Nhằm cung cấp thông tin về tác hại của thuốc lá đối với sức khỏe, kinh tế và phát triển bền vững, cũng như thảo luận về vai trò quan trọng của chính sách thuế trong kiểm soát thuốc lá, ngày 3/6/2025, tại Hà Nội, Cục Báo chí (Bộ Văn hoá, Thể thao và Du lịch) phối hợp Tổ chức HealthBridge tại Việt Nam, tổ chức Hội thảo cung cấp thông tin về phòng, chống tác hại của thuốc lá. Với chủ đề “Thuế thuốc lá và Phát triển bền vững” cho đối tượng đại biểu là phóng viên và biên tập viên các cơ quan báo chí trên cả nước.
Phát biểu khai mạc Hội thảo, Ths. Đặng Khắc Lợi - Phó Cục trưởng Cục Báo chí (Bộ Văn hoá, Thể thao và Du lịch) cho biết: trong thời gian qua, lãnh đạo, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Việt Nam đã chỉ đạo các cơ quan báo chí truyền thông, thông tin nhiều về nội dung có liên quan đến tác hại của thuốc lá, thuế đối với thuốc lá.
 |
| Ths. Đặng Khắc Lợi - Phó Cục trưởng Cục Báo chí (Bộ Văn hoá, Thể thao và Du lịch), phát biểu. |
“Theo thống kê của chúng tôi, từ ngày 01/01/2025 - 31/5/2025 đã có 11.327 tin, bài của các cơ quan báo chí thông tin về nội dung này. Riêng về nội dung thuế đối với thuốc lá có 1.537 tin, bài; nội dung tác hại của thuốc lá có 2.003 tin, bài. Nội dung Thuế thuốc lá và Phát triển bền vững có 709 tin, bài. Các cơ quan báo chí thông tin rất đa dạng, như đăng tải các bài phân tích, Infograpphic, phỏng vấn chuyên gia, tọa đàm, chương trình phát thanh, chương trình truyền hình. Qua đó, nhằm nâng cao nhận thức về tác hại của thuốc lá, khuyến khích người dân từ bỏ thuốc lá và bảo vệ sức khỏe cộng đồng. Các cơ quan báo chí thông tin nhiều như: Đài Truyền hình Việt Nam, Báo sức khỏe và Đời sống, Báo Nhân dân, Báo Pháp luật Việt Nam, Báo Thanh niên, Báo Tuổi trẻ, Báo Lao động…” - Ths. Đặng Khắc Lợi thông tin.
Thuế thuốc lá còn thấp
Ths. Đặng Khắc Lợi - Phó Cục trưởng Cục Báo chí, cho biết: thuốc lá đang tạo ra gánh nặng lớn đối với hệ thống y tế và nền kinh tế quốc gia. Chi phí y tế và tổn thất kinh tế liên quan đến thuốc lá ước tính khoảng 108.000 tỷ đồng mỗi năm, tương đương 1,1% GDP.
"Với hơn 15 triệu người hút thuốc, Việt Nam đang phải chịu gánh nặng y tế và kinh tế khổng lồ, với hơn 100.000 ca tử vong mỗi năm do hút thuốc lá chủ động và tiếp xúc với khói thuốc lá thụ động. Đồng thời, chi phí y tế và thiệt hại kinh tế ước tính lên tới 108.000 tỷ đồng mỗi năm, tương đương khoảng 1,1% GDP. Đây là mối đe dọa đối với sự phát triển kinh tế và xã hội của đất nước". - Ths. Đặng Khắc Lợi, đánh giá.
 |
| Phó Cục trưởng Cục Báo chí - Đặng Khắc Lợi, nhấn mạnh: Các thông tin báo chí, nhằm nâng cao nhận thức về tác hại của thuốc lá, khuyến khích người dân từ bỏ thuốc lá và bảo vệ sức khỏe cộng đồng. |
Trong thời gian qua, mặc dù tỷ lệ hút thuốc ở nam giới trưởng thành tại Việt Nam đã giảm từ 47,4% năm 2010 xuống còn 41,1% năm 2021, mức giảm này vẫn còn khiêm tốn. Việt Nam vẫn nằm trong nhóm 15 quốc gia có tỷ lệ nam giới trưởng thành hút thuốc cao nhất thế giới và đứng thứ 3 trong khu vực ASEAN.
Một trong những nguyên nhân chính là giá thuốc lá quá rẻ, do thuế thuốc lá còn thấp. Năm 2022, tỷ trọng thuế trên giá bán lẻ thuốc lá của nước ta chỉ đạt 36%, thấp hơn so với trung bình của nhóm quốc gia có thu nhập trung bình (59%), và thuộc nhóm có mức thuế thấp nhất trong khu vực ASEAN - thấp hơn nhiều so với các quốc gia như Thái Lan (78.6%), Philippines (71.3%), Singapore (67.5%).
Trên thực tế, Tổ chức Y tế thế giới (WHO) và Ngân hàng Thế giới đã khuyến nghị rằng: tỉ trọng thuế trên giá bán lẻ ít nhất là 75% để có hiệu quả trong việc giảm tiêu dùng sản phẩm có hại này.
Ths.Bs Nguyễn Tuấn Lâm - chuyên gia phòng chống tác hại thuốc lá của WHO, thông tin mỗi năm, thuốc lá cướp đi sinh mạng của hơn 8 triệu người. Trong đó, ước tính có một triệu ca tử vong do hút thuốc thụ động, 64% là nữ. Can thiệp về thuế là hiệu quả nhất trong các can thiệp về chính sách.
 |
| Ths.Bs Nguyễn Tuấn Lâm - chuyên gia phòng chống tác hại thuốc lá của WHO, dẫn chứng về mức thuế còn rất thấp. |
Chuyên gia Tuấn Lâm cho biết thêm, các phương án đề xuất của Bộ Tài Chính cũng góp phần giảm tỉ lệ hút thuốc của nam giới nhưng chưa đạt mục tiêu của quốc gia. Cụ thể, giúp giảm khoảng 2 triệu người hút nhưng do dân số tăng lên nên nên số lượng giảm không nhiều. Phương án thuế này tốt nhưng chưa đủ, hơi thấp.
Chính vì thuế thấp nên giá thuốc lá ở Việt Nam cũng ở mức thấp. Theo báo cáo của WHO, giá một bao thuốc nhãn phổ biến nhất ở Việt Nam chỉ vào khoảng 0.9 USD/bao. Với mức giá này, giá thuốc lá ở Việt Nam đứng thứ 15, gần thấp nhất, trong số 19 nước trong khu vực Tây Thái Bình Dương. Điều tra về giá bán lẻ thuốc lá do Trường Đại học Y tế Công cộng và Tổ chức HealthBridge Canada tại Việt Nam thực hiện năm 2023 cho thấy, trên thị trường có tới 40 nhãn hiệu thuốc lá có giá bán lẻ dưới 10.000 đồng/bao 20 điếu, có nhiều nhãn hiệu chỉ có mức giá 7.000 đồng đến 8.000 đồng/bao 20 điếu. Với mức giá thuốc lá bán lẻ thấp như vậy, người có thu nhập thấp và người mới hút, kể cả trẻ em và trẻ vị thành niên rất dễ tiếp cận với thuốc lá.
Do đó, tăng thuế thuốc lá đã được chứng minh là biện pháp hiệu quả và ít tốn kém nhất để giảm sử dụng thuốc lá, đặc biệt là ngăn ngừa thanh thiếu niên hút thuốc. Biện pháp này không chỉ giúp bảo vệ sức khỏe cộng đồng, giảm gánh nặng bệnh tật, và tử vong mà còn giúp tăng nguồn thu từ thuế thuốc lá cho ngân sách, để tái đầu tư vào các ưu tiên của đất nước.
Từ góc nhìn y tế công cộng, Ths.Bs Nguyễn Thị An - Giám đốc Tổ chức HealthBridge Canada tại Việt Nam nhấn mạnh, chính sách thuế thuốc lá hiện hành tại Việt Nam vẫn còn nhiều bất cập, chưa đáp ứng được mục tiêu kiểm soát tiêu dùng và bảo vệ sức khỏe cộng đồng.
 |
| Bà An đưa ra dẫn chứng: so sánh mức giá giữa thuốc lá rẻ hơn hộp sữa, cho rằng như thế thì thuốc lá là mặt hàng sẽ dễ tiếp cận khách hàng hơn là sữa. |
Theo bà Nguyễn Thị An cho biết, nhiều loại thuốc lá tại Việt Nam được bán với mức giá dưới 10.000 đồng/bao, thậm chí, thấp hơn giá một hộp sữa 180 ml. Thực trạng này khiến thuốc lá trở thành mặt hàng dễ tiếp cận, đặc biệt với nhóm thanh thiếu niên và người thu nhập thấp.
Việc duy trì mức giá rẻ kéo dài là một trong những nguyên nhân khiến tỷ lệ hút thuốc không giảm đáng kể trong nhiều năm qua. Việt Nam cũng đang nằm trong nhóm các quốc gia có giá thuốc lá thấp nhất khu vực châu Á - Thái Bình Dương.
"Hệ quả của mức giá này là thanh thiếu niên dễ tiếp cận thuốc lá hơn, kéo theo nguy cơ gia tăng các bệnh không lây nhiễm như tim mạch, ung thư, bệnh hô hấp mãn tính". - bà An nói.
Mới đây, như chúng ta đã biết, Tổng Bí thư Tô Lâm đã nói rằng: một trong những yếu tố cơ bản của văn hóa lành mạnh là nói “không” với rượu bia, thuốc lá, chất kích thích. Và sau đó, trong bài phát biểu của mình tại Đại Hội đồng Y tế Thế giới lần thứ 78, Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính đã phát biểu “Sức khỏe là vốn quý nhất của con người”.
Bằng chứng từ khắp thế giới cho thấy cách tốt nhất để giảm hút thuốc để giúp mọi người nói “không” với thuốc lá là tăng giá bằng cách tăng thuế.
 |
| Các lãnh đạo, đại diện đơn vị, các chuyên gia đưa ra trình bày và dẫn chứng tại Hội thảo. |
Nâng cao bảo vệ sức khỏe người dân và đề xuất tăng thuế thuốc lá
Theo bà Đinh Thị Thu Thủy - Phó vụ Trưởng Vụ Pháp chế (Bộ Y tế), để đạt được mục tiêu giảm tỉ lệ thuốc lá như đã đặt ra trong Chiến lược Quốc gia về Phòng chống tác hại thuốc lá đến năm 2030, mức thuế tuyệt đối cần tăng khởi điểm 5.000 đồng/bao và đạt 15.000 đồng/1 bao (20 điếu/1 bao) vào năm 2030 bên cạnh thuế tỉ lệ 75% như khuyến cáo của WHO.
Phương án này sẽ giúp đạt tỉ trọng thuế 65% giá bán lẻ, gần đạt được mức khuyến cáo của WHO (70-75% giá bán lẻ) và giúp giảm được tỉ lệ sử dụng thuốc lá ở nam giới xuống 36% vào năm 2030. Đây là chiến lược để nâng cao bảo vệ sức khỏe người dân, sức khỏe của cộng đồng, cần sự ủng hộ đề xuất tăng thuế thuốc lá, và thúc đẩy tăng trưởng bền vững.
 |
| Bà Đinh Thị Thu Thủy - Phó vụ Trưởng Vụ Pháp chế (Bộ Y tế), nhấn mạnh đề nghị đề xuất tăng thuế và nâng cao chăm sóc bảo vệ sức khỏe người dân, cộng đồng... |
Bộ Y tế cũng tiếp tục đề nghị, không đưa vào Luật này các quy định liên quan đến sản phẩm thuốc lá mới, đánh thuế ml dung dịch của thuốc lá mới, để thực thi quy định tại Nghị quyết 173/2024/QH15 của Quốc hội về cấm sản xuất, kinh doanh, nhập khẩu, chứa chấp, vận chuyển, sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng.
Nên áp dụng một hệ thống thuế tiêu thụ đặc biệt hỗn hợp
Theo TS. Angela Pratt - Trưởng đại diện Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) tại Việt Nam, nhận định: Việt Nam đang đứng trước những quyết định quan trọng để bảo vệ người dân khỏi những tác hại của việc sử dụng thuốc lá. WHO khuyến nghị Việt Nam nên áp dụng một hệ thống thuế tiêu thụ đặc biệt hỗn hợp với thuốc lá, bằng cách bổ sung thuế tuyệt đối thêm vào mức thuế theo tỷ lệ hiện có. Mức thuế tuyệt đối nên được áp ở mức khởi điểm 5.000 đồng/bao thuốc vào năm 2026 và tăng dần đạt 15.000 đồng/bao vào năm 2030, bên cạnh mức thuế tỷ lệ hiện hành, để bảo vệ sức khỏe cộng đồng.
 |
| TS. Angela Pratt - Trưởng đại diện Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) tại Việt Nam, trình bày (clip online). WHO rất hoan nghênh Nghị quyết cấm các sản phẩm thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng của Quốc hội vào tháng 11 năm ngoái. |
TS. Angela Pratt kêu gọi các nhà lập pháp hãy hành động thật mạnh mẽ vì sức khỏe và sự phát triển của Việt Nam. Mức tăng thuế càng cao thì tác động tích cực tới sức khỏe càng lớn, càng tạo ra nhiều doanh thu thuế để tái đầu tư vào các ưu tiên của Chính phủ để thúc đẩy phát triển bền vững.
“Chúng ta rất cần những hành động mạnh mẽ, quyết liệt bởi ở thời điểm hiện tại, Việt Nam chưa đi đúng hướng để đạt được mục tiệu quốc gia về giảm tỷ lệ hút thuốc ở nam giới xuống dưới 36% vào năm 2030. Đáng báo động hơn, số liệu của Tổng cục Thống kê cho thấy mức tiêu thụ thuốc lá tại Việt Nam đang tăng trở lại.
 |
| Mức tăng thuế càng cao thì tác động tích cực tới sức khỏe càng lớn, càng tạo ra nhiều doanh thu thuế để tái đầu tư vào các ưu tiên, phát triển bền vững... |
Mức thuế cao sẽ khuyến khích những người hút thuốc bỏ thuốc và ngăn cản những người trẻ tuổi bắt đầu hút thuốc. Thuế thuốc lá giống như một loại vắc xin – bằng cách ngăn cản những người trẻ tuổi bắt đầu hút thuốc, họ sẽ được bảo vệ suốt đời khỏi các nguy cơ về sức khỏe do thuốc lá gây ra. Nói cách khác, tăng thuế thuốc lá là đầu tư cho tương lai”. - TS. Angela Pratt khẳng định.
Phương án khuyến nghị của WHO, sẽ giúp giảm tỷ lệ hút thuốc lá ở nam và nữ sẽ xuống dưới 36% và 1,0% tương ứng vào năm 2030, qua đó sẽ đạt được các mục tiêu Chiến lược quốc gia về phòng chống tác hại của thuốc lá Việt Nam. Phương án này, sẽ làm giảm đáng kể tổng số người hút thuốc, ước tính giảm khoảng 696.000 người vào năm 2030 so với năm 2020. Đồng thời, giúp tăng doanh thu thuế thêm 29.000 tỷ đồng vào năm 2030 so với năm 2020.