Thông tư 55/2011/TT-BGDĐT (Thông tư 55) của Bộ GD&ĐT ban hành Điều lệ Ban đại diện cha mẹ học sinh, tạo hành lang pháp lý cho sự phối hợp giữa gia đình, nhà trường và xã hội trong chăm sóc, giáo dục học sinh. Tuy nhiên, trước những thay đổi của đời sống kinh tế - xã hội, một số quy định đã bộc lộ bất cập.
Hiện, Bộ GD&ĐT lấy ý kiến dự thảo Thông tư quy định Điều lệ Ban đại diện cha mẹ học sinh, thay thế Thông tư 55. Dự thảo làm rõ hơn vai trò của Ban đại diện cha mẹ học sinh, nhất là nguyên tắc hoạt động, quản lý tài chính, công khai, minh bạch và trách nhiệm phối hợp giữa gia đình với nhà trường.
Theo thầy Nguyễn Văn Hoàng, Hiệu trưởng Trường Tiểu học & THCS Kim Bôi (Kim Bôi, Phú Thọ), dự thảo quy định rõ những việc được và không được làm, cùng cơ chế công khai, minh bạch, qua đó góp phần hạn chế lạm thu, giảm áp lực cho phụ huynh và nhà trường. Dự thảo cũng đề cao trách nhiệm phối hợp giữa gia đình và nhà trường trong giáo dục đạo đức, kỹ năng sống và quản lý học sinh.
Cô Nguyễn Thị Trang, giáo viên tiểu học tại Hà Nội, cho rằng Thông tư 55 quy định việc thu, chi kinh phí phải dựa trên nguyên tắc tự nguyện, đồng thời cấm quyên góp các khoản không phục vụ trực tiếp hoạt động của Ban đại diện cha mẹ học sinh. Tuy nhiên, thực tế tại một số nơi lại diễn ra trái ngược.
Ban đại diện cha mẹ học sinh vô tình hoặc hữu ý trở thành “lá chắn” hay “cánh tay nối dài” để nhà trường vận động đóng góp mua sắm thiết bị, cải tạo cơ sở vật chất, khen thưởng... Việc cào bằng mức thu dưới danh nghĩa “tự nguyện” gây áp lực cho các gia đình khó khăn.
“Quy định quản lý quỹ phụ huynh theo Thông tư 55 còn chung chung, thiếu giám sát độc lập. Nhiều nơi chứng từ thu, chi sơ sài, thiếu trách nhiệm giải trình công khai. Khi xảy ra sai phạm, nhà trường thường cho rằng ban phụ huynh tự nguyện thu, trong khi đây chỉ là một tổ chức tự nguyện, không có pháp nhân chính thức để xử lý vi phạm pháp lý”, cô Trang cho biết.
Bà Tạ Thị Thanh Bình - Hiệu trưởng Trường Tiểu học & THCS Thanh Xuân (Nội Bài, Hà Nội), nhận định một số quy định của Thông tư 55 chưa theo kịp yêu cầu chuyển đổi số và hình thức phối hợp trực tuyến giữa gia đình với nhà trường; chưa làm rõ trách nhiệm của các bên trong bảo vệ dữ liệu cá nhân, an toàn thông tin khi sử dụng nền tảng số.
Hoạt động của Ban đại diện cha mẹ học sinh còn được quy định chung chung, chưa phân định rõ nhiệm vụ hỗ trợ giáo dục với chức năng quản lý của nhà trường; thiếu cơ chế cụ thể về tiếp nhận, đối thoại, phản ánh và giải quyết kiến nghị của cha mẹ học sinh.
Ngoài ra, quy định về quản lý các khoản hỗ trợ tự nguyện chưa đầy đủ, dẫn đến cách hiểu và thực hiện không thống nhất giữa các cơ sở giáo dục. Trách nhiệm kiểm tra, giám sát và xử lý vi phạm trong hoạt động của Ban đại diện cha mẹ học sinh cũng chưa được quy định rõ.
Những điểm cần hoàn thiện
Theo ông Nguyễn Hải Sơn - Hiệu trưởng Trường THCS Hải Xuân (Hải Xuân, Ninh Bình), Thông tư 55 được ban hành năm 2011. Sau 15 năm, hệ thống pháp luật về giáo dục, thực hiện dân chủ, chuyển đổi số và bảo vệ dữ liệu cá nhân đã có nhiều thay đổi. Yêu cầu phối hợp giáo dục cũng mở rộng, nhất là trong giáo dục kỹ năng số, an toàn mạng và chăm sóc sức khỏe tâm lý học sinh.
Do đó, dự thảo cần quy định rõ vị trí, chức năng, quyền hạn của Ban đại diện cha mẹ học sinh, tránh can thiệp vào hoạt động quản lý, chuyên môn của nhà trường. Đồng thời, bổ sung quy định về phối hợp giáo dục trên môi trường số, bảo vệ dữ liệu cá nhân, tổ chức đối thoại, tiếp nhận phản ánh, trách nhiệm giải trình; quy định cụ thể việc tiếp nhận, quản lý, sử dụng và công khai các khoản hỗ trợ tự nguyện, bảo đảm minh bạch, thống nhất.
Từ Trường THCS Thượng Thanh (Việt Hưng, Hà Nội), thầy Cai Việt Long cho rằng dự thảo cần làm rõ chức năng, nhiệm vụ và giới hạn hoạt động của Ban đại diện cha mẹ học sinh để phụ huynh, giáo viên và nhà trường thống nhất cách hiểu, tránh mỗi nơi vận dụng một cách. Đồng thời, cần đơn giản hóa, làm rõ các quy định về kinh phí hoạt động, nhất là nguyên tắc tự nguyện, công khai, minh bạch và trách nhiệm của các bên.
“Dự thảo nên nhấn mạnh hơn vai trò của Ban đại diện cha mẹ học sinh trong phối hợp giáo dục, như xây dựng môi trường học tập tích cực, giáo dục kỹ năng, hỗ trợ hoạt động trải nghiệm và tăng cường kết nối gia đình - nhà trường, thay vì chủ yếu xoay quanh vấn đề đóng góp. Trong bối cảnh hiện nay, có thể bổ sung nguyên tắc phối hợp, trao đổi thông tin trên môi trường số, bởi phần lớn giáo viên và phụ huynh đang tương tác qua các nhóm trực tuyến”, thầy Long góp ý.
Là nhà giáo hưu trí tại xã Sơn Đồng (Hà Nội), bà Nguyễn Thị Kim Dung cho rằng dự thảo cần bổ sung quy định về quyền giám sát của Ban đại diện cha mẹ học sinh đối với một số hoạt động của nhà trường như an toàn thực phẩm bán trú, phòng chống bạo lực học đường, chất lượng cơ sở vật chất và công khai các khoản thu dịch vụ.
Sau gần 15 năm thực hiện, việc thay thế Thông tư 55/2011/TT-BGDĐT là yêu cầu cấp thiết từ thực tiễn giáo dục. Hành lang pháp lý mới, minh bạch về tài chính, rõ về quyền hạn và linh hoạt trong vận hành sẽ giúp Ban đại diện cha mẹ học sinh trở về đúng vai trò cầu nối, đồng hành cùng nhà trường vì sự phát triển toàn diện của học sinh.