Brian May đã dành ba năm nghiên cứu đám mây bụi hoàng đạo — thứ ánh sáng yếu ớt do mặt trời phản chiếu lên những hạt bụi li ti trôi nổi trong hệ Mặt Trời. Anh tự chế tạo dụng cụ, tự thu thập số liệu, phân tích từng kết quả một, và thực sự đang tiến rất gần đến tấm bằng tiến sĩ ngành thiên văn học.
Nhưng cùng lúc đó, anh cũng là tay guitar của một ban nhạc rock đang bắt đầu gây tiếng vang.
Ban nhạc ấy tên là Queen.
Họ vừa ký hợp đồng thu âm. Những chuyến lưu diễn bắt đầu được lên lịch. Cơ hội ngay trước mắt, và chắc chắn sẽ không chờ anh đến khi bảo vệ xong luận án.
Đến ngã rẽ ấy, Brian May đưa ra quyết định sẽ khiến anh day dứt suốt 36 năm:
Anh chọn cây đàn guitar, không chọn kính thiên văn.
Sự thăng hoa của Queen
Queen nổi lên như một cơn bão. Giữa thập niên 1970, họ trở thành một trong những ban nhạc lớn nhất thế giới. Bohemian Rhapsody trở thành biểu tượng của rock. Tiếng đàn đặc trưng của May — tạo ra từ cây guitar tự chế Red Special — chỉ cần nghe một lần là nhận ra ngay.
Album bán hàng triệu bản. Sân vận động hàng chục nghìn người đồng thanh hát We Will Rock You và We Are the Champions.
Còn luận án tiến sĩ thì dang dở. Nghiên cứu của anh bị bỏ lại, nhưng chưa bao giờ thực sự bị quên.
Với hầu hết mọi người, câu chuyện có lẽ kết thúc ở đó. Một sự nghiệp hàn lâm đầy hứa hẹn đánh đổi lấy sự huy hoàng của rock — một lựa chọn mà rất nhiều người sẵn lòng thực hiện.
Nhưng Brian May không phải là “mọi người”.
Giấc mơ chưa tắt
Trong lúc Queen thống trị làng rock suốt thập niên 70 và 80, May vẫn giữ một niềm đam mê sâu sắc với thiên văn học. Anh đọc các tạp chí khoa học, lén đi dự hội thảo khi lịch lưu diễn cho phép, và luôn theo dõi những tiến bộ mới về nghiên cứu hệ Mặt Trời.
Người thầy hướng dẫn năm nào — Giáo sư Michael Rowan-Robinson — từng nói với anh:
“Khi nào muốn quay lại hoàn thành, cửa vẫn mở.”
May chưa bao giờ quên câu nói đó.
Năm 2006, sau hơn ba thập kỷ kể từ ngày rời Imperial College để đi lưu diễn, Brian May quyết định: đã đến lúc quay lại.
Anh liên hệ lại với giáo sư cũ. Cả hai bàn với nhau về khả năng tiếp tục luận án dang dở từ năm… 1970.
Thách thức khổng lồ: ngành thiên văn đã thay đổi chóng mặt sau 36 năm. Dụng cụ anh từng dùng giờ đã lỗi thời. Dữ liệu cũ tuy quý nhưng không còn đủ theo tiêu chuẩn hiện tại. Anh không thể đơn giản “làm tiếp” — anh phải cập nhật toàn bộ kiến thức, bổ sung nghiên cứu mới, và đáp ứng những yêu cầu nghiêm ngặt của khoa học hiện đại.
Nhưng phần cốt lõi trong nghiên cứu của anh vẫn còn giá trị. Quan sát về bụi hoàng đạo vẫn hữu ích. Câu hỏi nghiên cứu vẫn quan trọng. Và giáo sư Rowan-Robinson sẵn sàng đồng hành với anh đến cuối cùng.
Brian May lao vào công việc với sự nghiêm túc y hệt khi anh sáng tác cho Queen.
Bốn mươi năm sau, một luận án được hoàn thành
Vừa tiếp tục hoạt động âm nhạc — lúc này với Queen + Paul Rodgers — May vừa miệt mài cập nhật luận án. Anh xem lại dữ liệu thập niên 70, nghiên cứu các công trình mới, bổ sung phép đo hiện đại, và chỉnh sửa toàn bộ phân tích theo tiêu chuẩn khoa học ngày nay.
Tên luận án là: “A Survey of Radial Velocities in the Zodiacal Dust Cloud” (Nghiên cứu vận tốc hướng tâm của các hạt bụi trong đám mây hoàng đạo.)
Tháng 8/2007, Imperial College London trao cho Brian May tấm bằng Tiến sĩ Astrophysics.
Không phải bằng danh dự, không phải vì anh nổi tiếng.
Mà là bằng thật, dựa trên nghiên cứu thật, được hội đồng chuyên môn đánh giá bằng các chuẩn mực giống như mọi nghiên cứu sinh khác.
Anh phải bảo vệ luận án, trả lời câu hỏi, giải thích phương pháp — và anh đã vượt qua tất cả.
Ở tuổi 60, Brian May — huyền thoại rock với tiếng đàn lừng danh thế giới — chính thức trở thành Tiến sĩ Brian May, nhà vật lý thiên văn.
Một câu chuyện truyền cảm hứng cho cả thế giới
Câu chuyện gây tiếng vang toàn cầu, không phải vì “một người nổi tiếng lấy bằng tiến sĩ”, mà vì nó chứng minh một điều giản dị:
Không bao giờ quá muộn để hoàn thành điều mình dang dở.
Brian May phá vỡ mọi khuôn mẫu. Xã hội hay tách con người thành hai loại: nghệ sĩ hoặc khoa học gia, sáng tạo hoặc phân tích. Nhưng May chưa từng chấp nhận lựa chọn đó.
Anh luôn là cả hai.
Từ nhỏ, anh mê bầu trời đêm, tự làm kính thiên văn với cha. Học vật lý vì thích thật sự, không phải vì bị ép buộc. Song song đó, anh vẫn chơi guitar và sáng tác nhạc.
Cây Red Special chính là biểu tượng của sự hòa quyện giữa khoa học và nghệ thuật — do chính anh và bố tự chế từ gỗ cũ, lò xo xe máy, cả kim đan. Mỗi chi tiết được tính toán kỹ lưỡng để tạo ra âm thanh độc nhất vô nhị.
Bằng tiến sĩ không phải để khoe, cũng không để thêm vào hồ sơ. Anh đâu cần nó — anh đã là huyền thoại.
Anh làm vì một công việc còn bỏ ngỏ luôn ở trong lòng mình. Vì anh thật sự muốn biết câu trả lời. Vì anh trân trọng tri thức.
Và từ đó, anh tiếp tục… học nữa
Sau khi lấy bằng, May không dừng lại. Anh tích cực phổ biến khoa học, trở thành hiệu trưởng danh dự của Liverpool John Moores University suốt hơn 10 năm. Anh đồng sáng lập Asteroid Day, hợp tác cùng NASA trong dự án New Horizons đến Pluto, và xuất bản nhiều cuốn sách về thiên văn học.
Tất nhiên, anh vẫn tiếp tục chơi nhạc. Bởi anh chưa từng phải chọn giữa nghệ thuật và khoa học — anh luôn là cả hai.
36 năm tạm dừng trở thành một phần câu chuyện, không phải thất bại, mà là minh chứng rằng:
Con đường của mỗi người không cần phải đi thẳng tắp.
Ta có thể quay lại giấc mơ của mình, dù thời gian đã trôi rất lâu.
Câu chuyện ấy chạm đến rất nhiều người: những sinh viên bỏ dở, những người từng gác lại đam mê, những ai nghĩ rằng mình “đã quá muộn”.
Khi nhận bằng, May đùa: “Đây chắc là bài tập về nhà nộp trễ nhất thế giới.”
Nhưng sau câu nói vui đó là một thông điệp rất đẹp: "Tri thức không bao giờ hết hạn. Điều mình bắt đầu, dù lâu đến mấy, hoàn thành được vẫn là điều đáng giá".
Ngày nay, khi các nhà khoa học bàn về bụi hoàng đạo hay các nhạc công nói về phong cách guitar độc đáo của Brian May, họ đều nhắc đến cùng một con người — người đã chứng minh rằng ta không phải chọn giữa đam mê và nghề nghiệp, giữa nghệ thuật và khoa học.
Ta có thể có cả hai.
Đôi khi, chỉ cần… 36 năm.
Và như Brian May đã cho thấy: "Có những điều xứng đáng để ta quay lại, dù mất bao nhiêu thời gian đi nữa".