Bước vào quý cuối năm 2026, ngành y tế đang trong giai đoạn nước rút hoàn thiện thể chế với nhiều chính sách có tác động trực tiếp đến hàng triệu người dân. Ngày 1/10, dưới sự chủ trì của Thứ trưởng Thường trực Vũ Mạnh Hà, Bộ Y tế đã chính thức công bố trọng tâm của 4 dự án luật chuẩn bị trình Quốc hội khóa XVI tại Kỳ họp thứ hai. Các dự thảo lần này hướng tới việc giải quyết những điểm nghẽn trong quản lý y tế và ứng phó với các vấn đề sức khỏe mới nổi trong cộng đồng.
Điểm thu hút sự chú ý lớn nhất trong lần sửa đổi này nằm ở Dự án Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá (sửa đổi). Trước sự bùng phát nhanh chóng của các sản phẩm thuốc lá mới trong giới trẻ, dự thảo đề xuất luật hóa các khái niệm và cấm toàn bộ chuỗi sản xuất, kinh doanh, vận chuyển, tàng trữ cũng như sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng, shisha. Cơ sở kinh doanh sẽ không được phép trưng bày các mặt hàng này dưới mọi hình thức, đồng thời quy định cấm bán thuốc lá cho người dưới 18 tuổi sẽ được thực thi với chế tài nghiêm ngặt hơn.
Bên cạnh đó, Dự án Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi) cũng mang đến những quy định mang tính bước ngoặt. Dự thảo mở rộng nguồn hiến bằng cách bổ sung quy định hiến tạng sau chết tuần hoàn và cho phép người dưới 18 tuổi được hiến tạng sau khi qua đời (nếu có nguyện vọng bằng văn bản và được người đại diện đồng ý).
Tuy nhiên, luật lại siết chặt nhóm hiến tạng khi còn sống. Cụ thể, thanh niên từ 18 đến dưới 25 tuổi chỉ được hiến tạng cho thành viên trong gia đình và phải qua khâu xác minh nhân thân nghiêm ngặt. Đặc biệt, để phòng ngừa nguy cơ thương mại hóa mô tạng và tình trạng "du lịch ghép tạng", dự thảo quy định người nước ngoài chỉ được thực hiện ghép tạng tại Việt Nam nếu có quan hệ huyết thống trực hệ hoặc có họ hàng trong phạm vi 3 đời với người hiến.
Trong lĩnh vực đời sống, Dự án Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi) đánh dấu sự thay đổi lớn về tư duy quản lý. Theo Thứ trưởng Vũ Mạnh Hà, sau 15 năm thi hành, quy mô chuỗi cung ứng đã thay đổi. Do đó, cơ quan chức năng sẽ chuyển từ việc kiểm soát từng khâu riêng lẻ sang quản lý xuyên suốt chuỗi giá trị thực phẩm dựa trên nguy cơ – từ cơ sở sản xuất ban đầu cho đến khi lên bàn ăn.
Dự án luật cuối cùng là một gói sửa đổi, bổ sung đồng thời 6 luật liên quan đến y tế (gồm Luật Khám bệnh, chữa bệnh; Luật Dược; Luật Bảo hiểm y tế...). Thay đổi trọng tâm là việc xóa bỏ quy định phê duyệt giá dịch vụ cụ thể cho từng cơ sở y tế, chuyển sang áp dụng mức giá chung theo cấp chuyên môn, đồng thời củng cố hành lang pháp lý để quản lý chặt chẽ hơn thiết bị y tế và giá thuốc.
Cũng trong khuôn khổ sự kiện, đại diện Bộ Y tế thông tin thêm về một điểm sáng trong chính sách an sinh vừa được ban hành. Cụ thể, theo Nghị định số 335/2026/NĐ-CP, mức chuẩn trợ giúp xã hội và trợ cấp hưu trí xã hội đã được điều chỉnh tăng 8% (từ 500.000 đồng lên 540.000 đồng/người/tháng). Chính sách này trực tiếp nâng cao mức thụ hưởng cho khoảng 4,5 triệu người, bao gồm 2 triệu đối tượng bảo trợ xã hội và 2,5 triệu người cao tuổi trên cả nước.