Thứ Hai, 16/11/2026 10:35 (GMT+7)

Nuôi dạy con trong thời đại số: Cân bằng giữa bảo vệ và phát triển khả năng tự chủ

(SKTE) - Công nghệ số đang trở thành một phần quen thuộc trong quá trình trưởng thành của trẻ em, mang đến nhiều cơ hội học tập, khám phá và kết nối. Tuy nhiên, cùng với những tiện ích ấy, cha mẹ cũng đứng trước những lựa chọn mới trong việc định hướng và bảo vệ con. Điều quan trọng không chỉ là giúp trẻ tránh những rủi ro trên môi trường số, mà còn từng bước hình thành khả năng nhận thức, lựa chọn và chịu trách nhiệm với hành vi của mình.
Ảnh đại diện tin bài

Bảo vệ trẻ không đồng nghĩa với kiểm soát mọi lựa chọn

Trong quá trình phát triển, khả năng nhận diện nguy cơ, kiểm soát hành vi và đánh giá hậu quả của trẻ vẫn đang hoàn thiện. Trên môi trường số, các em có thể gặp nội dung không phù hợp, thông tin sai lệch, bắt nạt trực tuyến hoặc những rủi ro liên quan đến dữ liệu cá nhân.

Vì vậy, việc thiết lập giới hạn sử dụng thiết bị, lựa chọn nội dung và hướng dẫn bảo vệ thông tin là cần thiết. Tuy nhiên, những biện pháp này có giá trị giáo dục hơn khi trẻ hiểu lý do của các giới hạn, thay vì chỉ tuân thủ yêu cầu.

Một đứa trẻ có thể tránh truy cập trang mạng không phù hợp khi có cha mẹ bên cạnh. Nhưng khi sử dụng thiết bị độc lập, điều giúp trẻ đưa ra lựa chọn an toàn còn là khả năng nhận biết nội dung đáng ngờ, dự đoán hậu quả và tìm kiếm sự hỗ trợ.

Đây là sự khác biệt giữa quản lý hành vi trước mắt và hình thành năng lực tự bảo vệ lâu dài.

Dưới góc độ tâm lý học phát triển, khả năng tự chủ được hình thành qua trải nghiệm, hướng dẫn và cơ hội thực hành phù hợp với độ tuổi. Trẻ nhỏ cần những giới hạn rõ ràng, trong khi trẻ lớn hơn có thể từng bước tham gia thỏa thuận về thời gian sử dụng thiết bị, nội dung tiếp cận và trách nhiệm đối với hoạt động trực tuyến.

 

Chẳng hạn, thay vì chỉ yêu cầu con ngừng sử dụng điện thoại, cha mẹ có thể cùng trẻ xác định thời điểm cần ưu tiên học tập, vận động hoặc nghỉ ngơi. Khi hiểu được mối liên hệ giữa thời gian sử dụng màn hình với giấc ngủ và sinh hoạt, trẻ có thêm cơ sở để điều chỉnh hành vi.

Tuy nhiên, tự chủ không đồng nghĩa với việc trẻ phải tự xoay xở trước mọi tình huống. Với những nguy cơ vượt quá khả năng nhận thức hoặc có thể gây tổn hại nghiêm trọng, người lớn vẫn cần chủ động bảo vệ. Điều quan trọng là tạo ra những giới hạn an toàn, đồng thời mở rộng quyền chủ động phù hợp với sự trưởng thành của trẻ.

Một khía cạnh khác cần quan tâm là cảm giác an toàn khi trẻ gặp sự cố. Nếu vô tình tiếp xúc với nội dung đáng sợ, bị người lạ tiếp cận hoặc gặp khó khăn trong quan hệ trên mạng, trẻ cần biết mình có thể tìm đến cha mẹ để được giúp đỡ. Sự tin cậy trong gia đình giúp những vấn đề được nhận biết sớm và tạo cơ hội để trẻ học cách xử lý tình huống.

Từ sử dụng công nghệ đến hình thành năng lực tự chủ

Trong thời đại số, thành thạo thiết bị không đồng nghĩa với làm chủ công nghệ. Một đứa trẻ có thể thao tác nhanh trên điện thoại nhưng vẫn cần được hướng dẫn phân biệt thông tin đáng tin cậy, nhận diện hành vi không an toàn và cân nhắc trước khi chia sẻ nội dung cá nhân.

Năng lực số vì vậy không chỉ là kỹ năng thao tác, mà còn bao gồm khả năng đánh giá, lựa chọn và ứng xử có trách nhiệm. Đặc biệt, khi trí tuệ nhân tạo ngày càng phổ biến, trẻ có thể nhận được những câu trả lời nhanh chóng nhưng chưa chắc chính xác. Cha mẹ cần giúp con hình thành thói quen kiểm chứng thông tin và hiểu giới hạn của các công cụ thông minh.

Bên cạnh kiến thức, khả năng quản lý cảm xúc cũng có ý nghĩa quan trọng. Trẻ có thể vui khi nhận được sự quan tâm trên mạng xã hội, nhưng cũng có thể buồn bã trước lời bình luận tiêu cực hoặc cảm thấy thua kém khi so sánh với người khác. Những trải nghiệm ấy cần được nhìn nhận theo độ tuổi, đặc điểm tâm lý và hoàn cảnh của từng em, thay vì xem công nghệ là nguyên nhân của mọi khó khăn.

 

Trong gia đình, việc trao đổi về trải nghiệm trực tuyến giúp trẻ nhận biết cảm xúc, học cách ứng xử khi bất đồng và lựa chọn các mối quan hệ phù hợp. Đồng thời, trẻ vẫn cần được vận động, đọc sách, tham gia hoạt động tập thể và duy trì giao tiếp trực tiếp để phát triển hài hòa.

Cách người lớn sử dụng công nghệ cũng có tác động nhất định. Khi cha mẹ biết dành thời gian cho gia đình, cân nhắc trước khi chia sẻ thông tin và ứng xử phù hợp trên mạng xã hội, trẻ có thêm những hình mẫu gần gũi để học hỏi. Sự nhất quán giữa lời hướng dẫn và hành vi thực tế thường có giá trị hơn những quy định chỉ dành cho con trẻ.

Nhìn từ góc độ phát triển con người, khả năng tự chủ không chỉ có ý nghĩa trong việc sử dụng thiết bị. Đây còn là nền tảng để mỗi cá nhân quản lý thời gian, đưa ra quyết định, nhận diện giới hạn và chịu trách nhiệm với lựa chọn của mình. Những phẩm chất ấy sẽ tiếp tục phát huy khi trẻ bước vào môi trường học tập, nghề nghiệp và các mối quan hệ xã hội phức tạp hơn.

 

Vì vậy, giáo dục trong thời đại số không nên chỉ hướng đến việc giúp trẻ sử dụng công nghệ an toàn ở thời điểm hiện tại, mà còn cần chuẩn bị khả năng thích ứng trước những thay đổi trong tương lai. Điều này đòi hỏi sự phối hợp giữa gia đình và nhà trường trong hướng dẫn kỹ năng số, xây dựng thói quen sinh hoạt và tạo điều kiện để trẻ thực hành những trách nhiệm phù hợp với lứa tuổi.

Nuôi dạy con trong thời đại số không chỉ là bảo vệ trẻ trước những rủi ro, mà còn giúp các em hình thành khả năng tự chủ và trách nhiệm. Khi được định hướng phù hợp và có cơ hội tự trải nghiệm, trẻ sẽ có thêm bản lĩnh để làm chủ công nghệ và thích ứng với những thay đổi của cuộc sống.

TS. Nguyễn Chí Tân

Phó Chủ tịch Hội Khoa học Sức khỏe Thành phố Hồ Chí Minh

Chủ tịch Hội đồng thành viên – Giám đốc Phòng khám đa khoa Thuận Kiều

Chủ tịch Hội đồng Quản trị, Trung tâm xét nghiệm, chẩn đoán y khoa HanhphucLab
Việt Nam - Hàn Quốc Tăng cường hợp tác hữu nghị, bảo tồn nghề truyền thống làm giấy Hanji và giấy Dó
Việt Nam - Hàn Quốc: Tăng cường hợp tác hữu nghị, bảo tồn nghề truyền thống làm giấy Hanji và giấy Dó

(SKTE) - Ngày 13/11, tại Bảo tàng Dân tộc học Việt Nam (Hà Nội), Hội thảo quốc tế “Nghề làm giấy Hanji của Hàn Quốc và giấy Dó của Việt Nam: Bảo tồn, diễn giải và đối thoại văn hóa” đã diễn ra theo hình thức trực tiếp kết hợp trực tuyến. Chương trình nhằm trao đổi khoa học với trình diễn nghề và trải nghiệm thực hành, hướng tới bảo tồn tri thức nghề giấy truyền thống và tăng cường hợp tác văn hóa Việt Nam – Hàn Quốc.

Brain Fog do lo âu, trầm cảm 5 thói quen giúp lấy lại sự tập trung
Brain Fog do lo âu, trầm cảm: 5 thói quen giúp lấy lại sự tập trung

Brain Fog do lo âu, trầm cảm có thể khiến bạn hay quên, khó tập trung và mất nhiều thời gian hơn để hoàn thành những việc từng rất quen thuộc. Nếu đang trải qua cảm giác ấy, hãy kiên nhẫn với bản thân và bắt đầu từ những thói quen nhỏ để tâm trí dần sáng rõ hơn.

Muốn con có nề nếp, bố mẹ cần sửa ngay 1 thói quen
Muốn con có nề nếp, bố mẹ cần sửa ngay 1 thói quen!

Nhiều gia đình đặt ra đủ quy định nhưng cuối cùng vẫn nhượng bộ vì con khóc, người lớn mệt hoặc ông bà thương cháu. Muốn trẻ học cách tôn trọng giới hạn, trước hết những giới hạn ấy phải rõ ràng và có thể thực hiện.

Sức khỏe tinh thần của giáo viên và những giá trị phía sau mỗi giờ học
Sức khỏe tinh thần của giáo viên và những giá trị phía sau mỗi giờ học

(SKTE) - Phía sau mỗi giờ lên lớp là những công việc, trách nhiệm và áp lực không phải lúc nào cũng dễ nhận thấy. Giáo viên không chỉ cần kiến thức chuyên môn mà còn phải duy trì sự kiên nhẫn, khả năng thấu hiểu và cân bằng cảm xúc trong quá trình giảng dạy. Quan tâm đến sức khỏe tinh thần của giáo viên vì thế không đơn thuần là chăm lo cho một nghề nghiệp, mà còn góp phần xây dựng môi trường giáo dục lành mạnh và tạo điều kiện để học sinh phát triển toàn diện.

Khám sức khỏe có thể phát hiện những vấn đề trẻ chưa biết cách nói với cha mẹ
Khám sức khỏe có thể phát hiện những vấn đề trẻ chưa biết cách nói với cha mẹ

(SKTE) - Có những đứa trẻ thường xuyên mệt mỏi, ngủ không ngon hoặc gặp khó khăn trong sinh hoạt nhưng chẳng bao giờ kể với cha mẹ. Không phải vì con muốn giấu, mà đôi khi chính con cũng không biết cơ thể mình đang có điều gì bất thường. Trẻ còn nhỏ, chưa đủ hiểu biết để nhận ra và diễn đạt hết những gì mình đang trải qua. Vì thế, có những vấn đề sức khỏe chỉ được phát hiện khi cha mẹ đưa con đi khám, dù trước đó mọi sinh hoạt của trẻ vẫn có vẻ bình thường.

Khuyến nghị khẩn thiết từ các chuyên gia y tế
Khuyến nghị khẩn thiết từ các chuyên gia y tế

(SKTE) - Người Việt Nam hiện đang tiêu thụ lượng muối cao gần gấp đôi so với mức khuyến nghị của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO). Thói quen ăn mặn này được xác định là nguyên nhân hàng đầu làm gia tăng tỷ lệ mắc bệnh tăng huyết áp, dẫn đến các biến cố tim mạch và đột quỵ.

Logo Tạp chí Sức khỏe trẻ em
© Bản quyền 2024 Sức khỏe Trẻ em
Hotline: Hà Nội - (024) 37 765 156 / TP HCM - 0936813116