Điều đáng nói là nhiều trường hợp bệnh ở trẻ không trở nặng vì tác nhân ban đầu, mà vì những sai lầm rất phổ biến trong cách xử lý của người lớn.

Một trong những tình trạng thường gặp nhất vào mùa hè là sốt virus. Theo Centers for Disease Control and Prevention (CDC), thời tiết nóng ẩm tạo điều kiện thuận lợi cho nhiều loại virus phát triển và lây lan trong cộng đồng, đặc biệt ở trẻ nhỏ có hệ miễn dịch chưa hoàn thiện. Không ít trẻ vừa nghỉ hè đã bắt đầu xuất hiện các biểu hiện như sốt cao, mệt mỏi, đau họng hoặc rối loạn tiêu hóa nhẹ.

Tuy nhiên, sai lầm phổ biến của nhiều phụ huynh là quá hoang mang khi trẻ sốt. Có gia đình vừa thấy con sốt đã tự ý dùng nhiều loại thuốc cùng lúc, lạm dụng kháng sinh hoặc cố tìm mọi cách hạ sốt thật nhanh. Trong khi đó, phần lớn các trường hợp sốt virus thông thường không cần kháng sinh vì nguyên nhân không phải do vi khuẩn.

Điều quan trọng hơn là theo dõi tình trạng mất nước, khả năng ăn uống, tri giác và các dấu hiệu cảnh báo như li bì, khó thở hoặc co giật. Theo khuyến cáo của World Health Organization (WHO), chăm sóc đúng cách trong các bệnh virus ở trẻ nhỏ cần tập trung vào nghỉ ngơi, bù nước và theo dõi sát diễn tiến thay vì lạm dụng thuốc.

Mùa hè cũng là thời điểm trẻ dễ gặp các bệnh lý tiêu hóa, đặc biệt là tiêu chảy cấp. Thực phẩm bảo quản không đúng cách, nước uống không đảm bảo vệ sinh, thói quen ăn hàng quán hoặc ăn uống thất thường trong kỳ nghỉ đều làm tăng nguy cơ nhiễm khuẩn đường ruột.

Trong thực tế, nhiều cha mẹ thường có xu hướng kiêng ăn quá mức khi trẻ bị tiêu chảy. Có trẻ chỉ được uống nước cháo loãng trong nhiều ngày vì người lớn sợ ăn vào sẽ “đi ngoài nhiều hơn”. Nhưng điều này lại khiến trẻ nhanh suy kiệt và mất điện giải hơn. Theo UNICEF và WHO, trẻ bị tiêu chảy vẫn cần được duy trì dinh dưỡng phù hợp và bù nước đúng cách để hạn chế biến chứng.

Một vấn đề khác đang ngày càng phổ biến trong những đợt nắng nóng kéo dài là sốc nhiệt và mất nước ở trẻ em. Nhiều phụ huynh vẫn nghĩ sốc nhiệt chỉ xảy ra với người lao động ngoài trời, nhưng trên thực tế trẻ nhỏ là nhóm rất nhạy cảm với nhiệt độ môi trường. Trẻ vui chơi lâu dưới nắng, vận động cường độ cao hoặc ở trong không gian nóng bí đều có nguy cơ kiệt sức do nhiệt.

Điều đáng lo là nhiều trường hợp ban đầu chỉ biểu hiện bằng mệt, đau đầu, buồn nôn hoặc ngủ bất thường nên dễ bị bỏ qua. Khi trẻ xuất hiện tình trạng lừ đừ, sốt cao, da nóng đỏ hoặc thở nhanh, cơ thể có thể đã bắt đầu rơi vào trạng thái nguy hiểm.

Ngoài các bệnh lý cấp tính, mùa hè cũng là thời điểm gia tăng các vấn đề về da ở trẻ nhỏ. Viêm da, rôm sảy, dị ứng, nấm da hoặc côn trùng đốt thường xuất hiện nhiều hơn do thời tiết nóng ẩm và trẻ tăng vận động ngoài trời. Tuy nhiên, một sai lầm khá phổ biến là cha mẹ tự ý dùng nhiều loại thuốc bôi không rõ thành phần, đặc biệt là các sản phẩm chứa corticoid mạnh.

Trong nhiều trường hợp, việc bôi thuốc kéo dài không đúng chỉ định có thể khiến da trẻ mỏng hơn, dễ kích ứng và khó điều trị hơn về sau.

Bên cạnh đó, đau mắt đỏ và viêm kết mạc cũng thường bùng phát trong mùa hè, nhất là ở môi trường đông trẻ như hồ bơi, lớp học hè hay khu vui chơi. Nhiều gia đình có thói quen tự mua thuốc nhỏ mắt hoặc dùng chung khăn, chậu rửa khiến nguy cơ lây lan tăng lên đáng kể.

Một vấn đề rất đặc trưng của trẻ em đô thị hiện nay là viêm mũi họng liên quan đến điều hòa nhiệt độ. Thời tiết bên ngoài quá nóng khiến nhiều gia đình bật điều hòa gần như cả ngày, để nhiệt độ thấp sâu hoặc cho trẻ thay đổi môi trường nóng – lạnh liên tục. Điều này làm niêm mạc hô hấp dễ bị kích thích, khô và giảm khả năng bảo vệ tự nhiên.

Không ít trẻ mùa hè gần như “ở trong phòng lạnh nhiều hơn ngoài trời”, dẫn đến tình trạng viêm mũi, nghẹt mũi, ho kéo dài hoặc rối loạn giấc ngủ. Theo American Academy of Pediatrics, môi trường sống quá kín, ít vận động ngoài trời và sử dụng điều hòa không phù hợp có thể ảnh hưởng đến sức khỏe hô hấp cũng như khả năng thích nghi nhiệt độ ở trẻ nhỏ.

Điều đáng suy nghĩ là nhiều bệnh mùa hè ở trẻ không hoàn toàn xuất phát từ thời tiết, mà đến từ lối sống và cách chăm sóc chưa phù hợp. Có những gia đình rất lo cho con nhưng lại quên những điều căn bản nhất: cho trẻ uống đủ nước, ngủ đúng giờ, vận động hợp lý, ăn uống lành mạnh và giữ môi trường sinh hoạt thông thoáng.

Trong chăm sóc trẻ em, mùa hè không chỉ là giai đoạn phòng bệnh, mà còn là thời điểm cần giúp cơ thể trẻ thích nghi khỏe mạnh với môi trường tự nhiên. Một đứa trẻ khỏe không phải là đứa trẻ “không bao giờ bệnh”, mà là đứa trẻ có nền tảng thể chất tốt, được chăm sóc đúng cách và được người lớn quan sát đủ sớm khi cơ thể bắt đầu phát tín hiệu bất thường. Bởi đôi khi, điều khiến trẻ trở nặng không phải căn bệnh ban đầu, mà là sự chủ quan hoặc những thói quen tưởng đúng nhưng đã tồn tại quá lâu trong cách chăm con của nhiều gia đình hiện đại.