Tọa đàm “Thế hệ người Việt trẻ nói không với thuốc lá” do Báo Nhân Dân tổ chức, nhằm góp phần hoàn thiện khung pháp lý về phòng, chống tác hại của thuốc lá, bảo đảm thể chế hóa đầy đủ chủ trương, đường lối của Đảng, thống nhất, đồng bộ với hệ thống pháp luật và phù hợp với bối cảnh thực tiễn. Bên cạnh đó, tọa đàm cũng góp phần trang bị kiến thức, nâng cao nhận thức và khuyến khích thế hệ trẻ chủ động nói không với thuốc lá, lựa chọn sức khỏe, lựa chọn tương lai.
 |
| Ông Đặng Hoa Nam, Phó Chủ tịch Thường trực Hội Bảo vệ quyền trẻ em Việt Nam; với Tiến sĩ Angela Pratt, Trưởng đại diện Tổ chức Y tế thế giới (WHO) tại Việt Nam tham dự tọa đàm. |
 |
| Các đại biểu, chuyên gia, cùng các phóng viên báo chí tham dự tọa đàm. |
Tham dự buổi tọa đàm có ông Nguyễn Hồng Ngọc, Phó Vụ trưởng Vụ Văn hóa-Xã hội, Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội; Phó Giáo sư, Tiến sĩ Lê Thị Thanh Hương, Phó Hiệu trưởng Trường đại học Y tế công cộng; ông Đặng Hoa Nam, Phó Chủ tịch Hội Bảo vệ quyền trẻ em Việt Nam; Tiến sĩ Angela Pratt, Trưởng Đại diện Tổ chức Y tế thế giới tại Việt Nam; Thạc sĩ Đoàn Thu Huyền, Giám đốc quốc gia, Tổ chức Campaign for Tobacco-Free Kids tại Việt Nam; cùng đông đảo nhà quản lý, chuyên gia, nhà khoa học và các tổ chức trong nước, quốc tế quan tâm đến việc hoàn thiện chính sách phòng, chống tác hại của thuốc lá.
Phát biểu khai mạc và đề dẫn tọa đàm, ông Nguyễn Hoàng Nhật, Phó Trưởng Ban Nhân Dân điện tử, Báo Nhân Dân nhấn mạnh: Sau hơn 13 năm triển khai Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá (Luật số 09/2012/QH13 được Quốc hội thông qua ngày 18/06/2012 và chính thức có hiệu lực từ ngày 01/05/2013), Việt Nam đã đạt được những kết quả đáng ghi nhận trong nâng cao nhận thức cộng đồng và từng bước xây dựng môi trường không khói thuốc tại các không gian công cộng.
 |
| Ông Nguyễn Hoàng Nhật, Phó Trưởng Ban Nhân Dân điện tử, Báo Nhân Dân phát biểu. (Ảnh: Duy Minh) |
Tuy nhiên, công tác phòng, chống tác hại của thuốc lá đang đối mặt với nhiều thách thức mới, đặc biệt là sự xuất hiện của thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng. Với thiết kế bắt mắt cùng những hình thức quảng bá, tiếp thị ngày càng tinh vi trên mạng xã hội và tại các điểm bán, các sản phẩm này đang tác động trực tiếp đến trẻ em, học sinh, sinh viên. Đáng lo ngại, những quan niệm sai lệch cho rằng thuốc lá mới ít gây hại hơn thuốc lá truyền thống hoặc có thể sử dụng để thay thế thuốc lá đang làm gia tăng nguy cơ tiếp cận, sử dụng các sản phẩm chứa nicotine trong giới trẻ.
Ông Nguyễn Hoàng Nhật cũng nêu vấn đề, về một số chính sách kiểm soát thuốc lá truyền thống cũng bộc lộ những hạn chế. Như quy định cảnh báo sức khỏe bằng hình ảnh trên bao bì thuốc lá, bộ sáu hình ảnh cảnh báo được sử dụng từ năm 2013 đến nay chưa được thay đổi, trong khi diện tích cảnh báo vẫn ở mức 50%, thấp hơn nhiều quốc gia trong khu vực,…
Trước thực trạng đó, việc sửa đổi, bổ sung Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá cần dựa trên bằng chứng khoa học và kinh nghiệm quốc tế, tập trung hoàn thiện các quy định kiểm soát toàn diện thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng, không để phát sinh khoảng trống pháp lý. Cùng với đó, cần nghiên cứu nâng diện tích cảnh báo sức khỏe trên bao bì thuốc lá, đổi mới hình ảnh cảnh báo; tăng cường kiểm soát quảng cáo, khuyến mại, trưng bày thuốc lá tại điểm bán và hoạt động tiếp thị trên môi trường số.
Ông Nguyễn Hoàng Nhật cho rằng, sử dụng thuốc lá là yếu tố có nguy cơ hàng đầu của nhiều bệnh không lây nhiễm nguy hiểm như ung thư, bệnh tim mạch, đột quỵ, bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính và nhiều vấn đề sức khỏe khác. Bảo vệ thế hệ trẻ trước tác hại của thuốc lá không chỉ là trách nhiệm của các cơ quan quản lý mà cần sự tham gia của gia đình, nhà trường, các tổ chức xã hội và chính thanh thiếu niên.
 |
| Ông Nguyễn Hoàng Nhật, Phó Trưởng Ban Nhân Dân điện tử, Báo Nhân Dân phát biểu. |
Đồng thời, ông Nguyễn Hoàng Nhật nhấn mạnh: "Đặc biệt, báo chí và truyền thông có vai trò quan trọng trong việc cung cấp thông tin khoa học, phản bác những quan niệm sai lệch về thuốc lá mới, đồng thời tạo sự đồng thuận xã hội đối với các chính sách bảo vệ sức khỏe cộng đồng".
Báo chí và truyền thông do đó cần có trách nhiệm hơn nữa trong việc tuyên truyền tác hại cho sức khỏe khi thế hệ trẻ sử dụng thuốc lá điện tử. Điều đó không chỉ làm gia tăng nguy cơ nghiện nicotine mà còn kéo theo hàng loạt tác động bất lợi đối với sức khỏe tim mạch, hô hấp, thần kinh, sinh sản và sự phát triển não bộ. Đặc biệt, trẻ em, thanh thiếu niên và phụ nữ mang thai là những nhóm dễ bị tổn thương nhất.
Phát biểu tại tọa đàm, Tiến sĩ Angela Pratt, Trưởng Đại diện Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) tại Việt Nam bày tỏ chia sẻ: Nicotine là chất gây nghiện mạnh, đặc biệt có hại đối với trẻ em, thanh thiếu niên, phụ nữ mang thai và thai nhi. WHO đánh giá cao việc Việt Nam cấm thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng, đồng thời khuyến nghị kiểm soát đầy đủ cả các bộ phận, linh kiện của sản phẩm. Những sản phẩm này chứa nicotine, một chất gây nghiện mạnh, cùng nhiều chất độc liên quan đến ung thư, bệnh tim mạch và hô hấp. Đáng chú ý, một số sản phẩm có thể phát thải các chất thậm chí độc hại hơn khói thuốc lá thông thường.
Theo đại diện WHO, nicotine đặc biệt nguy hiểm đối với trẻ em, thanh thiếu niên và phụ nữ mang thai. Chất này có thể ảnh hưởng đến sự phát triển não bộ, suy giảm khả năng học tập và gia tăng nguy cơ rối loạn lo âu. Người trẻ sử dụng thuốc lá điện tử cũng có nguy cơ chuyển sang hút thuốc lá điếu thông thường cao hơn. Điều đáng lo ngại là các sản phẩm thuốc lá mới đang được thiết kế và tiếp thị nhằm thu hút giới trẻ. Tại Việt Nam, nhiều sản phẩm có hương vị như dưa hấu, kẹo bông, bánh tart chanh, cùng bao bì bắt mắt, thậm chí được thiết kế giống đồ chơi.
 |
| Tiến sĩ Angela Pratt, Trưởng Đại diện Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) tại Việt Nam phát biểu. |
Đại diện WHO cũng cảnh báo, nhiều doanh nghiệp sản xuất và tiếp thị những sản phẩm mới chính là các doanh nghiệp từng phủ nhận mối liên hệ giữa hút thuốc lá và ung thư phổi trong nhiều thập kỷ. Theo bà, việc phát triển các dòng sản phẩm này không nhằm giúp người hút thuốc cai nghiện, mà là cơ hội kinh doanh để tạo ra một thế hệ người lệ thuộc nicotine mới.
Trình bày tham luận tại tọa đàm, PGS.TS Lê Thị Thanh Hương, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Y tế công cộng cho biết, hệ thống cảnh báo sức khỏe bằng hình ảnh trên bao bì thuốc lá tại Việt Nam đến nay chưa có thay đổi đáng kể, kể từ khi áp dụng vào tháng 5/2013 với sáu mẫu hình ảnh cảnh báo. Trong khi đó, diện tích cảnh báo vẫn chiếm 50% mỗi mặt chính của bao thuốc, dù Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá năm 2012 quy định cảnh báo phải được thay đổi định kỳ hai năm một lần.
"Năm 2024, Trường Đại học Y tế công cộng phối hợp với một số chuyên gia của CDC Hoa Kỳ thực hiện một nghiên cứu thử nghiệm trên 1.010 người hút thuốc lá và chúng tôi so sánh giữa nhóm được thử nghiệm với diện tích cảnh báo sức khỏe trên bao bì thuốc lá 85 %, có in số điện thoại tổng đài tư vấn cai nghiện thuốc lá miễn phí và hình ảnh cảnh báo mới, so với nhóm vẫn sử dụng hình ảnh cảnh báo cũ, chiếm diện tích 50%; Kết quả là nhóm được tiếp xúc với hình ảnh cảnh báo có diện tích lớn hơn thì có sự hiểu biết về tác hại của thuốc lá tốt hơn và có ý định bỏ thuốc lá cao hơn so với nhóm tiếp xúc với hình ảnh chiếm diện tích hình ảnh 50% như hiện tại. Theo Tổ chức Y tế thế giới, nếu diện tích hình ảnh cảnh báo sức khỏe trên bao bì thuốc lá tăng lên ít nhất 85% thì trong vòng 6 năm tới sẽ ngăn ngừa được 815.000 người hút thuốc.”- Phó Giáo sư, Tiến sĩ Lê Thị Thanh Hương, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Y tế công cộng, phân tích.
 |
| Phó Giáo sư, Tiến sĩ Lê Thị Thanh Hương, Phó Hiệu trưởng Trường đại học Y tế công cộng phát biểu. (Ảnh: Duy Minh) |
Việc duy trì những hình ảnh giống nhau trong thời gian dài khiến người hút thuốc dần quen mắt, giảm chú ý đến thông điệp cảnh báo. Tỷ lệ người hút thuốc chú ý đến cảnh báo sức khỏe giảm từ 91,1% năm 2015 xuống 80% năm 2024, theo khảo sát tại 37 tỉnh, thành phố. Đánh giá của Trường Đại học Y tế công cộng năm 2019 cũng ghi nhận hiệu quả của cả sáu mẫu cảnh báo đều suy giảm.
Từ những phân tích trên, chuyên gia đề xuất tăng diện tích cảnh báo sức khỏe lên ít nhất 85%, dành phần diện tích tăng thêm để phóng to hình ảnh, qua đó nâng cao khả năng thu hút sự chú ý và truyền tải thông điệp về tác hại của thuốc lá.
Bên cạnh việc tăng diện tích cảnh báo, chuyên gia đề xuất in số Tổng đài tư vấn cai thuốc lá miễn phí 1800 6606 trực tiếp trên bao bì thuốc lá để người hút dễ nhận biết và tiếp cận hỗ trợ khi có nhu cầu bỏ thuốc.
Tại tọa đàm, ông Đặng Hoa Nam, Phó Chủ tịch Thường trực Hội Bảo vệ quyền trẻ em Việt Nam cho rằng, cần chuyển từ tư duy xử lý hậu quả sang chủ động phòng ngừa nguy cơ. Ông đề xuất tăng trách nhiệm của các nền tảng số trong phát hiện, ngăn chặn nội dung vi phạm; giám sát hoạt động kinh doanh thuốc lá trên mạng; đồng thời trang bị cho trẻ em kỹ năng nhận diện quảng cáo trá hình và thông tin sai lệch.
 |
| Ông Đặng Hoa Nam, Phó Chủ tịch Thường trực Hội Bảo vệ quyền trẻ em Việt Nam phát biểu. (Ảnh: Duy Minh) |
Ông Đặng Hoa Nam nêu đề xuất, cần hoàn thiện quy định về quản lý quảng cáo, tiếp thị, khuyến mại và kinh doanh thuốc lá trên môi trường điện tử; tăng trách nhiệm của các nền tảng số trong phát hiện, ngăn chặn nội dung vi phạm; đồng thời giám sát hoạt động mua bán qua hội nhóm kín và tài khoản ẩn danh.
"Trẻ em cần được trang bị kỹ năng nhận diện quảng cáo trá hình, phân biệt thông tin khoa học với nội dung có mục đích tác động đến hành vi. Tuy nhiên, trách nhiệm bảo vệ không thể chỉ đặt lên vai trẻ em mà cần sự phối hợp của cơ quan quản lý, doanh nghiệp, nền tảng số, gia đình và nhà trường" – ông Nam nhấn mạnh.
 |
| Các đại biểu, chuyên gia trao đổi tại tọa đàm. |
 |
| Thạc sĩ Đoàn Thu Huyền, Giám đốc quốc gia Tổ chức Campaign for Tobacco-Free Kids tại Việt Nam, chia sẻ tại tọa đàm. (Ảnh: Duy Minh) |
Trao đổi tại tọa đàm, nhiều ý kiến của các đại biểu cho thấy, hoàn thiện chính sách phòng, chống tác hại của thuốc lá không chỉ dừng ở việc sửa đổi quy định pháp luật mà còn đòi hỏi cơ chế giám sát và thực thi hiệu quả. Việc tăng diện tích cảnh báo sức khỏe, kiểm soát quảng cáo, khuyến mại, tài trợ và hoạt động kinh doanh thuốc lá trên môi trường số cần được triển khai đồng bộ, đi đôi với nâng cao trách nhiệm của các nền tảng và điểm bán lẻ.
Ngoài ra, các đại biểu cũng thống nhất quan điểm rằng, sự phối hợp giữa cơ quan quản lý, gia đình, nhà trường và các tổ chức xã hội có ý nghĩa quan trọng trong việc tạo dựng môi trường an toàn, giúp trẻ em, thanh thiếu niên nhận diện tác hại của thuốc lá, chủ động phòng tránh nguy cơ tiếp cận và sử dụng sản phẩm này.
 |
| |
Sau hơn 13 năm triển khai Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá, Việt Nam đã đạt được những kết quả quan trọng trong nâng cao nhận thức cộng đồng và xây dựng môi trường không khói thuốc. Tuy nhiên, sự xuất hiện của các sản phẩm thuốc lá mới, cùng những hình thức quảng bá, tiếp thị ngày càng đa dạng đang đặt ra nhiều thách thức đối với công tác bảo vệ sức khỏe nhân dân, đặc biệt là trẻ em và thanh thiếu niên.
Từ thực tiễn đó, đòi hỏi các cơ quan quản lý và các đơn vị liên quan, cần tiếp tục hoàn thiện các quy định pháp luật, tăng cường những biện pháp phòng ngừa và kiểm soát hiệu quả hơn nguy cơ tiếp cận, sử dụng thuốc lá trong giới trẻ và hướng tới chung tay bảo vệ sức khỏe cộng đồng.