Bước vào những ngày cuối tháng 3 năm 2026, khi tiếng ve bắt đầu râm ran và thời tiết dần chuyển sang cái nắng oi ả của đầu hè, hàng triệu học sinh trên cả nước đang háo hức chờ đợi kỳ nghỉ dài nhất trong năm. Thế nhưng, đối với các cơ quan quản lý và những bậc phụ huynh hiểu chuyện, mùa hè cũng là thời điểm gióng lên hồi chuông "báo động đỏ" về tai nạn đuối nước. Nhìn lại những con số thống kê đầy xót xa của năm 2025 và những định hướng mới nhất trong bối cảnh bộ máy Chính phủ vừa được tinh gọn, chúng ta buộc phải thẳng thắn nhìn nhận rằng đã đến lúc toàn xã hội phải hành động quyết liệt hơn để bảo vệ những mầm non tương lai của đất nước.
Bức tranh buồn từ những con số "biết nói" của năm 2025
Khép lại năm 2025, dù công tác phòng, chống tai nạn thương tích ở trẻ em đã được các cấp, các ngành triển khai rộng khắp, nhưng thực trạng đuối nước tại Việt Nam vẫn là một vết thương nhức nhối khó lành. Theo báo cáo tổng hợp từ Cục Trẻ em (Bộ Y tế ), trong năm qua, cả nước đã ghi nhận khoảng 1.920 trẻ em tử vong do đuối nước. Con số này đồng nghĩa với việc trung bình mỗi ngày, chúng ta mất đi khoảng năm em nhỏ vì "giặc thủy". Mặc dù tổng số ca tử vong đã giảm khoảng 4,8% so với năm 2024 nhờ những nỗ lực truyền thông không mệt mỏi, nhưng Việt Nam vẫn ngậm ngùi nằm trong nhóm các quốc gia có tỷ lệ trẻ em đuối nước cao nhất khu vực Đông Nam Á, cao gấp tám lần so với các nước phát triển. Đằng sau những con số khô khan ấy là hàng ngàn mái ấm gia đình tan nát, là tiếng khóc xé lòng của những người làm cha làm mẹ phải chịu cảnh "người đầu bạc tiễn kẻ đầu xanh".
 |
| Đuối nước là một tai nạn tàn khốc nhưng hoàn toàn có thể được phòng tránh nếu người lớn chúng ta không vô tâm và lơ là. |
Đi sâu vào phân tích dữ liệu của năm 2025, bức tranh toàn cảnh bộc lộ rõ sự chênh lệch vùng miền cũng như những xu hướng rủi ro mới. Thống kê chỉ ra rằng khoảng 78% số vụ việc thương tâm xảy ra tại khu vực nông thôn và miền núi. Đây là những địa bàn có mạng lưới sông ngòi, kênh rạch, ao hồ tự nhiên chằng chịt nhưng lại thiếu vắng trầm trọng các biện pháp che chắn an toàn hay biển cảnh báo. Đáng lo ngại hơn, tại các đô thị lớn như Hà Nội, Đà Nẵng và Thành phố Hồ Chí Minh, tỷ lệ đuối nước lại có dấu hiệu tăng 12% so với chu kỳ trước. Các vụ tai nạn ở thành thị chủ yếu tập trung tại các bể bơi dịch vụ thiếu nhân sự giám sát chuyên nghiệp, hoặc tại các hố nước sâu thuộc các dự án công trình xây dựng đang thi công dang dở bị bỏ ngỏ. Xét về yếu tố nhân khẩu học, nhóm trẻ em từ 5 đến 14 tuổi chiếm đến 65% tổng số ca tử vong. Đặc biệt, hơn 75% số vụ đuối nước xảy ra tập trung vào các tháng 5, 6, 7 và 8. Đây chính là khoảng thời gian trẻ em được nghỉ học, có nhiều thời gian rảnh rỗi để vui chơi tự do nhưng lại thiếu vắng sự quản lý sát sao từ nhà trường và gia đình.
Khi sự lơ là gặp những "cạm bẫy" vô hình
Vì sao các chiến dịch truyền thông liên tục được phát động mà tai nạn đuối nước vẫn lộng hành? Thực tiễn năm 2025 đã phơi bày những lỗ hổng chết người trong công tác bảo vệ trẻ em, mà đầu tiên chính là sự hiểu lầm tai hại về khái niệm "biết bơi". Rất nhiều phụ huynh đinh ninh rằng khi con mình đã biết bơi sải, bơi ếch một cách thành thạo tại các hồ bơi nhân tạo là đã an toàn tuyệt đối. Tuy nhiên, thực tế môi trường nước tự nhiên như sông, suối hay biển cả lại khắc nghiệt hơn rất nhiều. Trẻ em bơi ở hồ bơi tĩnh lặng thường hoàn toàn không có kỹ năng đối phó với các dòng chảy xa bờ, dòng nước xiết, xoáy ngầm hay tình trạng chuột rút do nhiệt độ nước thay đổi đột ngột. Khi gặp phải những sự cố bất ngờ này, các em rất dễ rơi vào trạng thái hoảng loạn, vùng vẫy bấn loạn làm mất sức và hệ quả là nhanh chóng chìm xuống đáy sâu.
Một nguyên nhân trực tiếp và đau xót khác chính là sự thiếu hụt "kỹ năng sinh tồn" và tình trạng sơ cứu sai cách trong cộng đồng. Hiện trạng phổ biến được ghi nhận trong các biên bản cứu hộ là khi thấy bạn chới với dưới nước, rất nhiều trẻ em dù chưa đủ kỹ năng bơi lội và cứu nạn nhưng do lòng nhiệt tình và sự hoảng sợ đã liều mình nhảy xuống cứu. Điều này dẫn đến những thảm kịch đuối nước tập thể vô cùng xót xa. Thêm vào đó, ngay cả khi người dân vớt được nạn nhân lên bờ, nhiều người vẫn áp dụng các phương pháp sơ cứu cổ hủ, phản khoa học như vác nạn nhân chạy quanh sân, xốc nước hay hơ lửa sưởi ấm. Việc thực hiện những động tác sai lầm này đã làm bỏ lỡ "thời điểm vàng" từ một đến bốn phút đầu tiên để thực hiện kỹ thuật hồi sức tim phổi, qua đó cướp đi cơ hội sống sót và phục hồi não bộ cuối cùng của rất nhiều em nhỏ.
Bao trùm lên tất cả những rủi ro khách quan đó là sự chủ quan, lơ là của chính những người lớn. Các số liệu điều tra cho thấy hơn 60% các vụ tai nạn trong năm 2025 xảy ra khi trẻ em vui chơi gần môi trường nước mà không hề có sự giám sát của người lớn. Thậm chí trong nhiều trường hợp có người lớn đi kèm, sự lơ là, thiếu tập trung của cha mẹ khi mải mê nói chuyện hoặc kiểm tra tin nhắn điện thoại chỉ trong vài phút cũng đủ để một tai nạn thầm lặng xảy ra. Khoa học đã chứng minh đuối nước ở trẻ em thường diễn ra rất êm thấm; nạn nhân chìm xuống nhanh chóng mà không hề có khả năng la hét hay đập nước ồn ào kêu cứu như những hình ảnh thường thấy trên phim ảnh.
 |
| Trẻ em vùng nông thôn thường tự do tắm sông, ao hồ trong dịp hè mà thiếu sự giám sát của người lớn, tiềm ẩn nguy cơ đuối nước rất cao. |
Năm 2026: Chuyển mình với những hành động quyết liệt và đồng bộ
Nhận thức rõ tính cấp bách của vấn đề và không thể để những sinh mệnh trẻ thơ tiếp tục vơi đi, bước sang năm 2026, công tác phòng chống đuối nước tại Việt Nam đã có những bước chuyển mình mạnh mẽ, mang tính chiến lược dài hạn. Ngay sau khi bộ máy hành chính trung ương được tinh gọn, vào trung tuần tháng 3 năm 2026, Bộ Y tế cùng Bộ Giáo dục và Đào tạo đã phối hợp tổ chức hội nghị công bố "Chương trình Bơi an toàn 2026 - 2030". Điểm đột phá mang tính lịch sử của chương trình này là việc đưa bộ môn "Kỹ năng an toàn trong môi trường nước" trở thành một nội dung giáo dục thể chất bắt buộc tại các trường phổ thông, phá bỏ hoàn toàn tư duy xem đây chỉ là một môn thể thao tự chọn ngoại khóa.
Song song với những thay đổi trong giáo dục chính khóa, khi chuẩn bị bước vào giai đoạn cao điểm hè, chiến dịch "Hè An Toàn 2026: Hành động từ cộng đồng" cũng đang được rục rịch khởi động trên quy mô toàn quốc. Điểm nhấn nổi bật của chiến dịch năm nay là sự hợp tác giữa các cơ quan y tế, truyền thông và các tập đoàn công nghệ để cho ra mắt ứng dụng di động "SafeKids Việt Nam". Ứng dụng đột phá này cung cấp một bản đồ số hóa liên tục được cập nhật, giúp cảnh báo chi tiết các "điểm đen" có nguy cơ đuối nước tại 63 tỉnh thành để phụ huynh và nhà trường có thể chủ động rà soát, phòng tránh. Cùng với đó, dự án xã hội hóa mang tên "500 Hồ bơi di động" đang được thi công lắp đặt thần tốc tại các trường tiểu học thuộc vùng sâu, vùng xa. Dự án này được kỳ vọng sẽ giải quyết triệt để bài toán thiếu thốn cơ sở vật chất dạy bơi, mang lại sự công bằng trong việc tiếp cận kỹ năng sinh tồn cho học sinh nghèo.
Giải pháp sát sườn và trách nhiệm của "Kiềng ba chân"
Để có thể kéo giảm một cách bền vững tỷ lệ tử vong do tai nạn đuối nước, xã hội chúng ta cần thiết lập một mạng lưới bảo vệ nhiều lớp, được dệt nên từ sự phối hợp chặt chẽ không thể tách rời của ba yếu tố then chốt: Gia đình, Nhà trường và Xã hội.
Gia đình bắt buộc phải là tấm khiên bảo vệ đầu tiên và kiên cố nhất. Cha mẹ cần thay đổi triệt để tư duy phó mặc sự an toàn của con cái cho nhà trường hay các thiết chế xã hội. Trong mỗi gia đình, cần thiết lập những nguyên tắc thép, yêu cầu trẻ em tuyệt đối không được tự ý đi đến gần các khu vực ao, hồ, sông, suối khi không có sự đồng hành và giám sát liên tục của người lớn. Phụ huynh cũng cần chủ động rà soát lại không gian sống xung quanh mình, tiến hành đậy kín các lu, khạp, giếng nước, bể ngầm và xây dựng rào chắn kiên cố xung quanh các ao cá gia đình. Quan trọng hơn cả, mỗi người trưởng thành cần tự đầu tư thời gian để học hỏi và thực hành thạo kỹ năng sơ cứu hồi sức tim phổi chuẩn y khoa, xem đây là một loại bảo hiểm nhân thọ để có thể tự cứu lấy con em mình trong những tình huống thập tử nhất sinh.
Bên cạnh gia đình, Nhà trường phải đóng vai trò là môi trường chuyên nghiệp để rèn luyện kỹ năng sống còn. Các cơ sở giáo dục cần thay đổi phương pháp giảng dạy thể chất, không chỉ dừng lại ở việc dạy học sinh các kiểu bơi thể thao thiên về tốc độ hay thẩm mỹ. Thay vào đó, giáo viên cần tập trung huấn luyện cho trẻ kỹ năng nổi ngửa trên mặt nước, kỹ năng đứng nước sinh tồn và cách điều hòa nhịp thở, giữ bình tĩnh khi rơi vào trạng thái hoảng loạn. Đặc biệt, nhà trường cần giáo dục triệt để cho học sinh nguyên tắc "cứu hộ gián tiếp". Phải khắc sâu vào nhận thức của trẻ rằng tuyệt đối không được trực tiếp nhảy xuống nước cứu người nếu bản thân không có nghiệp vụ cứu hộ chuyên nghiệp. Trẻ cần được dạy cách tri hô thật to để kêu gọi sự giúp đỡ, đồng thời biết cách tìm kiếm sào dài, dây thừng, can nhựa rỗng hoặc phao để ném cho nạn nhân từ trên bờ.
 |
| Khác với bơi lội thông thường, kỹ năng nổi ngửa sinh tồn là bài học sống còn giúp trẻ duy trì nhịp thở và chờ người đến cứu khi gặp sự cố dưới nước. |
Cuối cùng, Xã hội và các cấp chính quyền địa phương đóng vai trò thiết lập nên một môi trường vật lý thực sự an toàn. Các địa phương cần khẩn trương thành lập các đội thanh tra chuyên trách, liên tục rà soát và cắm các cụm biển cảnh báo nguy hiểm rõ ràng tại tất cả các khu vực bến đò, khúc sông sâu, hay ao hồ tự phát. Chính quyền cũng cần thể hiện thái độ kiên quyết, yêu cầu các chủ đầu tư, đặc biệt là các công trình hạ tầng đô thị thuộc thẩm quyền quản lý của Bộ Xây dựng mới, phải thiết lập rào chắn kiên cố và có người trông coi hố nước thi công. Thêm vào đó, các tổ chức đoàn thể tại địa phương cần chủ động sáng tạo, tổ chức nhiều hơn nữa các sân chơi hè bổ ích, các khóa học kỹ năng sống và các hoạt động văn hóa thể thao miễn phí. Việc tạo ra những không gian sinh hoạt cộng đồng lành mạnh sẽ giúp thu hút trẻ em tham gia, từ đó kéo các em ra xa khỏi những khu vực mặt nước tự nhiên tiềm ẩn đầy rủi ro chết người.
Đuối nước là một tai nạn tàn khốc nhưng hoàn toàn có thể được phòng tránh nếu người lớn chúng ta không vô tâm và lơ là. Kỳ nghỉ hè của năm 2026 đang đến rất gần với biết bao sự háo hức của trẻ nhỏ. Đừng để niềm vui tung tăng dưới làn nước mát biến thành nỗi ám ảnh kinh hoàng kéo dài mãi về sau. Trách nhiệm bảo vệ trẻ em không bao giờ chỉ nằm trọn vẹn ở những văn bản chỉ đạo trên giấy, mà nó phải được hiện thực hóa bằng hành động cụ thể của mỗi bậc phụ huynh, mỗi người thầy và mỗi người dân trong cộng đồng ngay từ hôm nay. Hãy cùng nhau chung tay hành động một cách thiết thực, để mỗi mùa hè đi qua mãi mãi là một bức tranh rực rỡ của tuổi thơ, nơi tiếng cười được vang vọng trong sự an toàn tuyệt đối, thay vì phải lặn ngụp và tắt lịm dưới dòng nước lạnh lẽo vô tình.