồng thời tạo thêm cơ hội lan tỏa văn hóa truyền thống dân tộc, để nghệ nhân truyền dạy di sản cho thế hệ trẻ.
 |
| Ông Đỗ Đức Thắng, Chủ tịch UBND xã Mường Cơi (tỉnh Sơn La), phát biểu. (Ảnh: Đại Lộc) |
Mường Cơi là xã miền núi của tỉnh Sơn La, có diện tích hơn 19.000ha, dân số hơn 19.000 người, trong đó đồng bào Mường chiếm trên 80%. Ngoài ra, địa phương còn có cộng đồng người Dao, Mông và Kinh cùng sinh sống.
Theo ông Đỗ Đức Thắng, Chủ tịch UBND xã Mường Cơi, bày tỏ chia sẻ, với sức hút đặc trưng của một vùng đất không chỉ nằm ở cảnh quan thiên nhiên mà còn ở những câu chuyện văn hóa truyền thống dân tộc được gìn giữ và bảo tồn qua nhiều thế hệ cho đến nay và mai sau.
Từ tiếng Đang, điệu múa Mợi của nghệ nhân Mường bản Thải và nhịp khua đuống từ các bản Thải, Mỏ, Chiếu sẽ xuất hiện trong những cảnh sinh hoạt và diễn xướng. Nghệ nhân người Dao, Mông và Kinh trên địa bàn cũng tham gia, mang đến những nét văn hóa riêng của từng cộng đồng.
 |
Nổi bật là tiết mục nghệ thuật, Người Mường kể chuyện cội nguồn qua sân khấu thực cảnh. (Ảnh: Đại Lộc)
|
Bên cạnh vở diễn, ban tổ chức dự kiến phát triển cánh đồng hoa rộng hàng chục héc-ta tại khu vực Suối Chiếu và bố trí không gian trải nghiệm "Nhập Mường", lấy cảm hứng từ đời sống tâm linh và Mo Mường. Không gian này sử dụng bóng tối, âm thanh và ánh sáng để tạo cảm giác hồi hộp trước khi khán giả tiếp tục tham gia các hoạt động văn hóa.
Kể chuyện văn hóa di sản Mường bằng trình diễn nghệ thuật thực cảnh
Chia sẻ tại chương trình, Đạo diễn Trần Trung cho biết, về việc đặt tên show thực cảnh "Hồn Mường thức giấc" gợi liên tưởng đến đời sống tâm linh, đạo diễn văn hóa Trần Trung cho biết câu chuyện bắt đầu từ những chuyến đi xây nhà tình thương ở Mường Cơi.
"Tôi biết đến Mường Cơi qua Công, một người em đang giữ chức Phó trưởng Công an xã. Trong hai năm qua, chúng tôi cùng các câu lạc bộ thiện nguyện xây 11 căn nhà cho những gia đình có hoàn cảnh đặc biệt khó khăn. Đời sống ở đây còn nhiều thiếu thốn. Chính tình cảm của bà con và sự tận tâm của Công đã khiến tôi muốn gắn bó hơn với vùng đất này", đạo diễn Trần Trung nói.
 |
| Đạo diễn Trần Trung chia sẻ tại chương trình. (Ảnh: Đại Lộc) |
Khi bắt tay vào dàn dựng, điều nam đạo diễn trăn trở nhất là làm sao để khán giả cảm nhận được nét riêng của văn hóa Mường. Có người hỏi ê-kíp sẽ dùng công nghệ trình diễn đến mức nào? Nhưng đối với ông tâm đắc, điều ê-kíp coi trọng nhất vẫn là giữ gìn bản sắc và để người dân nơi đây trực tiếp kể câu chuyện của mình.
"Tôi luôn tâm niệm rằng văn hóa bắt đầu từ con người. Chính bà con là những người gìn giữ và trao truyền di sản qua các thế hệ. Với "Hồn Mường thức giấc", chúng tôi muốn khán giả vừa đi, vừa xem và trực tiếp trải nghiệm trong một không gian mở. Đó cũng là cách chúng tôi hình dung về việc "nhập Mường". Khi di chuyển qua các không gian trình diễn, khán giả có thể đến gần hơn với những sinh hoạt của bản làng và tham gia vào câu chuyện đang diễn ra quanh mình". - đạo diễn Trần Trung nhấn mạnh.
Theo đạo diễn văn hóa Trần Trung, mỗi người tham gia sẽ được trao một tấm thẻ tre mang ý nghĩa biểu trưng cho sự bình an, che chở của các thầy Mo bản địa. Không gian được thiết kế với những lớp trải nghiệm huyền bí, tạo cảm giác hồi hộp cho du khách.
Sau đó, hành trình tiếp tục với các hoạt động sinh hoạt văn hóa như tiếng Đang, điệu múa Mợi và nhịp đâm đuống. Ban ngày, du khách có thể tham quan cánh đồng hoa quy mô hàng chục héc-ta, các gian hàng nông sản OCOP và không gian bên hồ Suối Chiếu.
 |
| Các đại biểu, với đông đảo bạn trẻ tham dự chương trình. (Ảnh: Đại Lộc) |
Khác với hình thức biểu diễn sân khấu thông thường, nghệ thuật thực cảnh đặt câu chuyện trong một không gian cụ thể, nơi cảnh quan và môi trường xung quanh trở thành một phần của trải nghiệm nghệ thuật.
Với “Hồn Mường Thức Giấc”, khu vực hồ Suối Chiếu và không gian văn hóa tại Mường Cơi được lựa chọn làm bối cảnh để đưa những chất liệu đời sống, phong tục và diễn xướng dân gian của người Mường đến gần hơn với khán giả.
Vở diễn kéo dài khoảng 60 phút, được kết cấu thành 3 chương, 9 cảnh, xoay quanh câu chuyện cha con và hành trình tiếp nối những giá trị mà thế hệ trước truyền lại. Thông qua mối quan hệ giữa hai nhân vật, chương trình đặt ra câu chuyện về sự khác biệt trong lựa chọn của các thế hệ, sự đứt nối của ký ức văn hóa và hành trình người trẻ tìm lại những tri thức, phong tục của cộng đồng mình.
 |
| Văn hóa bản địa là chất liệu đặc sắc của chương trình nghệ thuật thực cảnh "Hồn Mường thức giấc". (Ảnh: Đại Lộc) |
 |
| Văn hóa bản địa là chất liệu đặc sắc của chương trình nghệ thuật thực cảnh "Hồn Mường thức giấc". (Ảnh: Đại Lộc) |
Thay vì chỉ tái hiện một tích truyện dân gian, chương trình sử dụng câu chuyện gia đình làm mạch dẫn để kết nối các yếu tố văn hóa bản địa. Tình cảm cha con, lời mo, tiếng hát, phong tục và những sinh hoạt cộng đồng được đặt trong cùng một tuyến diễn biến, qua đó gửi gắm thông điệp về trách nhiệm gìn giữ, trao truyền di sản.
Chất liệu văn hóa Mường Cơi được đưa vào vở diễn thông qua tiếng Đang, múa Mợi, khua đuống cùng các phong tục, sinh hoạt truyền thống. Các nghệ nhân và người dân địa phương tham gia tái hiện những nét văn hóa này; bên cạnh đó, nghệ nhân các dân tộc Dao, Mông và Kinh cũng góp mặt, tạo nên sự giao thoa giữa các sắc màu văn hóa trên địa bàn.
Đáng chú ý, khoảng 300 học sinh Trường THPT Tân Lang (tỉnh Sơn La) dự kiến tham gia lực lượng diễn viên quần chúng. Sự tham gia của người dân, nghệ nhân và thế hệ trẻ không chỉ bổ sung lực lượng cho chương trình mà còn tạo cơ hội để các giá trị văn hóa được thực hành, tiếp nối ngay trong cộng đồng sở tại.
 |
| Một góc không gian địa phương của Chương trình trình diễn nghệ thuật thực cảnh, đang được dàn dựng chương trình tại Mường Cơi. (Ảnh: BTC cung cấp) |
Kết nối trình diễn văn hóa nghệ thuật, với không gian trải nghiệm thực cảnh du lịch
Chia sẻ tại chương trình, Đạo diễn Mai Long cho biết, ê-kíp lựa chọn toàn bộ thung lũng và cảnh quan tự nhiên tại Mường Cơi làm không gian sân khấu, thay vì bó hẹp câu chuyện trên một sân khấu nhân tạo. Âm thanh, ánh sáng được sử dụng để kết nối các hoạt động cộng đồng, từ những bếp lửa nhỏ đến đại cảnh hàng trăm điểm sáng trên sườn đồi. Theo đạo diễn Mai Long, công nghệ chỉ là phương tiện, còn sức sống của chương trình đến từ nghệ nhân, học sinh và người dân địa phương.
Đạo diễn Mai Long cũng cho biết, với mỗi vùng đất thì ê-kíp đi qua đều có một nền văn hóa riêng. Đến Mường Cơi, đối với ông - người làm nghệ thuật thực sự bị lay động bởi cảnh quan thiên nhiên cùng vẻ đẹp của các giá trị văn hóa vật thể và phi vật thể.
 |
| Đạo diễn Mai Long chia sẻ tại chương trình. (Ảnh: Đại Lộc) |
"Chúng tôi mong muốn kết hợp những yếu tố sẵn có của thiên nhiên với văn hóa bản địa để tạo nên một chất liệu nghệ thuật riêng, đưa các giá trị văn hóa, di sản đến gần hơn với khán giả". - đạo diễn Mai Long nói.
Với Hồn Mường thức giấc, ê-kíp muốn đánh thức những giá trị tưởng như đang ngủ yên. Đồng thời, Đạo diễn Mai Long bày tỏ trăn trở, làm sao để giá trị văn hóa đặc trưng của vùng Mường được lan tỏa và tạo nên sự khác biệt so với các vùng miền khác.
Đạo diễn Mai Long cũng cho biết, thành công của chương trình không chỉ nằm ở 60 phút biểu diễn mà còn ở những thay đổi sau đó trong nhận thức cộng đồng. "Nếu một đứa trẻ biết hỏi ông bà về điệu múa cổ, một người trẻ nhớ thêm câu hát Đang và du khách thêm yêu vùng đất này, đó mới là điều chúng tôi mong muốn", đạo diễn Mai Long nói.
Đặc biệt, đạo diễn Mai Long nhấn mạnh rằng: "Những viên đá không chỉ là vật vô tri mà trở thành nhân chứng của lịch sử. Những dòng suối không chỉ chảy qua núi non mà còn phải chảy vào trái tim của mỗi con người".
 |
| Nghệ sĩ Ưu tú. Thùy Liên tham dự chương trình. (Ảnh: Đại Lộc) |
 |
| Các đại biểu, nghệ sĩ tham dự tại chương trình. (Ảnh: Đại Lộc) |
 |
| Nét mặt và ánh mắt trong trẻo của cô gái và đặc sắc người Mường tại chương trình. |
Không dừng ở một vở diễn, “Hồn Mường Thức Giấc” còn được thiết kế với các không gian trải nghiệm nhằm mở rộng hành trình khám phá văn hóa cho du khách. Ban tổ chức dự kiến phát triển cánh đồng hoa quy mô hàng chục héc-ta tại khu vực Suối Chiếu, đồng thời xây dựng không gian “Nhập Mường” lấy cảm hứng từ văn hóa tâm linh và chất liệu Mo Mường.
Tại đây, du khách có thể tiếp cận các yếu tố văn hóa thông qua không gian được dàn dựng, trước khi tham gia những hoạt động trải nghiệm và thưởng thức chương trình thực cảnh. Cách tổ chức này hướng tới việc kết nối nhiều hoạt động trong cùng một điểm đến, thay vì chỉ tập trung vào một buổi biểu diễn nghệ thuật đơn lẻ.
Thông điệp của Hồn Mường thức giấc hướng tới tinh thần Nghị quyết số 80-NQ/TW ngày 7/1/2026 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam - văn kiện xác định văn hóa, con người là nền tảng, nguồn lực nội sinh quan trọng và động lực to lớn cho phát triển nhanh, bền vững của đất nước. Với chiến lược phát triển ngành công nghiệp văn hóa, gìn giữ với lan tỏa văn hóa truyền thống dân tộc và đồng thời thúc đẩy phát triển kinh tế-xã hội... Ở Mường Cơi, tinh thần ấy được hiện thực hóa theo cách rất cụ thể: chuyển hóa tiếng Đang, nhịp đuống, lời mo thành sản phẩm văn hóa - du lịch, để nghệ nhân có thêm cơ hội truyền dạy, người trẻ có thêm niềm tự hào, và bà con vùng cao có thêm sinh kế từ chính di sản của mình.
 |
| Đại diện Ban tổ chức cung cấp thông tin tại chương trình. |
Theo thông tin từ Ban tổ chức, những nội dung liên quan đến nghi lễ mo tang lễ và phong tục truyền thống sẽ tiếp tục được hoàn thiện, đối chiếu với nghệ nhân và cộng đồng địa phương trước khi đưa vào phiên bản biểu diễn chính thức. Đây là khâu cần thiết để bảo đảm các chất liệu được khai thác phù hợp với tập quán và đời sống văn hóa của người Mường.
Việc đưa di sản vào một sản phẩm du lịch có sự tham gia trực tiếp của cộng đồng mở ra hướng khai thác mới cho văn hóa bản địa tại Mường Cơi. Tuy nhiên, hiệu quả lâu dài sẽ phụ thuộc vào khả năng duy trì hoạt động sau sự kiện, mức độ tham gia và hưởng lợi của người dân, cũng như việc kết nối chương trình với các dịch vụ du lịch khác tại địa phương.
Với cách tiếp cận kết hợp nghệ thuật thực cảnh và trải nghiệm văn hóa, “Hồn Mường Thức Giấc” được kỳ vọng góp thêm một sản phẩm cho du lịch Sơn La, đồng thời tạo không gian để các giá trị văn hóa Mường được giới thiệu và thực hành trong đời sống đương đại.