Bộ Y tế Việt Nam và Tổ chức Y tế thế giới (WHO) khuyến nghị áp dụng hệ thống thuế hỗn hợp (kết hợp thuế tuyệt đối và thuế theo tỉ lệ phần trăm hiện có) đối với thuốc lá.
Cụ thể, áp dụng thuế hỗn hợp bao gồm thuế tỉ lệ đạt 75% giá bán lẻ và thuế tuyệt đối tăng lên ít nhất 5.000 đồng/bao thuốc lá vào năm 2026 và tăng dần theo lộ trình tới 15.000 đồng/bao vào năm 2030 để đảm bảo giá thuốc lá không trở nên rẻ hơn theo thời gian.
Theo Bộ Y tế, nếu áp dụng phương án này, Việt Nam có thể giảm đáng kể tỉ lệ hút thuốc lá, đồng thời tăng nguồn thu ngân sách để đầu tư vào các chương trình y tế và phát triển xã hội (dự kiến phương án này giúp nguồn thu thuế tăng thêm 29.000 tỉ đồng mỗi năm).
 |
| Bộ Y tế đề xuất mức thuế tuyệt đối đối với thuốc lá cần đạt 15.000 đồng/bao vào năm 2030, bên cạnh thuế tỉ lệ 75%, nhằm giảm tỉ lệ người hút thuốc lá. Ảnh minh hoạ |
Cũng theo Bộ Y tế, trong nhiều năm qua, việc tăng thuế thuốc lá đã được nhiều quốc gia trên thế giới chứng minh là một trong những biện pháp hiệu quả để giảm tiêu thụ thuốc lá và bảo vệ sức khỏe cộng đồng.
Đơn cử, Philippines đã thành công trong việc giảm tỉ lệ hút thuốc (từ 27% năm 2009 xuống còn 19,5% năm 2021) nhờ tăng thuế thuốc lá, đồng thời tăng doanh thu thuế lên 400%.
Cụ thể, doanh số thu thuế thuốc lá của Chính phủ Philippines đã tăng hơn 2 lần trong vòng 1 năm, từ 680 triệu USD (năm 2012) lên 1,66 tỉ USD (năm 2013), và tiếp tục tăng lên 2,9 tỉ USD (năm 2022).
Theo báo cáo của WHO, số lượng các quốc gia áp dụng thuế theo tỉ lệ phần trăm đối với thuốc lá đang ngày càng giảm (từ 45 quốc gia năm 2010 xuống còn 34 quốc gia năm 2022), và xu hướng chuyển đổi sang hệ thống thuế tuyệt đối hoặc thuế hỗn hợp ngày càng tăng lên.
 |
| Chính sách thuế kết hợp với quản lý chặt chẽ không chỉ giúp giảm tỷ lệ tiêu dùng sản phẩm có hại như thuốc lá mà còn đảm bảo nguồn thu ngân sách bền vững, phục vụ các mục tiêu y tế công cộng. |
Trong giai đoạn từ 2010-2022, số quốc gia áp dụng thuế hỗn hợp đã tăng từ 51 lên 64 nước, số quốc gia áp dụng thuế tuyệt đối tăng từ 59 lên 70 nước.
"Với kỳ họp Quốc hội thảo luận về điều chỉnh thuế tiêu thụ đặc biệt sắp diễn ra, Việt Nam đang có cơ hội quan trọng để giảm tỉ lệ hút thuốc lá, bảo vệ sức khỏe cộng đồng và tăng nguồn thu ngân sách bằng cách thực hiện một chính sách thuế thuốc lá mạnh mẽ và hiệu quả", thông tin từ Bộ Y tế nêu rõ.
Theo báo cáo của Bộ Y tế, tại Việt Nam, sử dụng thuốc lá gây ra khoảng 85.500 ca tử vong mỗi năm. Hút thuốc lá thụ động gây ra 18.800 ca tử vong.
Tổng cộng có khoảng 104.300 ca tử vong mỗi năm do các bệnh có liên quan đến thuốc lá.
Năm 2010, tỉ lệ người trưởng thành hút thuốc lá là 47%, đến năm 2015 là 45%, năm 2021 là 41%. Tuy nhiên, ước tính hiện nay tỉ lệ này bắt đầu tăng nếu không có biện pháp can thiệp về thuế.
Theo đó, con số này có thể tăng lên 43% vào năm 2030, điều này thể hiện qua sản lượng sản xuất và tiêu dùng đang tăng lên.
Theo Bộ Y tế, gánh nặng bệnh tật do sử dụng thuốc lá sẽ rõ rệt hơn trong 10-20 năm tới khi những người hút thuốc hiện nay phải đối mặt với các tác động đến sức khỏe từ thuốc lá.