Vì sao tăng men gan và gan nhiễm mỡ dù không uống bia rượu

Theo ghi nhận tại các cơ sở y tế chuyên khoa Tiêu hóa - Gan mật, tỷ lệ người trẻ (từ 18 đến 30 tuổi) phát hiện các bất thường về gan đang có xu hướng gia tăng. Đáng chú ý, nhiều trường hợp bệnh nhân vô tình phát hiện chỉ số men gan (AST, ALT) vượt ngưỡng an toàn thông qua các đợt khám sức khỏe định kỳ, dù tiền sử không ghi nhận việc sử dụng rượu bia.

Trên lâm sàng, men gan tăng là một chỉ điểm sinh học cho thấy tế bào gan đang bị phá hủy, khiến các enzyme giải phóng vào máu. Tuy nhiên, quá trình tổn thương này ở giai đoạn đầu thường diễn ra âm thầm, triệu chứng mờ nhạt (chỉ mệt mỏi nhẹ hoặc chán ăn), khiến người bệnh dễ nảy sinh tâm lý chủ quan và bỏ lỡ thời điểm can thiệp "vàng".

Đối với nhóm đối tượng không lạm dụng thức uống có cồn, nguyên nhân cốt lõi dẫn đến men gan cao thường xuất phát từ Bệnh gan nhiễm mỡ không do rượu (NAFLD - Non-alcoholic fatty liver disease). Bệnh lý này được xác định khi lượng mỡ tích tụ vượt quá 5% trọng lượng của lá gan.

Ảnh minh họa.

Theo các báo cáo y khoa, sự dịch chuyển sang lối sống công nghiệp là yếu tố nguy cơ hàng đầu dẫn đến NAFLD ở người trẻ, cụ thể:

• Tiêu thụ quá mức đường Fructose: Khác với glucose, đường fructose (có nhiều trong nước ngọt có ga, trà sữa, thực phẩm chế biến sẵn) chủ yếu được chuyển hóa tại gan. Việc nạp lượng lớn fructose trong thời gian ngắn khiến gan quá tải, buộc phải chuyển hóa đường thừa thành các giọt mỡ (lipid) tích trữ tại chỗ.

• Chế độ ăn dư thừa năng lượng: Thói quen sử dụng thức ăn nhanh, đồ chiên xào chứa nhiều chất béo bão hòa và chất béo chuyển hóa (trans fat) làm tăng nồng độ triglyceride trong máu, hệ quả tất yếu là mỡ thừa tích tụ tại mô gan.

• Lối sống tĩnh tại và béo phì: Theo các chuyên gia, tình trạng thừa cân, béo bụng do ngồi nhiều, lười vận động làm tăng tình trạng kháng insulin. Điều này kích thích cơ thể giải phóng axit béo tự do vào máu và di chuyển đến gan, gây ra gan nhiễm mỡ.

Cơ chế tổn thương và hệ lụy sức khỏe

Khi mỡ tích tụ lâu ngày tại gan mà không được giải phóng, cơ quan này sẽ bắt đầu xuất hiện các phản ứng viêm (được gọi là viêm gan thoái hóa mỡ không do rượu - NASH). Tình trạng viêm kéo dài làm tổn thương tế bào gan, dẫn đến chỉ số men gan tăng cao.

Theo cảnh báo từ giới chuyên môn, nếu người bệnh không thay đổi thói quen sinh hoạt để kiểm soát lượng mỡ trong gan, tình trạng viêm nhiễm có thể tiến triển thành xơ gan, suy gan sau nhiều năm, ảnh hưởng nghiêm trọng đến chức năng chuyển hóa và đào thải độc tố của cơ thể.

Khuyến cáo y khoa

Hiện nay, các phác đồ y khoa chuẩn chưa có thuốc đặc trị hoàn toàn bệnh gan nhiễm mỡ. Phương pháp can thiệp mang tính nền tảng và quyết định nhất chính là điều chỉnh triệt để lối sống. Các chuyên gia y tế khuyến cáo:

1. Tái thiết lập chế độ dinh dưỡng: Cắt giảm tối đa nhóm thực phẩm chiên xào, tinh bột tinh chế và kiêng tuyệt đối thức uống chứa nhiều đường công nghiệp. Tăng cường bổ sung chất xơ từ rau xanh, trái cây ít ngọt và các nguồn đạm lành mạnh.

2. Kiểm soát trọng lượng cơ thể: Theo các nghiên cứu, việc giảm từ 5-10% tổng trọng lượng cơ thể (đối với người thừa cân) mang lại hiệu quả rõ rệt trong việc làm giảm mỡ gan và cải thiện tình trạng viêm.

3. Tăng cường vận động: Duy trì thói quen tập luyện thể chất (đi bộ nhanh, đạp xe, bơi lội) tối thiểu 30-45 phút/ngày, 5 ngày/tuần để tăng cường chuyển hóa năng lượng, giảm mỡ nội tạng.

4. Thận trọng với các sản phẩm "bổ gan": Tuyệt đối không tự ý sử dụng các loại thuốc nam, thuốc lá hay thực phẩm chức năng được quảng cáo là "giải độc gan" khi chưa có chỉ định của bác sĩ. Việc sử dụng bừa bãi có thể làm tăng gánh nặng chuyển hóa, khiến gan suy yếu nhanh hơn.

Đối với người đã được chẩn đoán men gan cao, việc tuân thủ lịch tái khám định kỳ (thường từ 3-6 tháng/lần) tại các cơ sở y tế chuyên khoa là bắt buộc để theo dõi tiến triển bệnh và có hướng xử trí kịp thời.