Sởi và tay chân miệng là những bệnh truyền nhiễm lưu hành phổ biến, có tác động không nhỏ đến sức khỏe cộng đồng, đặc biệt là nhóm trẻ dưới 5 tuổi. Dù có chung một số biểu hiện lâm sàng trong giai đoạn đầu như sốt, mệt mỏi, biếng ăn và phát ban trên da, hai bệnh lý này lại do các tác nhân virus hoàn toàn khác nhau gây ra. Sự lây lan thường diễn ra nhanh chóng qua đường hô hấp hoặc qua tiếp xúc trực tiếp, rất dễ bùng phát thành dịch tại các môi trường sinh hoạt chung như trường học và cơ sở chăm sóc trẻ em.
Về đặc điểm và mức độ ảnh hưởng, bệnh sởi do virus thuộc họ Paramyxoviridae gây ra, có khả năng lây lan rất mạnh qua các giọt bắn. Dấu hiệu nhận biết điển hình thường bao gồm sốt cao, ho khan, sổ mũi, viêm kết mạc (đỏ mắt) và xuất hiện các đốm Koplik (hạt trắng nhỏ) trong niêm mạc miệng. Ban sởi là các mảng đỏ, phẳng, có xu hướng lan dần từ vùng mặt xuống toàn thân. Theo báo cáo của Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hoa Kỳ (CDC), bệnh sởi có thể làm suy giảm hệ miễn dịch, mở đường cho nhiều biến chứng nặng. Theo ghi nhận, khoảng 1/10 bệnh nhân có nguy cơ gặp biến chứng viêm tai giữa và 1/20 trường hợp có thể diễn tiến thành viêm phổi nghiêm trọng. Phụ nữ mang thai mắc sởi cũng phải đối mặt với các rủi ro sản khoa nghiêm trọng như sinh non hoặc sảy thai.
 |
| Bác sĩ nhi khoa thăm khám vùng miệng cho trẻ. Ảnh minh họa |
Trong khi đó, tay chân miệng do các chủng virus đường ruột (chủ yếu là Coxsackievirus và Enterovirus 71 - EV71) gây ra. Bệnh mang đặc trưng bởi các nốt mụn nước xuất hiện ở lòng bàn tay, lòng bàn chân và những vết loét rát trong khoang miệng. Theo các thống kê dịch tễ học tại Việt Nam, bệnh lưu hành quanh năm và thường đạt đỉnh vào các tháng 3–5 và 9–12. Đa số các ca mắc tay chân miệng đều ở thể nhẹ và tự khỏi sau 7–10 ngày; tuy nhiên, theo các đánh giá hệ thống, nếu nhiễm chủng virus EV71, người bệnh có nguy cơ đối mặt với các biến chứng đe dọa trực tiếp tới tính mạng như viêm não, phù phổi cấp hoặc suy hô hấp.
Đánh giá về mức độ nguy hiểm của cả hai bệnh lý, BS.CKI Nguyễn Tiến Đạo (Quản lý Y khoa, Hệ thống Trung tâm tiêm chủng VNVC) cho biết cả sởi và tay chân miệng đều có thể để lại những hệ lụy sức khỏe khôn lường nếu không được kiểm soát. Các chuyên gia y tế khuyến cáo, ngay khi phát hiện người bệnh có dấu hiệu sốt kèm nổi ban, gia đình không nên tự ý chẩn đoán hoặc áp dụng các bài thuốc truyền miệng tại nhà. Việc nhanh chóng đưa người bệnh đến các cơ sở y tế để được thăm khám lâm sàng và tư vấn phác đồ hỗ trợ là vô cùng cần thiết.
Nhìn chung, sởi và tay chân miệng tuy có thể gây nhầm lẫn ban đầu nhưng tính chất và hướng xử lý lại có nhiều điểm khác biệt. Hiện nay, tiêm chủng vắc-xin đầy đủ đúng lịch là biện pháp chủ động và đặc hiệu nhất để tạo miễn dịch phòng bệnh sởi. Đối với tay chân miệng, do hiện chưa có vắc-xin phòng ngừa đặc hiệu, việc duy trì vệ sinh môi trường sống, thường xuyên rửa tay sát khuẩn và hạn chế tiếp xúc với các nguồn lây nhiễm vẫn là những nguyên tắc cốt lõi nhằm bảo vệ sức khỏe cho thế hệ trẻ.