Sau đại dịch, sức khỏe cộng đồng được nhắc đến nhiều hơn trong đời sống xã hội. Người dân quan tâm hơn đến dinh dưỡng, tiêm chủng, khám sức khỏe, sức khỏe tinh thần và phòng bệnh từ sớm. Tuy nhiên, theo nhiều chuyên gia y tế công cộng, thách thức lớn nhất hiện nay vẫn không phải là thiếu bệnh viện hay thiếu công nghệ, mà là khoảng cách giữa nhận thức và hành động của cộng đồng.

Một tiến sĩ y tế công cộng từng chia sẻ: “Điều khó nhất trong chăm sóc sức khỏe cộng đồng là làm sao để mọi người quan tâm đến sức khỏe ngay cả khi họ chưa thấy mình có bệnh”.

Theo các chuyên gia, phần lớn bệnh lý mạn tính hiện nay như tăng huyết áp, đái tháo đường, béo phì, tim mạch hay rối loạn tâm thần đều có giai đoạn âm thầm kéo dài nhiều năm. Tuy nhiên, không ít người chỉ tìm đến hệ thống y tế khi bệnh đã tiến triển nặng hoặc ảnh hưởng nghiêm trọng đến cuộc sống.

Điều này đặc biệt rõ ở các nhóm lao động trẻ, công nhân, sinh viên và người sống tại đô thị lớn. Nhiều người duy trì tình trạng thiếu ngủ kéo dài, ăn uống thất thường, ít vận động, căng thẳng liên tục nhưng vẫn cho rằng mình “còn trẻ nên chưa sao”. Đến khi xuất hiện kiệt sức, rối loạn lo âu hoặc bệnh lý chuyển hóa, họ mới bắt đầu quan tâm đến sức khỏe.

Theo các chuyên gia, chăm sóc sức khỏe cộng đồng vốn không chỉ là chữa bệnh, mà là giúp cộng đồng hình thành thói quen sống lành mạnh trước khi bệnh xuất hiện. Nhưng đây cũng là phần khó nhất vì liên quan trực tiếp đến hành vi, tâm lý, điều kiện kinh tế và văn hóa sống của mỗi người.

“Một chiến dịch truyền thông có thể giúp người dân biết điều gì tốt cho sức khỏe, nhưng để họ thay đổi thói quen sống lại là câu chuyện hoàn toàn khác”, một chuyên gia quản lý y tế nhận định.

Không ít người biết hút thuốc có hại, thức khuya nguy hiểm hay cần khám sức khỏe định kỳ, nhưng vẫn trì hoãn vì áp lực cuộc sống, tài chính hoặc tâm lý chủ quan. Trong môi trường đô thị hiện đại, nhiều người đang sống trong trạng thái “ưu tiên mọi thứ trước sức khỏe”.

Các chuyên gia cho rằng chăm sóc sức khỏe cộng đồng hiện nay còn đối mặt với nhiều thách thức mới như già hóa dân số, ô nhiễm môi trường, áp lực tâm lý, lối sống ít vận động và sự bùng nổ của mạng xã hội. Thông tin sức khỏe lan truyền nhanh hơn bao giờ hết, nhưng đi kèm với đó là nguy cơ tin giả, tự chẩn đoán và xu hướng tiếp cận kiến thức thiếu kiểm chứng.

Một vấn đề khác được nhiều chuyên gia nhấn mạnh là sự chênh lệch trong khả năng tiếp cận y tế giữa các nhóm dân cư. Người có điều kiện thường dễ tiếp cận dịch vụ chăm sóc sức khỏe chất lượng cao hơn, trong khi nhiều người lao động hoặc người sống ở vùng khó khăn vẫn gặp rào cản về tài chính, thời gian và thông tin.

Theo các tiến sĩ trong lĩnh vực y tế công cộng, muốn nâng cao sức khỏe cộng đồng không thể chỉ dựa vào bệnh viện. Điều quan trọng là xây dựng môi trường sống giúp người dân dễ duy trì thói quen lành mạnh hơn, từ trường học, nơi làm việc đến không gian đô thị.

“Chúng ta không thể chờ người dân bệnh rồi mới chăm sóc sức khỏe cộng đồng”, một chuyên gia nhấn mạnh. Theo ông, đầu tư cho dự phòng, giáo dục sức khỏe và phát hiện sớm luôn rẻ hơn rất nhiều so với điều trị khi bệnh đã trở nặng.

Nhiều chuyên gia cũng cho rằng chăm sóc sức khỏe cộng đồng cần được nhìn theo hướng dài hạn thay vì chỉ phản ứng khi có khủng hoảng dịch bệnh. Sức khỏe không chỉ là chuyện của ngành y tế mà còn liên quan đến giáo dục, môi trường, lao động, dinh dưỡng, quy hoạch đô thị và chất lượng sống.

Trong bối cảnh áp lực cuộc sống ngày càng lớn, điều khó nhất có lẽ không phải là tạo ra thêm thuốc hay thêm bệnh viện, mà là giúp con người học cách quan tâm đến cơ thể mình sớm hơn, đều đặn hơn và nghiêm túc hơn, ngay cả khi họ vẫn còn cảm thấy khỏe mạnh.