Vừa qua, tại TP.HCM, Trường Cao đẳng Kỹ thuật Cao Thắng phối hợp với Viện Khoa học Phát triển Tài năng Việt Nam tổ chức hội thảo khoa học về nâng cao chất lượng, hiệu quả sáng chế.

Chương trình tập trung thảo luận một vấn đề đang được nhiều cơ sở giáo dục, tổ chức nghiên cứu và doanh nghiệp quan tâm: Làm thế nào để các ý tưởng khoa học không chỉ dừng lại ở đề tài, mô hình thử nghiệm hoặc sản phẩm dự thi, mà có thể được hoàn thiện, bảo hộ, chuyển giao và từng bước thương mại hóa?

Trong bối cảnh khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số ngày càng giữ vai trò quan trọng đối với sự phát triển kinh tế - xã hội, hoạt động nghiên cứu trong nhà trường cũng đứng trước yêu cầu đổi mới. Một sáng chế chỉ thực sự phát huy giá trị khi giải quyết được vấn đề thực tế và có khả năng đi vào đời sống.

Đào tạo người học biết giải quyết vấn đề

Phát biểu tại hội thảo, TS. Lê Đình Kha, Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Kỹ thuật Cao Thắng, cho rằng việc triển khai Nghị quyết số 57 về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đặt ra yêu cầu tăng cường liên kết giữa nhà trường với các nhà khoa học, chuyên gia, tổ chức nghiên cứu và doanh nghiệp.

TS. Lê Đình Kha, Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Kỹ thuật Cao Thắng phát biểu tại sự kiện

Sự kết nối này giúp giảng viên, sinh viên tiếp cận những tri thức, xu hướng công nghệ mới, đồng thời tạo môi trường để các ý tưởng sáng tạo được phản biện, thử nghiệm và phát triển theo hướng có khả năng ứng dụng.

Theo TS. Lê Đình Kha, nghiên cứu khoa học chỉ thực sự có ý nghĩa khi gắn với thực tiễn và tạo ra giá trị cho cộng đồng. Thông qua sự đồng hành của các chuyên gia, nhà khoa học, nhà trường kỳ vọng sinh viên được truyền cảm hứng, tiếp cận các định hướng nghiên cứu mới và từng bước biến ý tưởng thành sáng chế, giải pháp hữu ích.

Trải qua 120 năm hình thành và phát triển, Trường Cao đẳng Kỹ thuật Cao Thắng kiên định với định hướng đào tạo gắn kiến thức chuyên môn với năng lực nghề nghiệp, tư duy giải quyết vấn đề và khả năng học tập suốt đời.

Trong giai đoạn mới, yêu cầu đối với người học kỹ thuật không còn dừng ở việc vận hành thành thạo thiết bị hoặc thực hiện đúng quy trình. Sinh viên cần biết quan sát những bất cập trong sản xuất và đời sống, đặt câu hỏi, tìm kiếm giải pháp, cải tiến công nghệ.

Đây là nền tảng để hình thành lực lượng lao động không chỉ biết thực hiện công việc mà còn có khả năng sáng tạo, thích ứng trước những thay đổi nhanh chóng của thị trường. Vì vậy, bên cạnh rèn luyện kỹ năng chuyên môn và tác phong công nghiệp, nhà trường sẽ tiếp tục mở rộng không gian nghiên cứu, tạo điều kiện để sinh viên phát triển sáng chế ngay trong quá trình học tập.

Thương mại hóa cần nhiều hơn một ý tưởng tốt

Một trong những nội dung quan trọng được phân tích tại hội thảo là khoảng cách giữa việc tạo ra sáng chế và đưa sáng chế vào đời sống.

ThS. Nguyễn Bảo Toàn, Phó Viện trưởng Viện Khoa học Phát triển Tài năng Việt Nam, nhận định chất lượng của một sáng chế không chỉ phụ thuộc vào năng lực chuyên môn của nhóm nghiên cứu, mà còn chịu tác động từ chính sách khoa học, nguồn lực tài chính, hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, chất lượng nhân lực và khả năng kết nối thị trường.

Một giải pháp có thể mới về kỹ thuật nhưng chưa chắc đã sẵn sàng để thương mại hóa. Muốn trở thành sản phẩm, sáng chế phải trải qua nhiều giai đoạn như đánh giá tính khả thi, hoàn thiện thiết kế, kiểm nghiệm độ an toàn, xác định nhu cầu sử dụng, tính toán chi phí, xây dựng quy trình sản xuất và mô hình kinh doanh phù hợp.

Lễ ký kết hợp tác nghiên cứu, đào tạo chuyển giao công nghệ

Nhà nghiên cứu vì thế không thể chỉ trả lời câu hỏi công nghệ có hoạt động hay không, mà còn phải xác định sản phẩm giải quyết vấn đề gì, ai sẽ sử dụng, chi phí có phù hợp, có đáp ứng các tiêu chuẩn, quy chuẩn và doanh nghiệp nào đủ năng lực tiếp nhận, sản xuất, phân phối.

Dẫn số liệu của Tổ chức Sở hữu trí tuệ thế giới, ThS. Nguyễn Bảo Toàn cho biết năm 2024, toàn cầu ghi nhận hơn 3,7 triệu đơn đăng ký sáng chế, trong đó Trung Quốc chiếm tỷ trọng lớn nhất. Trong khi đó, số lượng bằng độc quyền sáng chế được cấp tại Việt Nam vẫn còn khiêm tốn.

Thực tế này cho thấy tiềm năng nghiên cứu của Việt Nam còn lớn, nhưng đồng thời đặt ra yêu cầu tăng cường liên kết giữa cơ sở đào tạo, nhà khoa học và doanh nghiệp. Nếu doanh nghiệp không tham gia từ sớm, nhiều kết quả nghiên cứu có thể gặp khó khăn khi chuyển sang sản xuất thử nghiệm, kiểm định, đầu tư dây chuyền và phát triển thị trường.

Sáng chế hướng đến giảm nguy cơ cháy do sự cố điện

Điểm nhấn tại hội thảo là phần giới thiệu mô hình thiết bị bảo vệ mạch điện tích hợp hệ thống đa tầng, có khả năng chống hồ quang điện và dòng rò khi xảy ra đoản mạch. Mô hình được TS. Nguyễn Đắc Hiền và kỹ sư Liêu Kim Long giới thiệu tại chương trình.

GS. Trần Văn Tín, Chủ tịch Viện Khoa học Phát triển Tài năng Việt Nam, trực tiếp trình diễn thiết bị dập tia lửa điện khi xảy ra đoản mạch, trước thời điểm aptomat, hay CB, tự ngắt.

Theo GS. Trần Văn Tín, ý tưởng nghiên cứu xuất phát từ thực tế nhiều vụ cháy vẫn có thể xảy ra dù hệ thống điện đã được lắp aptomat. Thiết bị bảo vệ thông thường cần một khoảng thời gian nhất định để phát hiện sự cố và ngắt dòng điện, trong khi tia hồ quang có thể xuất hiện ngay khi đoản mạch, tạo ra nguồn nhiệt lớn và nguy cơ cháy.

Sau 14 năm nghiên cứu, từ năm 2012 đến nay, nhóm đã phát triển giải pháp kết hợp công nghệ từ trường, điều khiển vi mạch và plasma lạnh nhằm dập tia lửa điện trong môi trường có oxy.

Các sinh viên Hỏi - Đáp

TS. Bùi Văn Quyền, Chủ tịch Hội Sáng chế Việt Nam, đánh giá đây là kết quả của quá trình nghiên cứu, thử nghiệm và hoàn thiện kéo dài 14 năm, hướng đến giải quyết một trong những vấn đề khó của ngành điện là hạn chế nguy cơ mất an toàn và cháy nổ do sự cố điện.

Thiết bị có điểm đáng chú ý là tích hợp nhiều tính năng bảo vệ trong cùng một hệ thống, đồng thời hướng đến xử lý tia hồ quang phát sinh khi đoản mạch. Tuy nhiên, để được lưu hành rộng rãi, sản phẩm cần tiếp tục được đánh giá, kiểm định, chứng nhận hợp chuẩn, hợp quy và hoàn thiện các yêu cầu kỹ thuật.

Trong khuôn khổ hội thảo, Viện Khoa học Phát triển Tài năng Việt Nam và Khoa Điện - Điện tử, Trường Cao đẳng Kỹ thuật Cao Thắng đã ký kết biên bản ghi nhớ hợp tác.

Hai đơn vị sẽ phối hợp hướng dẫn sinh viên thực hành, nghiên cứu, ứng dụng sáng chế; tăng cường hợp tác đào tạo, phát triển giải pháp hữu ích, chuyển giao công nghệ và hỗ trợ hoạt động khởi nghiệp của sinh viên.

Sự hợp tác mở ra cơ hội để người học được tham gia sâu hơn vào các dự án thực tế, từ xác định vấn đề, thử nghiệm giải pháp, điều chỉnh thiết kế đến đánh giá khả năng ứng dụng.

Hội thảo không chỉ là nơi giới thiệu một sáng chế hay ký kết một chương trình hợp tác. Ý nghĩa lớn hơn nằm ở việc từng bước hình thành mô hình đào tạo gắn nghiên cứu với ứng dụng và thị trường. Bởi giá trị của một sáng chế không chỉ nằm ở tấm bằng bảo hộ, mà còn ở khả năng giải quyết vấn đề của xã hội, bảo vệ con người và tạo ra giá trị bền vững trong thực tiễn.