Nhiều năm qua, giáo dục liên tục nói về giảm tải, đổi mới phương pháp, phát triển phẩm chất và năng lực học sinh.
Thế nhưng ở không ít nơi, giáo viên vẫn phải dành quá nhiều thời gian cho hồ sơ, báo cáo, hội họp, phong trào, cuộc thi, các loại minh chứng.
Nếu không giải quyết được những căn bệnh này, yêu cầu “đổi mới giáo dục” rất dễ trở thành một khẩu hiệu đẹp.
Tại Hội nghị tổng kết năm học 2025-2026 và triển khai nhiệm vụ năm học 2026-2027 của Hà Nội ngày 21.8, Thứ trưởng Bộ GDĐT Phạm Quang Hưng nhấn mạnh tinh thần “giảm để tăng”: giảm hồ sơ, báo cáo, hội họp, cuộc thi và phong trào hình thức để tăng thời gian cho dạy học, sinh hoạt chuyên môn và hỗ trợ học sinh.
Giáo viên không thể vừa là người dạy học, vừa là nhân viên hành chính, vừa chạy phong trào, vừa hoàn thành hàng loạt báo cáo mà vẫn có đủ thời gian để nghiên cứu bài giảng và quan tâm đến từng học sinh.
Muốn thầy cô đổi mới, trước hết phải trả lại cho họ thời gian dành cho chuyên môn.
Bệnh thành tích chính là một trong những nguyên nhân khiến áp lực không giảm được. Trường học phải chạy theo thành tích, thứ đáng lẽ phải được đo bằng chất lượng thật lại được thể hiện bằng những con số và hồ sơ đẹp.
Đáng nói hơn, bệnh thành tích không chỉ làm giáo viên mệt mỏi, nó còn đẩy áp lực xuống học sinh.
Học sinh đáng lẽ cần được học để hiểu, khám phá và phát triển năng lực lại có thể bị cuốn vào vòng xoáy điểm số.
Học để thi, luyện để thi, học thêm để thi, rồi tiếp tục thi để chứng minh kết quả. Muốn giảm áp lực thi cử, không thể chỉ giảm vài kỳ thi, mà phải thay đổi cách đánh giá.
Cần giảm những kỳ thi, cuộc thi không cần thiết; tăng đánh giá quá trình; chú trọng khả năng vận dụng kiến thức, kỹ năng, tư duy và sự tiến bộ của từng học sinh.
Đặc biệt, phải chấm dứt tư duy lấy thành tích của học sinh để đánh giá giáo viên một cách máy móc.
Chuyển đổi số và trí tuệ nhân tạo có thể giúp giảm việc, nhưng chỉ khi được dùng đúng mục đích. Nếu công nghệ tạo thêm biểu mẫu, thêm tài khoản, thêm báo cáo thì đó không phải chuyển đổi số để giảm tải, mà là số hóa sự quá tải.
Việc gì không phục vụ trực tiếp cho dạy và học thì mạnh dạn bỏ, báo cáo nào có thể tích hợp thì tích hợp, cuộc họp nào không cần thiết thì không tổ chức, cuộc thi nào không tạo giá trị giáo dục thì dừng.
Nói “giảm áp lực” ai cũng đồng tình, nhưng nếu không dám bỏ những việc không cần thiết, áp lực sẽ chỉ được chuyển từ dạng này sang dạng khác.
Giáo viên phải đứng trên bục giảng nhiều hơn ngồi trước máy tính làm hồ sơ, học sinh được học nhiều hơn thi.