Mẹ nói hết giờ chơi, con khóc. Bố thấy vậy liền cho thêm một lúc. Hôm khác, cũng chuyện ấy, bố lại nổi giận vì con không chịu nghe lời.
Trong mắt người lớn, mỗi lần thay đổi đều có lý do. Nhưng với trẻ nhỏ, điều con nhận được là một thông điệp khó hiểu: Có hôm khóc sẽ được tiếp tục chơi, có hôm lại bị mắng.
Nề nếp khó hình thành nếu trẻ không biết điều gì sẽ xảy ra tiếp theo. Những quy tắc và thói quen ổn định giúp sinh hoạt dễ dự đoán hơn, nhưng phải phù hợp với khả năng hiểu và thực hiện của con.
Với trẻ nhỏ, bố mẹ có thể bắt đầu bằng ba việc cụ thể.
1. Nói cho con biết phải làm gì, thay vì chỉ yêu cầu “ngoan lên”
“Đừng nghịch nữa”, “Biết điều một chút”, “Sao nói mãi không nghe?” là những câu quen thuộc, nhưng chưa chắc giúp trẻ hiểu hành động nào đang được mong đợi.
Nếu muốn con cất đồ, hãy nói: “Con bỏ những chiếc ô tô vào hộp nhé”. Nếu muốn con ngừng ném đồ, có thể hướng dẫn: “Ô tô để đẩy trên sàn. Nếu muốn ném, con dùng quả bóng mềm này”.
Một yêu cầu ngắn, rõ, gắn với hành động cụ thể sẽ dễ thực hiện hơn lời nhắc chung chung. Trẻ cũng cần thời gian xử lý lời nói, thay vì nhận liên tiếp nhiều mệnh lệnh rồi bị trách vì chưa làm xong.
Bố mẹ nên chọn vài quy tắc quan trọng để tập trước, chẳng hạn không đánh người, cất đồ sau khi chơi, nắm tay người lớn ở nơi có xe qua lại. Không cần biến mọi hành động của con thành điều phải kiểm soát.
CDC lưu ý, trẻ ở tuổi tập đi và mẫu giáo chỉ có thể học, ghi nhớ khoảng hai đến ba quy tắc tại một thời điểm. Quy tắc cần vừa sức, được nhắc lại và đi kèm sự ghi nhận khi trẻ thực hiện.
2. Con được buồn vì bị từ chối, nhưng người lớn vẫn giữ giới hạn hợp lý
Một đứa trẻ muốn ở lại khu vui chơi có thể bật khóc khi phải về. Điều đó không tự động có nghĩa con hư hay cố tình thao túng bố mẹ. Trẻ có thể đang thất vọng, mệt, đói hoặc chưa biết diễn đạt điều mình muốn.
Bố mẹ có thể thừa nhận cảm xúc: “Con đang chơi vui nên chưa muốn về”. Sau đó nói rõ việc cần làm: “Bây giờ mình về ăn tối. Con muốn tự đi ra cổng hay nắm tay mẹ?”.
Hai lựa chọn đều nằm trong giới hạn đã đặt ra. Con có cơ hội quyết định một phần, còn việc rời khu vui chơi vẫn được giữ nguyên.
Khi trẻ mất bình tĩnh, người lớn cần bảo đảm an toàn, ngăn hành vi đánh, cắn hoặc làm đau người khác. Chờ con dịu lại rồi mới hướng dẫn sẽ phù hợp hơn việc cố giảng giải dài dòng giữa lúc trẻ đang khóc lớn. Bản thân bố mẹ giữ bình tĩnh cũng giúp con học cách ứng phó với cảm xúc mạnh.
Ngoài ra, có thể phòng ngừa một phần những cuộc giằng co bằng cách chú ý giờ ăn, giấc ngủ và tránh yêu cầu quá sức khi con đã mệt. Đồ nguy hiểm cần được cất khỏi tầm với, thay vì để trước mặt rồi liên tục cấm trẻ chạm vào.
3. Người lớn thống nhất cách làm, đồng thời làm mẫu cho con
Quy định “không vừa ăn vừa xem màn hình” sẽ khó thuyết phục nếu bố mẹ luôn cầm điện thoại trong bữa cơm. Yêu cầu “nói nhỏ nhẹ” cũng khó được trẻ học theo khi người lớn thường xuyên quát nhau.
Bố mẹ không cần hoàn hảo. Nhưng khi làm sai, việc tự nhận lỗi và sửa lại sẽ giúp con thấy quy tắc có ý nghĩa với cả gia đình.
Những người cùng chăm trẻ cũng nên trao đổi trước về các giới hạn cơ bản. Nếu một người đang hướng dẫn con cất đồ, người khác không nên lập tức làm thay chỉ để kết thúc nhanh. Nếu chưa đồng ý với cách xử lý, người lớn có thể bàn riêng, tránh tranh cãi ngay trước mặt trẻ. Việc phối hợp giữa bố mẹ, người thân và người chăm sóc giúp cách hướng dẫn được nhất quán hơn.
Đồng thời, đừng chỉ chú ý khi con vi phạm. Một lần con biết chờ, tự cất dép hay dừng tay khi được nhắc đều đáng được ghi nhận cụ thể: “Con đã đặt xe vào hộp rồi, bây giờ lối đi gọn hơn”.
Khi cần áp dụng hậu quả cho hành vi không phù hợp, hãy chọn điều hợp lý, nói trước và thực hiện điềm tĩnh. Chẳng hạn, món đồ đang bị ném sẽ được tạm cất để tránh làm đau người khác. Những lời dọa quá lớn, khó thực hiện thường chỉ khiến người lớn thêm bực bội khi phải lặp lại.
Có ngày con hợp tác, có ngày lại phản đối. Bố mẹ có thể xem lại yêu cầu đã rõ chưa, có vừa sức không, con có cần được giúp bắt đầu hay không. Một đứa trẻ tự mang đôi dép về đúng chỗ sau nhiều lần được hướng dẫn cũng đang tiến bộ, dù chưa làm được mọi việc như người lớn mong đợi.