Thứ Năm, 14/05/2026 18:25 (GMT+7)

Rối loạn lo âu ở trẻ em đang tăng mạnh

(SKTE) - Có một nghịch lý đang diễn ra trong xã hội hiện đại: trẻ em hôm nay được chăm sóc tốt hơn mọi thế hệ trước, nhưng lại mong manh về tâm lý hơn bao giờ hết.
Ảnh đại diện tin bài

Làm sao để bé không sợ đi học? 7+ mẹo đơn giản và hữu íchBệnh thành tích và đạo đức trong nhà trường5 năm không thể tốt nghiệp đại học, nam sinh đi khám phát hiện mắc bệnh tâm thần

Các em có điều kiện sống tốt hơn, được tiếp cận giáo dục sớm hơn, được đầu tư nhiều hơn về dinh dưỡng lẫn kỹ năng. Nhưng đồng thời, các vấn đề sức khỏe tâm thần ở trẻ em lại gia tăng rõ rệt, đặc biệt là rối loạn lo âu. Theo World Health Organization, khoảng 1 trong 7 trẻ em và thanh thiếu niên toàn cầu đang gặp các vấn đề liên quan đến sức khỏe tâm thần, trong đó rối loạn lo âu thuộc nhóm phổ biến nhất.

Điều đáng suy nghĩ là nhiều đứa trẻ bị lo âu không sống trong nghèo khó hay sang chấn nghiêm trọng. Ngược lại, các em thường lớn lên trong những gia đình có học thức, được quan tâm và đầu tư bài bản. Nhưng chính môi trường ấy đôi khi lại tạo ra một dạng áp lực rất tinh vi: áp lực phải trở nên xuất sắc.

Đó là kiểu áp lực không cần roi vọt. Nó xuất hiện qua lịch học kín đặc, qua sự so sánh âm thầm giữa các đứa trẻ, qua ánh mắt thất vọng khi con điểm thấp, hay qua những câu nói tưởng như vô hại: “Ba mẹ chỉ muốn tốt cho con”. Khi lặp lại đủ lâu, trẻ bắt đầu hình thành cảm giác rằng giá trị của mình phụ thuộc vào thành tích.

 Rối loạn lo âu ở trẻ em đang tăng mạnh

Nhiều phụ huynh không nhận ra rằng não bộ trẻ em chưa đủ trưởng thành để xử lý áp lực kéo dài như người lớn. Vùng não liên quan đến điều hòa cảm xúc và kiểm soát stress vẫn đang trong quá trình phát triển. Khi trẻ liên tục sống trong trạng thái phải cố gắng, hệ thần kinh dễ chuyển sang cơ chế cảnh giác kéo dài, nền tảng sinh học của lo âu.

Một nghiên cứu được công bố trên JAMA Pediatrics ghi nhận tỷ lệ trẻ có biểu hiện lo âu và trầm cảm tăng mạnh sau đại dịch COVID-19. Các nhà nghiên cứu cho rằng sự cô lập xã hội, áp lực học tập và cảm giác bất ổn kéo dài đã ảnh hưởng đáng kể đến tâm lý trẻ em.

Tuy nhiên, điều khiến nhiều gia đình bỏ sót vấn đề là biểu hiện lo âu ở trẻ thường không giống người lớn. Trẻ em hiếm khi nói: “Con bị stress”. Thay vào đó, lo âu xuất hiện dưới dạng đau bụng trước giờ đến trường, khó ngủ, sợ mắc lỗi, dễ cáu gắt hoặc bám cha mẹ quá mức. Có những đứa trẻ học rất giỏi nhưng luôn sống trong cảm giác mình chưa đủ tốt.

 

Trong nhiều năm nghiên cứu về phát triển tâm lý trẻ em, tôi nhận ra một thực tế đáng lo: xã hội hiện đại đang bình thường hóa sự căng thẳng ở trẻ nhỏ. Một đứa trẻ tiểu học thức đến khuya để học thêm được xem là chăm chỉ. Một đứa trẻ luôn lo điểm số lại được khen có trách nhiệm. Người lớn vô tình ca ngợi những dấu hiệu đầu tiên của kiệt sức tâm lý.

Theo Centers for Disease Control and Prevention, căng thẳng kéo dài trong thời thơ ấu có thể ảnh hưởng trực tiếp đến sự phát triển não bộ, khả năng học tập và điều hòa cảm xúc. Những trải nghiệm stress lặp đi lặp lại còn làm tăng nguy cơ trầm cảm và rối loạn tâm thần ở tuổi trưởng thành.

Bên cạnh áp lực học tập, môi trường kỹ thuật số cũng đang tạo ra một thế hệ trẻ em dễ bất an hơn. Trẻ ngày nay tiếp xúc quá sớm với mạng xã hội, nơi mọi thứ đều được trình bày dưới dạng hoàn hảo: ngoại hình đẹp, thành tích nổi bật, cuộc sống lý tưởng. Khi não bộ chưa đủ trưởng thành để phân biệt giá trị thật và giá trị trình diễn, trẻ rất dễ rơi vào cảm giác tự ti và lo lắng.

American Academy of Pediatrics từng cảnh báo việc sử dụng thiết bị điện tử quá mức có liên quan đến gia tăng nguy cơ rối loạn lo âu, rối loạn giấc ngủ và khó khăn trong điều hòa cảm xúc ở trẻ em. Trong khi đó, các chuyên gia từ Harvard Medical School cho rằng thiếu ngủ kéo dài do tiếp xúc màn hình vào ban đêm làm tăng đáng kể phản ứng stress ở trẻ vị thành niên.

Điều đáng nói là nhiều gia đình lại sử dụng điện thoại như công cụ giúp trẻ “ngoan hơn” hoặc “đỡ quấy hơn”. Nhưng sự yên lặng ấy đôi khi chỉ là dấu hiệu của một đứa trẻ đang dần thu mình vào thế giới riêng.

 

Một sai lầm phổ biến khác là người lớn thường đánh giá thấp cảm xúc của trẻ. Khi trẻ nói mình sợ hãi, áp lực hoặc mệt mỏi, phản ứng quen thuộc của nhiều cha mẹ là: “Có gì đâu mà lo”, “Con còn nhỏ biết gì mà stress”. Chính sự phủ nhận ấy khiến trẻ học cách che giấu cảm xúc thay vì học cách đối diện với chúng.

Trong y khoa, Rối loạn lo âu không phải trạng thái nhạy cảm nhất thời. Hiệp hội Tâm thần học Hoa Kỳ thuộc American Psychiatric Association nhấn mạnh rằng nếu không được hỗ trợ sớm, rối loạn lo âu ở trẻ có thể ảnh hưởng lâu dài đến học tập, các mối quan hệ xã hội và làm tăng nguy cơ trầm cảm trong tương lai.

Điều đáng hy vọng là trẻ em có khả năng phục hồi tâm lý rất lớn nếu được hỗ trợ đúng cách. Nhưng điều trẻ cần không phải những bài diễn thuyết về sự mạnh mẽ. Điều các em cần trước tiên là cảm giác an toàn, được lắng nghe nghiêm túc, được chấp nhận ngay cả khi không hoàn hảo.

Trong nhiều trường hợp, những thay đổi tưởng chừng đơn giản như giảm bớt lịch học dày đặc, tăng thời gian vận động ngoài trời, cải thiện giấc ngủ và duy trì kết nối cảm xúc với gia đình lại tạo ra hiệu quả đáng kể hơn nhiều người nghĩ.

Rối loạn lo âu ở trẻ em không còn là câu chuyện cá biệt. Nó phản chiếu nhịp sống căng thẳng của xã hội hiện đại và cách người lớn đang đặt quá nhiều kỳ vọng lên một tâm hồn còn non nớt. Muốn trẻ khỏe mạnh về tinh thần, có lẽ điều đầu tiên người lớn cần làm không phải là thúc ép trẻ tiến nhanh hơn, mà là trả lại cho các em quyền được sống đúng với tuổi thơ của mình.

TS. Nguyễn Chí Tân

Phó Chủ tịch Hội Khoa học Sức khỏe Thành phố Hồ Chí Minh

Chủ tịch Hội đồng thành viên – Giám đốc Phòng khám đa khoa Thuận Kiều

Chủ tịch Hội đồng Quản trị, Trung tâm xét nghiệm, chẩn đoán y khoa HanhphucLab
Sức khỏe tinh thần của giáo viên và những giá trị phía sau mỗi giờ học
Sức khỏe tinh thần của giáo viên và những giá trị phía sau mỗi giờ học

(SKTE) - Phía sau mỗi giờ lên lớp là những công việc, trách nhiệm và áp lực không phải lúc nào cũng dễ nhận thấy. Giáo viên không chỉ cần kiến thức chuyên môn mà còn phải duy trì sự kiên nhẫn, khả năng thấu hiểu và cân bằng cảm xúc trong quá trình giảng dạy. Quan tâm đến sức khỏe tinh thần của giáo viên vì thế không đơn thuần là chăm lo cho một nghề nghiệp, mà còn góp phần xây dựng môi trường giáo dục lành mạnh và tạo điều kiện để học sinh phát triển toàn diện.

Từ khám sức khỏe định kỳ đến quản trị sức khỏe người lao động
Từ khám sức khỏe định kỳ đến quản trị sức khỏe người lao động

(SKTE) - Chủ trương khám sức khỏe cho công nhân ngay tại doanh nghiệp của TP.HCM không chỉ tạo thuận lợi trong tiếp cận dịch vụ y tế mà còn đặt ra một vấn đề có ý nghĩa lâu dài: Làm thế nào để khám sức khỏe trở thành hoạt động quản trị chủ động, góp phần bảo vệ nguồn nhân lực, nâng cao hiệu quả sản xuất và phát triển doanh nghiệp bền vững?

Trẻ học cách giao tiếp từ gia đình Nền tảng hình thành văn hóa ứng xử
Trẻ học cách giao tiếp từ gia đình: Nền tảng hình thành văn hóa ứng xử

(SKTE) - Cách trẻ nói chuyện và ứng xử với người khác không chỉ được hình thành qua những bài học ở trường, mà còn bắt đầu từ sinh hoạt hằng ngày trong gia đình. Từ lời chào, cách bày tỏ cảm xúc đến thái độ khi có bất đồng, những trải nghiệm tưởng chừng giản dị ấy góp phần nuôi dưỡng nhân cách và văn hóa giao tiếp của trẻ. Trong đời sống hiện đại, khi môi trường số ngày càng ảnh hưởng đến ngôn ngữ của người trẻ, vai trò định hướng của gia đình càng có ý nghĩa.

Bệnh não mô cầu Không thể chờ đủ triệu chứng mới đi khám
Bệnh não mô cầu: Không thể chờ đủ triệu chứng mới đi khám

Hà Nội ghi nhận 2 ca mắc bệnh não mô cầu từ đầu năm 2026, chưa có trường hợp tử vong hay ca bệnh thứ phát. Dù tình hình hiện chưa ghi nhận diễn biến phức tạp, khả năng lây truyền trong cộng đồng cùng nguy cơ biến chứng nặng khiến việc phòng bệnh, tiêm chủng và xử trí kịp thời khi phơi nhiễm vẫn cần được chú trọng.

Vụ thịt lợn nhũn, bở ở Trường Mầm non Phương Liệt Hà Nội  Chuyên gia khẳng định thịt đã bị hỏng
Vụ thịt lợn nhũn, bở ở Trường Mầm non Phương Liệt (Hà Nội): Chuyên gia khẳng định thịt đã bị hỏng

Liên quan đến vụ việc phụ huynh phát hiện thịt lợn giao vào bếp ăn Trường Mầm non Phương Liệt (Hà Nội) có dấu hiệu nhũn, bở bất thường, PGS.TS Nguyễn Duy Thịnh - chuyên gia Công nghệ thực phẩm khẳng định miếng thịt trong clip "đã bị hỏng". Chuyên gia cảnh báo loại thịt này nhiễm khuẩn nặng, chứa độc tố không bị phân hủy dù đã nấu chín ở nhiệt độ cao.

Cha mẹ cần chuẩn bị gì khi đi sàng lọc tự kỷ cho trẻ lần đầu
Cha mẹ cần chuẩn bị gì khi đi sàng lọc tự kỷ cho trẻ lần đầu

Sàng lọc tự kỷ cho trẻ lần đầu là một bước quan trọng trong giám sát phát triển thần kinh sớm, giúp nhận diện nguy cơ và định hướng đánh giá tiếp theo một cách kịp thời. Đây không phải “bài kiểm tra để kết luận con có tự kỷ hay không”, mà là quy trình giúp bác sĩ hoặc chuyên gia phát hiện sớm những dấu hiệu cần theo dõi sâu hơn.

Logo Tạp chí Sức khỏe trẻ em
© Bản quyền 2024 Sức khỏe Trẻ em
Hotline: Hà Nội - (024) 37 765 156 / TP HCM - 0936813116