Dạy thêm, học thêm và làm sao quản lý hoạt động này hiệu quả là câu chuyện không mới. Thế nhưng, cứ mỗi lần chính sách thay đổi, câu chuyện ấy lại nóng lên và trở thành đề tài bàn tán sôi nổi nhất.
Khi có quy định siết chặt dạy thêm, không ít người thở phào nhẹ nhõm. Họ kỳ vọng con mình sẽ bớt áp lực, bớt những buổi học nối dài đến tối muộn. Nhưng cũng chính lúc ấy, ở một góc khác, nhiều phụ huynh lại bắt đầu lo lắng: nếu không học thêm, con mình có theo kịp không, có bị hụt hẫng ở những kỳ kiểm tra, kỳ thi sắp tới hay không?
Bởi nói cho cùng, nhu cầu học thêm là có thật. Nó không chỉ đến từ những em học còn yếu, cần được kèm cặp để theo kịp bạn bè, mà còn đến từ những em học khá, học giỏi, muốn được nâng cao kiến thức. Và sâu xa hơn nữa, nó đến từ nỗi lo rất đời thường của phụ huynh – lo con mình chưa đủ vững vàng trong một môi trường học tập nhiều áp lực.
Là một giáo viên đã có nhiều năm đứng lớp, tôi không nhìn câu chuyện này qua những con số hay quy định trên giấy. Tôi nhìn nó qua từng gương mặt học sinh, từng cuộc trò chuyện với phụ huynh, từng tình huống rất thật đã diễn ra trong lớp học của mình.
Từ những trải nghiệm ấy, tôi xin chia sẻ câu chuyện rất thật, để thêm góc nhìn về bức tranh dạy thêm, học thêm.
Con học tốt nhưng phụ huynh vẫn cho đi học thêm
Vào năm học, khi mọi thứ vừa bắt đầu ổn định, cũng là lúc điện thoại của giáo viên chủ nhiệm bắt đầu “nóng” lên bởi những tin nhắn, cuộc gọi của phụ huynh. Người hỏi thẳng, người hỏi dè dặt, nhưng tựu trung lại vẫn là một câu: “Cô ơi, cho cháu đi học thêm với cô được không?”.
Có phụ huynh gửi gắm con vì các em học còn yếu, chưa theo kịp chương trình – điều đó là dễ hiểu. Nhưng điều khiến tôi trăn trở là trong số ấy, không ít em học khá, thậm chí học tốt, vẫn được cha mẹ chủ động đăng ký cho đi học thêm ngay từ những tuần đầu tiên của năm học.
Tôi cũng đã nói rất rõ những em ấy hoàn toàn có thể tự học tốt, chưa nhất thiết phải tham gia học thêm. Tôi nghĩ mình đã nói đủ thẳng, đủ thật. Thế nhưng rồi, phía sau những lời trao đổi ấy, nhu cầu học thêm vẫn âm thầm diễn ra, thậm chí còn sôi động hơn tôi tưởng.
Chỉ vài tuần sau, tôi biết được nhiều em trong số “không cần học thêm” ấy vẫn được cha mẹ gửi đi học ở các lớp ngoài. Có em học ở trung tâm, có em được thuê gia sư kèm riêng tại nhà, chi phí không hề nhỏ nhưng phụ huynh chấp nhận.
Giáo viên không bất ngờ nhưng trăn trở
Làm giáo viên, đứng lớp mỗi ngày, chúng tôi hiểu rất rõ năng lực từng học sinh. Em nào đang hổng kiến thức, em nào chỉ cần thêm chút thời gian là sẽ vững vàng, em nào có thể tự học tốt… Những nhận định ấy không phải cảm tính, mà được tích lũy từ từng bài kiểm tra, từng giờ học, từng lần gọi các em lên bảng.
Thế nhưng, có một thực tế không dễ thay đổi là phụ huynh không chỉ nhìn vào năng lực hiện tại của con, mà họ nhìn vào nỗi lo phía trước.
Nỗi lo con mình thua kém bạn bè, nỗi lo một kỳ thi nào đó không đạt kết quả như mong muốn. Và sâu hơn, là nỗi lo mình đã “chưa làm đủ” cho con.
Vì thế, học thêm đôi khi không còn là câu chuyện cần học hay không. Nó trở thành một cách để phụ huynh tự trấn an. Cho con đi học thêm, với họ, giống như mua thêm một lớp “bảo hiểm” cho tương lai.
Tôi từng gặp một phụ huynh nói rất thật: “Cô bảo cháu không cần học thêm, tôi cũng tin. Nhưng lỡ đâu…”. Chỉ hai chữ “lỡ đâu” ấy thôi, đủ để mọi lời khuyên trở nên nhẹ tênh.
Chính tâm lý đó đã tạo nên một nghịch lý. Có những học sinh thực sự cần được phụ đạo thì lại học thêm theo kiểu đại trà, không đúng trọng tâm. Trong khi đó, nhiều em học khá, học tốt, đáng lẽ cần thời gian nghỉ ngơi, đọc sách, trải nghiệm, lại bị cuốn vào những buổi học nối dài.
Đáng nói hơn, khi việc dạy thêm trong trường bị siết lại, nhu cầu ấy không mất đi mà chuyển hướng ra ngoài. Phụ huynh vẫn tìm đến các trung tâm, các lớp học tự phát, thậm chí thuê gia sư mà họ không thật sự biết rõ trình độ chuyên môn ra sao. Chỉ cần có người dạy, chỉ cần con “đang được học thêm”, là họ yên tâm phần nào.
Nếu chỉ nhìn vào con số giảm dạy thêm trong nhà trường, có thể thấy đó là một tín hiệu tích cực. Nhưng có một dòng chảy khác đang âm thầm diễn ra bên ngoài nhà trường.
Vì thế, câu chuyện dạy thêm, học thêm không thể chỉ giải quyết bằng việc cấm hay siết. Bởi cái cần giải quyết không chỉ là hành vi, mà là tâm lý.
Phụ huynh sẽ không ngừng tìm cách cho con học thêm, nếu họ còn cảm thấy chưa thật sự yên tâm với việc học chính khóa. Niềm tin ấy không thể tạo ra bằng quy định, mà phải được xây dựng từ chất lượng dạy học và sự minh bạch trong giáo dục.
Nếu mỗi giờ học trên lớp đủ chắc, đủ sâu, nếu giáo viên có thời gian quan tâm sát sao hơn đến từng học sinh, nếu kết quả học tập phản ánh đúng năng lực chứ không chỉ là điểm số của vài bài kiểm tra, thì phụ huynh sẽ bớt dần cảm giác “phải lo thêm”.
Giải pháp nào quản lý việc dạy thêm hiệu quả?
Bên cạnh đó, cũng cần nhìn nhận một cách thẳng thắn rằng, nhu cầu học thêm là có thật và có những trường hợp hoàn toàn chính đáng. Học sinh yếu cần được phụ đạo, học sinh khá giỏi cần môi trường bồi dưỡng phù hợp. Vấn đề không phải là xóa bỏ, mà là tổ chức lại sao cho hợp lý và minh bạch.
Cùng với đó, việc quản lý các trung tâm và hoạt động gia sư cũng cần được chú ý nhiều hơn. Không thể để tình trạng bất kỳ ai cũng có thể đứng lớp, trong khi người chịu trách nhiệm chính về chất lượng giáo dục lại bị ràng buộc quá nhiều.
Cuối cùng, một điều không thể bỏ qua là áp lực thi cử. Khi mỗi kỳ thi vẫn mang nặng tính “quyết định”, khi tâm lý sợ rủi ro còn lớn, thì học thêm vẫn sẽ là lựa chọn mà nhiều phụ huynh không dễ từ bỏ.
Có lẽ, điều quan trọng nhất không phải là làm sao để học thêm biến mất. Mà là làm sao để phụ huynh không còn phải chạy theo nó bằng mọi giá.
Khi niềm tin được đặt đúng chỗ vào nhà trường, vào giáo viên, vào chính khả năng của con mình thì lúc đó, học thêm sẽ trở về đúng vị trí của nó: một lựa chọn bổ trợ, chứ không phải một nỗi ám ảnh thường trực trong hành trình học tập của học sinh.